100 yaşını deviren kadınlar köyü: İtalya’nın gizemli uzun ömür vahası Bolotana

Maddalena Falchi, 102 yıllık ömrüne rağmen hayatında birkaç ukde kaldığını içtenlikle lisana getiriyor. Bunlardan biri, efsanevi Le Mans 24 Saat yarışını yerinde izleyememiş olmak. En sevdiği pilot Michael Schumacher olan Maddalena’nın başka iki büyük tutkusu ise at binmek ve nakış işlemek.

Hayatının büyük bir kısmında ağır bir sigara tiryakisi olmasına karşın Maddalena, istatistiksel olarak çok az kişinin ulaşacağı bir yaşa geldi.

Üstelik kendisi üzere inanılmaz yaşlara ulaşan tek kişi o değil. Doğup büyüdüğü Sardinya’nın bu dik yamaçlı dağ köyünde uzun ömür, neredeyse bir gelenek halini almış durumda.

Bundan birkaç yıl evvel uzun hayatı araştıran bir küme bilim insanı bölgeyi ziyaret ettiğinde, Maddalena’nın köylüsü olan 101 yaşındaki Giovannina Marras’a yemeklerini kimin hazırladığını sormuştu.

İtalya’nın önde gelen gazetelerinden Corriere della Sera’da yer alan habere nazaran, Giovannina bu soruya biraz da sitemle, “Her şeyimi kendim pişiriyorum!” cevabını vermiş ve tezini kanıtlamak için araştırmacıları ısrarla öğlen yemeğine alıkoymuştu.

100 YAŞINA ULAŞMA ŞANSI YÜZDE 14’E YAKIN

Şimdilerde araştırmacıların yayımladığı çalışma sonuçları, yaklaşık 2.300 nüfuslu bu tenha yerleşimin uzun ömür haritasına yesyeni bir ‘sıcak nokta’ olarak eklenebileceğini gösteriyor.

Frontiers in Aging mecmuasında yayımlanan araştırmaya nazaran, Bolotana’da yaşayan 70’li yaşlarındaki bir bayanın 100. yaş gününü kutlama mümkünlüğü tahminen yüzde 13,8 civarında.

Bir diğer deyişle, neredeyse her 7 bayandan biri asırlık çınar oluyor. Bu oran, ülke geneli olan yüzde 3,5’in katbekat üzerinde. Dünyada kadın uzun hayat oranında Bolotana’nın önünde yer alabilen tek yer ise Hong Kong.

Sardinya, dağlık Ogliastra ve Nuoro bölgeleriyle zati 100 yaşını aşan erkek nüfusu sayesinde dünyada uzun ömrün simgesi olan ‘Mavi Bölge’ unvanını elinde tutuyordu. Lakin bu bölgeye yaklaşık 110 kilometre uzaklıktaki Bolotana’da dizginler bayanların elinde.

Köyün hayatta olan altı asırlık sakininin tamamı bayanlardan oluşuyor: 1924 doğumlu Maddalena Falchi ve Antonia Giglio; 1925 doğumlu Giovannina Marras ve Pietrina Serra; 1926 doğumlu Filomena Scarpa ve Giuseppa Piras.

Üstelik bu liste yakında uzayabilir. Belediye Başkanı Francesco Manconi, önümüzdeki aylarda iki sakinin daha 100. yaşını kutlamaya hazırlandığını müjdeliyor: “Bu nitekim harikulâde bir durum. Onlar bizim tarihimizi ve kültürel kimliğimizi temsil ediyor; bu mirası korumak ve yaşatmak bizim vazifemiz. Kasabamızdaki hayat kalitesinin en somut göstergesi olan bu durumun, yalnızca turistleri değil yeni sakinleri de buraya çekmesini umuyoruz.”

SOFRA MİRASI: ZEYTİNYAĞI, BAKLİYAT VE BİR PARÇA TATLI KAÇAMAĞI

Peki bu harikulâde uzun yaşamın sırrı ne?

Belediye Başkanı Manconi, bir bilim insanı olmadığını vurgulayarak birinci ipucu olarak yemek masasını gösteriyor: “Beslenmemiz çokça tahıl ve zerzevat içeriyor. Etlerimiz ise entansif besi çiftliklerinden değil, hür dolaşan hayvanların otlaklarından geliyor.”

Yerel anlatılara nazaran kasaba halkı; günlük taze meyve ve zerzevatın yanı sıra zeytinyağı, patates ve makarnayı cömertçe tüketiyor. Köy meskenlerinde uzun yıllar boyunca kendi ekmeklerini pişirebildikleri odun fırınları kullanılmış.

