Trump’tan İran’a karşı taktik değişikliği: Savaş seçeneği masada

İran ile devam eden nükleer müzakerelerde diplomatik tahlilden yana tavır koyan ABD Başkanı Donald Trump, askeri seçenekleri de masada tutuyor. ABD’li yetkililerden edinilen bilgilere göre Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı General Dan Caine ile İran’a yönelik tam ölçekli atakların yine başlatılması konusunda kapsamlı değerlendirmeler yaptı. Görüşmelerde, kimi yetkililerin “işi bitirmek” olarak nitelendirdiği askeri müdahale seçeneği masaya yatırıldı. Trump’ın şu ana kadar kesin bir karar vermekten kaçındığı öğrenildi.

Trump’ın yardımcılarına, tam ölçekli atakların bir öteki cinsinin diplomasiyi rayından çıkarabileceğini ve Washington’ın İran’ın nükleer programını nihayetinde ortadan kaldırma talihini zedeleyebileceğini söylediği belirtildi. Trump, yardımcılarına görüşmelerin Tahran ile nükleer mutabakat için belirlenen 18 Ağustos tarihini aşması durumunda da bunun sorun oluşturmayacağını bildirdi.

DİPLOMASİ VE ASKERİ SEÇENEKLER ARASINDAKİ DENGE

Trump, İran’ın “mutabakat zaptını” ihlal etmesi durumunda tek seferlik hava taarruzları buyruğu vermekten şu an için mutlu olduğunu belirtti. Bu yaklaşım, hafta sonu yaşanan karşılıklı çatışmaların akabinde iki hafta evvel sağlanan kırılgan ateşkesi baltalama riskini taşıyor. Pentagon’un bir liderin çatışmadaki askeri seçeneklerine ait bilgilendirmeleri alışılmadık bir durum değil; Trump, İran konusunda tertipli olarak resmi ve ani toplantılar gerçekleştiriyor.

Wall Street Journal’ın (WSJ) haberine nazaran, son görüşmeler, Trump’ın Tahran’la yaşanan çıkmazı aşmanın yollarını aradığını ve savaşa geri dönme mümkünlüğünü şimdi dışlamadığını ortaya koydu. Birtakım yetkililer, çatışmanın yine başlamasının, çokça övülen İran muahedesinin başarısız olduğunun zımni bir kabulü olacağını belirtti. Trump yaptığı açıklamalarda, görüşmelerin başarılı geçtiğini ve görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması durumunda askeri seçeneklerin elinde olduğunu söylemişti.

Geçen hafta gazetecilere verdiği demeçte Trump, “İstediğim her şeye razı oluyorlar ve olmak zorundalar. Aksi takdirde, geri dönüp yapmamız gerekeni yaparız,” sözlerini kullanmıştı.

ABD kuvvetlerinin Orta Doğu genelinde askeri hareketliliği sürüyor. Haaretz gazetesinin bildirdiğine nazaran, ABD askeri uçakları geçtiğimiz haftalarda Orta Doğu’daki ABD üsleri ile Avrupa’daki karargahlar arasında çok sayıda uçuş gerçekleştirdi. 

‘TRUMP DİPLOMASİYİ TERCİH EDİYOR’

WSJ’ye konuşan Beyaz Saray’dan bir yetkili, Trump’ın her vakit diplomasiyi tercih ettiğini ve İranlıların ABD ile uygun bir mutabakat yapmasının akla yatkın olacağını söz etti.

Fox News’e röportaj veren ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump’ın yaklaşımını destekleyerek, “Başkan’ın bize söylediği şey şu: Sorunu çözün, müzakerelerin nereye varacağını görün. Şayet diplomatik tarafta başarılı bir tahlile ulaşamazsak bile, hala birçok seçeneğimiz var. ABD halkı için çok şey başardık” dedi.

Katar, Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in, yeni bir müzakere çeşidi için salı günü Doha’ya geldiğini bildirmişti. Witkoff ve Kushner, İranlı muhataplarıyla direkt değil, arabulucular vasıtasıyla görüştü. Her iki ülkeden teknik uzmanların da bu hafta dolaylı görüşmeler yapması bekleniyor.

