Netanyahu’nun siyasi kalesinde istikrarlar değişti, lakin İsrail’de düğümü çözecek formül hâlâ belgisiz. Eisenkot ile karşı karşıya gelen Netanyahu, birebir hükümetin kapısını aralayabilir mi? Bu ihtimalin önündeki mahzur sırf koltuk hesabı değil, çok kritik b...
İsrail’de yaklaşık 8 milyon seçmenin katıldığı ve memleketler arası kamuoyunun yakından takip ettiği seçimler, siyasi meçhullüğü ortadan kaldırmadı. Sandıkların çoğunluğunun sayıldığı kademede Başbakan Netanyahu liderliğindeki blok 53, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un öncülük ettiği muhalefet ise 48 milletvekilliğinde kaldı.
Koltuk sayılarının birbirine bu kadar yakın olması Netanyahu’nun ‘kalesinde’ pek çok şeyin değiştiğini ortaya koyuyor. Ayrıyeten İsrail vatandaşı Filistinli Arapların partileri de 19 sandalyeye ulaştı.
NETANYAHU’DAN ARAP PARTİLERİNE “SEÇİMLERİ ÇALDILAR” SUÇLAMASI
Netanyahu, seçimlerde Arap partilerini usulsüzlük yapmakla suçlayarak sonuçlara itiraz etmeye de hazırlanıyor. Birinci sayımlara nazaran Likud liderliğindeki blok 120 sandalyeli Knesset’te 53 sandalye kazanırken çoğunluğa ulaşamadı.
Arap partileri ise yüksek iştirakle tarihî bir muvaffakiyet elde ederek 19 sandalye kazandı. Likud, argümanlarını destekleyen delilleri polise, iç istihbarat teşkilatı Shin Bet’e ve seçim komitesine sunacağını açıklasa da suçlamalarına ait şimdi somut bir kanıt paylaşmadı.
Seçim sonuçları, Netanyahu’nun iktidarda kalma ihtimalini belirsizleştirirken muhalefeti de kritik bir tercihle karşı karşıya bıraktı.
SİYASİ ÇIKMAZDA GÖZLER ŞİMDİ UZLAŞMADA
120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde hükümet kurabilmek için 61 milletvekilinin dayanağı gerekirken, hiçbir bloğun bu çoğunluğa ulaşamaması yeni bir siyasi pazarlık devrinin kapısını aralamış durumda. Filistinli Arap partileriyle iş birliğine aralıklı yaklaşan iki siyasi kanadın önündeki seçenekler arasında farklı ortaklarla hükümet kurmak, ulusal mutabakat formülünü pahalandırmak yahut tekrar seçime gitmek bulunuyor.
Bu tabloda en dikkat alımlı ihtimallerden biri, uzun müddettir birbirine rakip siyasi çizgileri temsil eden Netanyahu ile Eisenkot’un tıpkı hükümet çatısı altında buluşması. Ancak bu türlü bir paydaşlık, sadece başbakanlık koltuğunun paylaşılmasından ibaret olmayacak. Güvenlik siyasetlerinden devlet kurumlarının işleyişine, ABD ile münasebetlerden toplumsal kutuplaşmaya kadar pek çok başlık, mümkün hükümetin hudutlarını belirleyecek.
NETANYAHU VE EİSENKOT AYNI HÜKÜMETTE BULUŞABİLİR Mİ?
İsrail siyasetinde ulusal mutabakat hükümeti formülü, Meclis’teki aritmetik çıkmazı aşabilecek seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor. İki liderin anlaşması halinde başbakanlığın dönüşümlü olarak yürütülmesi de muhtemel modeller arasında bedellendiriliyor.
Netanyahu’nun vazifesi birinci kademede kendisinin üstlenmesi şartıyla bu türlü bir formüle sıcak bakabileceği, aşırı sağcı ortakları Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’ten vazgeçme ihtimalinin de gündeme geldiği belirtiliyor.