Kuru fasulye ve nohut üzere lif bakımından varlıklı baklagiller sofraların vazgeçilmezi. Yüksek lifli bu besinler, sindirim sistemi hastalıklarının ve bağırsak kanserinin önlenmesine yardımcı olurken, berbat kolesterolü (LDL) düşürerek kalp krizi ile felç riskini azaltıyor. Kalp sıhhatini destekleyen yağ asitleri açısından zengin deniz eserleri de yeniden sık tüketilen besinler arasında.

Kırmızı etin ise Bolotana’da hayli ölçülü tüketildiği belirtiliyor. Lakin bu durum sakinlerin tatlı kaçamaklarından büsbütün uzak durduğu manasına gelmiyor. Örneğin, baharatlarla çeşnilendirilmiş, bal yahut üzüm pekmeziyle tatlandırılmış klâsik Sardinya bisküvisi mustazzoli, en sevilen lezzetlerden biri.

Ayrıca yörenin koyun sütünden yapılan sert ve tuzlu peyniri pecorino da mutfağın baş tacı. Pecorino; durum buğdayından yapılan irmik hamurunun altın sarısı olana dek kızartılıp üzerine bal gezdirilmesiyle hazırlanan meşhur tatlı seadasın da ana materyali.

GÜNDE 20 KİLOMETRE YÜRÜYÜŞ VE GÜÇLÜ SOSYAL BAĞLAR

Araştırmacılar, Bolotana’daki bayanların uzun ömrünü yalnızca beslenme tertibiyle açıklamanın yetersiz olduğunu belirtiyor. İtalya’daki Sassari Üniversitesi ve ABD’deki Birmingham Alabama Üniversitesi öncülüğündeki uzmanlar, fizikî aktivitenin de kilit bir rol oynadığı görüşünde.

Bolotana’da hiçbir spor salonu bulunmuyor, lakin kasabalıların buna muhtaçlığı da yok. Marghine dağlarının altındaki dik yamaçlara kurulan köyde yaşamak; tarlalara gitmek, komşuları ziyaret etmek ve günlük işleri halletmek için aslında uzun mesafeler yürümeyi gerektiriyor.

Belediye Başkanı Manconi, “Yaşlılarımız tarlalara ulaşmak için her vakit çok yürürlerdi, günde 20 kilometreyi bulan yürüyüşler yaparlardı. Ve rahatlıkla söyleyebilirim ki bunu en çok yapanlar kadınlardı” diyor.

Araştırmacılar ayrıyeten bölgedeki sıkı toplumsal bağların da ömrü uzattığına inanıyor. Araştırma ekibinden Illinois Chicago Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu Profesörü Stuart Jay Olshansky, “İnsanların birbirine göz kulak olduğu, birbirine kenetlendiği bir topluluk kelam konusu” değerlendirmesinde bulunuyor.

Çalışmanın önderi, Sassari Üniversitesi’nden Prof. Giovanni Mario Pes de bu tespiti doğruluyor. Kendisi de bir Sardinyalı olan Prof. Pes’in dedesi 110 yaşına kadar yaşamış, annesi ise 100 yaşını geride bırakmış.

Prof. Pes, “Bolotana’daki bayanların uzun hayat oranının Batılı bayanların birçoklarından üç kat daha yüksek olması büyüleyici” derken, köydeki bayanlar arasındaki bağların ne kadar canlı ve gerçek olduğuna dikkat çekiyor.

Halen kız kardeşiyle birlikte yaşayan Giovannina Marras’a yaptığı ziyareti hatırlatan Pes, “Birlikte yaşıyorlar, birlikte yemek pişiriyorlar ve birbirleriyle çok rahat irtibat kuruyorlar. Zihinsel gerilemeye dair en ufak bir belirti dahi yoktu” diyor.

MAVİ BÖLGELERİN ÖTESİNDE YENİ BİR KEŞİF

Araştırmacılar çalışma kapsamında 1900 ile 1925 yılları arasında doğan kasaba sakinlerinin kayıtlarını inceledi. Bu kümeden 38 kişinin 100 yaşın üzerinde yaşadığı tespit edildi ki bu sayı, İtalya ulusal ortalamasının yüzde 57 üzerinde bir muvaffakiyete işaret ediyor.

Prof. Pes, “En kıymetli nokta şu ki; 25 yılı aşkın bir müddettir birinci sefer Sardinya’daki klâsik Mavi Bölge’nin dışında kalan yeni bir uzun hayat merkezi keşfettik” tabirlerini kullanıyor.

Yazarlar, Bolotana’nın resmi olarak Mavi Bölge statüsü kazanması için şimdi erken olduğunu vurgulasa da elde edilen bulgular insanların nasıl daha uzun ve sağlıklı bir ömür sürebileceğine dair ilham verici ipuçları sunuyor.