30-30-30 kuralına dikkat! Risk düzeyi çok yükseğe çıkıyor

Yurt genelinde yüksek sıcaklıklar tesirini sürdürürken orman yangını riskleri de artmaya devam ediyor.

Uzmanlar, orman yangınlarında 30-30-30 risk kriterine dikkat edilmesi gerektiğini vurguluyor.

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Doğanay Tolunay, Türkiye’de orman yangını tehlikesinin ekseriyetle 1 Mayıs-1 Kasım devrinde yükseldiğini, bilhassa haziran, temmuz ve ağustos aylarında meteorolojik şartların yangınların çıkışı ve yayılması açısından daha kritik hale geldiğini anlattı.

İklim değişikliğiyle yüksek yangın riskinin eylüle kadar uzayabildiğine dikkati çeken Tolunay, meteorolojik bilgiler ışığında riskin yükseldiği periyotlarda alarm düzeyinin artırılması gerektiğini tabir etti.

Tolunay, “Hava sıcaklığının 30 derecenin üzerinde, nemin yüzde 30’un altında ve rüzgar suratının saatte 30 kilometrenin üzerinde olduğu 30-30-30 kuralı olarak bilinen şartlarda yangın riski çok yüksek düzeye çıkar.” dedi.

Bu şartların oluştuğu bölgelerde herkesin yangına karşı çok dikkatli olması gerektiğini vurgulayan Tolunay, şunları kaydetti:

“Yeşil, sarı ve kırmızı halinde bir risk sistemi oluşturulacaksa, 30-30-30 şartlarının yaşandığı günlerde kırmızı alarm düzeyinde ihtarlar yapılmalı. İhtar yapmak tek başına kâfi değil, orman içinde yahut kenarında yaşayanların alarm verildiğinde ne yapacağını bilmesi gerekiyor. Bunun bir yangın kültürüne dönüşmesi ve toplumda otomatikleşmesi lazım.”

Tolunay, kurutucu rüzgarların bitki örtüsündeki nemi azaltarak yangın riskini artırdığının altını çizdi ve Akdeniz Bölgesi’nde kuzeydoğudan esen poyraz, Karadeniz’de ise güneybatıdan esen lodos karakterindeki rüzgarların bilhassa tesirli olduğunu söyledi.

Rüzgarın canlı ağaçların daha fazla su kaybetmesine yol açtığını ve kuru ot ve yapraklarda kalan nemi azalttığını belirten Tolunay, “Kurutucu rüzgarlar ormanı adeta barut fıçısı haline getiriyor fakat asıl değerli tesirlerinden biri, rüzgar suratının artmasıyla yangının da daha süratli ilerlemesi.” dedi.

Tolunay, 2021’deki Manavgat yangınında alevlerin bir saatte 8-10 kilometre, geçen yıl Çanakkale’deki kimi yangınlarda ise saatte 5-6 kilometre süratle ilerlediğini hatırlattı ve yangınların vakit zaman bir insanın yürüme suratı olan saatte 3-4 kilometreden daha süratli yayılabildiğini söz etti.

Yangının süratli ilerlemesinin müdahaleyi zorlaştırdığını, yerleşim alanlarının korunması ve tahliye üzere tedbirler için süreyi azalttığını belirten Tolunay, şiddetli rüzgarların kıvılcımları taşıyarak yeni yangınların başlamasına da sebep olabildiğini anlattı.

Tolunay, rüzgar suratının saatte 50, 60 yahut 80 kilometreye çıkması halinde riskin daha da büyüdüğüne işaret ederek, “Bu durumda alarm düzeyi daha da yükseltilmeli. Şiddetli rüzgar, yangının yayılmasını hızlandırdığı üzere uçak ve helikopterlerin inançlı formda vazife yapmasını da zorlaştırabiliyor. Hava araçları havalansa bile suyun amaca hakikat halde bırakılması güçleşebiliyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Orman yangınlarının önlenmesi ve yayılma suratının azaltılması için yanıcı madde idaresinin ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Tolunay, bağ, bahçe ve meskenlerin etrafındaki kuru otların biçilerek uzaklaştırılması gerektiğini kaydetti. Tolunay, orman alanlarıyla yerleşimler arasında tampon alanlar oluşturulması, ormana yakın yapılarda yangına güçlü gereçlerin kullanılmasının zarurî hale getirilmesinin değerli olduğunu söyledi.

Tolunay, çatı sulama sistemleri üzere uygulamaların da değerlendirilebileceğine dikkati çekerek, bitkilerde de sulamanın tutuşma riskini azaltabileceğini lisana getirdi. Tolunay, yol kenarları, elektrik nakil sınırlarının etrafı, demir yolları ve yerleşim alanları üzere riskli bölgelerde sorumlu kurumların kuru ot ve kolay tutuşabilen gereçleri temizlemesi gerektiğini vurguladı.

Yaban hayatının da yanıcı madde idaresinde rol oynayabileceğine işaret eden Tolunay, otçul hayvanların ot ve çalıları tüketerek ormanlardaki yanıcı madde yükünü azaltma potansiyeli bulunduğunu söyledi.

Türkiye’nin tıp çeşitliliği açısından varlıklı olduğunun lakin geyik ve karaca üzere otçul memelilerin popülasyonlarının birçok bölgede gereğince yoğun olmadığının altını çizen Tolunay, yaban hayatının korunması ve geliştirilmesinin bu açıdan ehemmiyet taşıdığını tabir etti.

Keçilerin denetimli otlatma yoluyla kimi alanlarda yanıcı madde yükünü azaltabileceğini fakat bunun her bölgeye birebir formda uygulanamayacağını belirten Tolunay, “Ağaçlar şimdi fidan etabındaysa keçiler fidanlara ziyan verebilir. Bu sebeple tek bir formülden kelam etmek mümkün değil. Ana gaye yanıcı madde yükünü yönetmek olmalı. Birtakım yerlerde biçme, birtakım yerlerde toplama, denetimli otlatma yahut farklı usuller kullanılabilir.” diye konuştu.

Tolunay, ormanların tamamında kuru ot ve yaprakların temizlenmesinin yanlışsız olmadığını belirterek, bu gereçlerin çürüyerek toprağa besin ve humus sağladığını, çalışmaların bilhassa yol kenarları, elektrik nakil sınırları, bina etrafları ve yerleşim alanları üzere yüksek riskli bölgelerde yoğunlaştırılması gerektiğini anlattı.

Kritik meteorolojik şartların görüldüğü günlerde kaynak makinesi kullanılmaması, biçerdöver, balya makinesi ve motorlu tırpan üzere kıvılcım oluşturabilecek ekipmanlarla çalışmaya ara verilmesi gerektiğini vurgulayan Tolunay, turistik tesislerin de çalışanını bilinçlendirmesi ve muhtemel tahliyeler için hazırlık yapması gerektiğini kaydetti.