Cumhurbaşkanı Herzog’un ülkenin tekrar seçime gitmesini önleyecek bir uzlaşmayı desteklediği, ABD Başkanı Donald Trump’ın da ulusal mutabakat hükümetinden yana olduğu aktarılıyor. Fakat kelam konusu formülün hayata geçirilebilmesi için iki başkanın sadece hükümetin yapısı üzerinde değil, öncelikleri ve karar alma mekanizmaları konusunda da anlaşması gerekecek.
Netanyahu açısından bu türlü bir paydaşlık, siyasi hareket alanını korurken hükümet kurma krizini aşmanın bir yolu olabilir. Eisenkot bakımından ise idarede kelam sahibi olmak, Netanyahu devrinde eleştirdiği güvenlik ve idare anlayışında değişiklik yapabilmek için bir fırsat manasına gelebilir.
Fakat iki önderin birebir hükümette yer alması, aralarındaki görüş ayrılıklarının ortadan kalkacağı manasına gelmiyor.
AYNI HEDEFLER, FARKLI YÖNTEMLER
Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman, Netanyahu ile Eisenkot arasındaki ayrımın İsrail’in bölgesel amaçlarından çok bu maksatlara ulaşmak için tercih ettikleri tekniklerde ortaya çıktığını belirtti. Eisenkot’un askerî geçmişinin devlet kurumlarıyla ilgisine ve idare anlayışına direkt yansıdığını tabir eden Sakman, eski Genelkurmay Başkanı’nın daha hiyerarşik, sistemli ve kurumsal bir idare anlayışını benimsediğini söyledi.
Sakman, iki isim arasındaki farkı şu sözlerle kıymetlendirdi:
“Eisenkot, askerî geçmişi sebebiyle devlet algısı ve kurumlarla bağlantıları daha hiyerarşik ve tertipli seyreden bir siyasetçi. Bilhassa Netanyahu’nun kurumları birbirine tezat oluşturarak kendisine alan açtığı siyasi tabandan uzak, daha net bir bakış getirmeye çalışıyor ve kurumların da sorumluluk almasından yana.”
Bununla birlikte Sakman, Eisenkot’un idare anlayışındaki farklılığın İsrail’in devlet siyasetinde esaslı bir değişim yaşanacağı biçiminde yorumlanmaması gerektiğine dikkat çekti:
“Bu durum, İsrail devlet siyasetinin değişeceği yahut buna alternatif oluşturacağı manasına gelmiyor. İsrail’in bölge siyasetlerinde aşağı yukarı benzeri noktalarda olan iki siyasetçi, amaçlara ulaşmak için kullanacakları yollarda ayrışıyor” diyen Sakman’a nazaran muhtemel bir ortak hükümette temel tartışma, İsrail’in güvenlik amaçlarından vazgeçilmesinden fazla bu gayelerin nasıl uygulanacağı üzerinde yoğunlaşabilir.
Bu kıymetlendirme, Netanyahu ile Eisenkot arasında kurulabilecek bir iştirakin hudutlarını da ortaya koyuyor. Eisenkot’un kurumsal işleyiş, hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde değişiklik talep etmesi mümkün olsa da bu durumun Filistin, İran yahut Lübnan siyasetlerinde otomatik bir yumuşama yaratacağı söylenemez.
7 EKİM SORUŞTURMASI OLASI ORTAKLIĞIN EN ZOR BAŞLIKLARINDAN BİRİ
Eisenkot’un Netanyahu idaresine yönelik tenkitlerinin merkezinde, 7 Ekim 2023’te Hamas öncülüğünde gerçekleştirilen akınlara giden süreçte yaşanan güvenlik zaafiyetleri bulunuyor.
Eisenkot, Netanyahu’nun ataklar öncesindeki güvenlik ve idare kusurlarının siyasi sorumluluğunu üstlenmediğini savunuyor. Eski Genelkurmay Başkanı, liderliğin temel ölçütünün muvaffakiyetleri takımlarla paylaşmak, başarısızlık durumunda ise sorumluluğu üstlenmek olduğunu vurguluyor. Bu çerçevede seçimi, sorumluluk almak ile sorumluluktan kaçmak arasındaki bir tercih olarak tanımlıyor.
Seçim propagandasında iktidara gelmesi halinde 7 Ekim taarruzlarına giden süreci araştırmak üzere bağımsız bir devlet soruşturma kurulu kurulmasını isteyen Eisenkot, incelemenin kendi genelkurmay başkanlığı devrindeki kararları da kapsaması gerektiğini belirtmişti.
Dr. Tolga Sakman’a nazaran bu talep, Eisenkot’un siyasi yaklaşımında öne çıkan temel değişim başlıklarından biri. Sakman, soruşturmanın sırf geçmişteki güvenlik açıklarının tespitiyle sonlu olmadığını, İsrail ordusunun ve devlet kurumlarının yine yapılandırılması açısından da değer taşıdığını söz etti.
“Netanyahu’nun ısrarla kaçındığı bu soruşturma, Eisenkot için hem İsrail ordusunu hem de İsrail devletini tekrar şekillendirme aracı olarak görülüyor. Zira Netanyahu devrinde kurumsal kapasitenin aşındığını söylüyor. Bu sebeple bir toplumsal mutabakat da aradığını görüyoruz. Yani daha şeffaf olma kelamı veriyor” diyen Sakman, hesap verebilirlik telaffuzunun hem İsrail toplumuna hem de yurt dışındaki İsrail yanlısı çevrelere hitap ettiğini belirtti.
Bu sebeple ulusal mutabakat hükümetinin kurulması halinde soruşturma komitesi, iki önder arasındaki en kritik uyuşmazlık alanlarından biri olabilir. Eisenkot’un bağımsız soruşturma talebi ile Netanyahu’nun siyasi sorumluluk tartışmalarına yaklaşımı arasında uzlaşma sağlanamaması, paydaşlığın işleyişini direkt etkileyebilir.
PEKİ EİSENKOT’UN YÖNETİM ANLAYIŞI TAM OLARAK NE GETİRİYOR? YAKINDAN BAKALIM….
66 yaşındaki Eisenkot, siyasi telaffuzunu büyük ölçüde güvenlik, liderlik ve kurumsal sorumluluk kavramları üzerine kuruyor. Netanyahu idaresinin İsrail’i uzun periyodik savaşlara sürüklediğini, milletlerarası prestijini zedelediğini ve bilhassa ABD’deki dayanağını aşındırdığını savunan Eisenkot, ülkedeki siyasi kutuplaşmanın da derinleştiğini ileri sürüyor.
İsrail ordusunda uzun yıllar misyon yapan Eisenkot, disiplin ve stratejik planlamaya dayalı yaklaşımıyla tanınıyor. Askerî mesleğinde Filistinlilere yönelik operasyonlarda ve Batı Şeria’daki güvenlik siyasetlerinde rol üstlenen Eisenkot, birebir vakitte Filistinlilere karşı toplu cezalandırma davetlerine karşı çıkması ve siyasi müzakerelerin ehemmiyetini vurgulamasıyla da gündeme geldi.
Öte yandan Hizbullah’a karşı sert bir caydırıcılık anlayışını savundu. 2008 yılında gündeme gelen ve “Dahiye Doktrini” olarak bilinen yaklaşım, İsrail’in karşı taraf üzerinde caydırıcılık oluşturmak hedefiyle ağır askerî güç kullanmasını öngörüyordu.
Bu geçmiş, Eisenkot’un güvenlik siyasetlerinde daha ölçülü yahut taviz odaklı bir çizgiyi temsil ettiği yönündeki yorumlara ihtiyatla yaklaşılmasını gerektiriyor. Eisenkot’un Netanyahu’dan ayrıldığı nokta, güvenlik gayelerinin kendisinden çok bu maksatlar doğrultusunda izlenecek strateji, kurumsal uyum ve siyasi sorumluluk anlayışı olabilir.
ABD İLE İLİŞKİLERDE DE YÖNTEM DEĞİŞİKLİĞİ GÜNDEME GELEBİLİR
Eisenkot’un kurumsal ıslahat yaklaşımının ABD ile bağlara de yansıması beklenebilir. Dr. Tolga Sakman, eski Genelkurmay Başkanı’nın Netanyahu periyodunda şekillenen alaka biçimi yerine klâsik devletler arası sistemleri güçlendirmeye çalışabileceğini belirtti.
Sakman, Eisenkot’un yaklaşımını şu sözlerle açıkladı:
“Amerika ile münasebetlerde Netanyahu’nun kurduğu düzlemde değil, ondan evvel var olan devletler arası bağlantılar nezdinde tekrar kurumsallaşmaya çalışacak. Böylelikle Amerika içerisinde bu lobilerin daha tesirli olabileceği, Amerika’nın da İsrail ile bağlarda yine çift taraflı yarar unsuruna döneceği algısı var.”
Bu yaklaşım, İsrail’in Washington ile bağlarında maksat değişikliğinden çok diplomatik ve kurumsal uyumun güçlendirilmesi manasına gelebilir. Lakin mümkün bir ulusal mutabakat hükümetinin ABD siyasetlerine ne ölçüde yansıyacağı, sadece Eisenkot’un tercihleriyle değil, koalisyonun yapısı ve Washington idaresinin tavrıyla da irtibatlı olacak.
ERKEN SEÇİM NETANYAHU’NUN İŞİNE YARAR MI?
Ulusal mutabakat hükümetinin kurulamaması halinde İsrail’in yine seçime gitmesi de seçenekler arasında bulunuyor. Lakin erken seçim, mevcut siyasi meçhullüğü çözmek yerine yeni bir çaba devrinin başlamasına sebep olabilir.
Yeni hükümet kurulana kadar vazifesini sürdürecek olan Netanyahu, seçim sürecinde istikrar ve devamlılık iletisini öne çıkarabilir. Bu durum, seçimlerin yine yapılmasını siyasi açıdan avantajlı gören çevrelerin değerlendirmeleri arasında yer alıyor.
Öte yandan seçim sürecinin uzaması, güvenlik siyasetlerinin iç siyasetteki tartısını artırabilir. İsrail’in İran, Gazze, işgal altındaki Batı Şeria, Suriye ve Lübnan’a yönelik muhtemel askerî adımlarının iç siyasi tartışmalarla nasıl ilişkilendirileceği de bu süreçte değer kazanabilir.
Ortak Liste milletvekili Ofer Cassif de erken seçim ihtimaline ait değerlendirmesinde, “Yeniden seçime gitmek Netanyahu’ya ikram olur. Top artık değişim bloğunda” sözlerini kullandı.
Bu yaklaşım, muhalefet açısından temel sorunun sırf Netanyahu’ya karşı çıkmak olmadığını, tıpkı vakitte farklı siyasi kısımları ortak bir idare programında buluşturmak olduğunu gösteriyor.
İsrail’in BM Büyükelçisi Danon’dan Trump’a sert reaksiyon: Kararlar Washington’da alınmıyor
Çin’de rüşvetten karar giyen yöneticiye ertelemeli idam cezası
Netanyahu ile Eisenkot’u ne durduruyor? Büyük engel! Birebir hükümet, derin çatlaklar
İspanya’da ikinci süratli tren faciası. 68 kişi öldü, üç gün yas başladı
İspanya’daki tren faciasında ses kayıtları ortaya çıktı
İran: ABD İHA’sı düşürdük
11 Eylül ve Maduro davalarının yargıcı Alvin Hellerstein 92 yaşında öldü