Trump’ın özel temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff

KRİTİK ANLAŞMAZLIKLAR SÜRÜYOR

ABD ve İran, 60 günlük görüşmeler konusunda mutabakata vardıktan sonra bir haftadan fazla müddettir müzakereler yürütüyor. En kıymetli uyuşmazlık noktalarından biri, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden milyarlarca dolar hizmet bedeli talep etme ısrarı oldu. ABD ise savaş başlamadan evvel olduğu üzere, boğazdan geçişin hür olması gerektiğini savunuyor.

Tahran ayrıyeten, Trump’ın İran’ın bu hususta aslında taahhütte bulunduğunu ısrarla belirtmesine karşın, nükleer çalışmalarına yönelik önemli kısıtlamaları kabul etmeyeceğini bildirdi.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright salı günü Fox News’te yaptığı açıklamada, “İran şimdi hiç işbirliği yapmadı” değerlendirmesinde bulundu.

Wright, ABD ordusunun gemilere refakat etme uğraşlarının global petrol arzının toparlanmasının tek sebebi olduğunu argüman ederek, “İran olsun ya da olmasın, Hürmüz Boğazı’ndan güç akışını sağlayacağız. Elbette, onların işbirliğiyle daha güzel olur. Nükleer programlarına son vermek istiyoruz” dedi.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright

KRİZ İLETİŞİM HATTI KURMA ÇABASI

Gerilimi azaltmak gayesiyle ABD, Devrim Muhafızları Ordusu ile ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) arasında bir kriz irtibat çizgisi kurma teşebbüsünde bulundu. Kimi ABD yetkilileri bu çabayı Washington ve Tahran arasındaki münasebetlerin güzelleştiğinin bir ispatı olarak gösterirken, öbürleri teşebbüsün şimdi müzakere basamağında olduğunu belirtti. Beyaz Saray yetkilisi, çatışmayı tedbire kanalının açık olduğunu ve her iki tarafça da esasen kullanıldığını tabir etti.

‘DESTANSI ÖFKE’ OPERASYONU VE SONRASI

28 Şubat’ta başlayan Destansı Öfke Operasyonu boyunca, ABD güçleri İran genelinde 13 binden fazla amacı vurmuş ve Tahran’ın konvansiyonel füze ve insansız hava araçlarından (İHA) oluşan cephaneliğinin bir kısmını ve yeni silah üretme yeteneğini yok etmişti. Mart ayı sonlarında, ABD ordusundan yetkililer Trump’a İran’ın askeri tehdidini büsbütün ortadan kaldırmak için birkaç haftaya daha muhtaçlık duyacaklarını bildirmişti. Trump, 7 Nisan’da birinci ateşkesi kabul etmişti.

Bazı ABD’li yetkililer, Trump’ın o vakitten beri büyük ölçekli operasyonlara müsaade vermeyi tekraren reddettiğini belirtti. Trump, İran’ı büsbütün yok etmekle ve İran’ın petrol ihracat merkezi Hark Adası’nı ele geçirmekle tehdit etti fakat her iki durumda da geri adım atarak diplomatik görüşmelere döndü. Trump daha önce yardımcılarına, savaşı lakin İran ABD askerlerini öldürürse tekrar başlatacağını söylemişti.

Destansı Öfke Operasyonu, ABD Donanması’nın İran’a saldırısı Kaynak: CENTCOM

TRUMP’IN SAVAŞ VE BARIŞ ARASINDAKİ TEREDDÜTÜ

Haziran ayında yaptığı açıklamada Trump, “Eğer gidip bombalarsak, ki bunu istersek çok kolay yapabiliriz, ve iki üç hafta daha bombalamaya devam edersek, ellerinde hiçbir şey kalmayacak lakin boğaz aylarca açılmayacak. Bombardımanı yaparsak, çok sayıda insan ölecek. Bunu kim ister? Ben istemem” demiş ve bir mutabakatın “bombardıman yapmaktan daha güçlü” olacağını kelamlarına eklemişti.

İran ve ABD, geçen hafta karşılıklı ataklara yine başladı fakat yaklaşık 1 hafta süren krizden sonra taraflar ateşkese geri döndü. Trump, pazartesi günü İran’ın Doha’da görüşme talep ettiğini öne sürerek temsilcilerini Katar’a göndereceğini duyurmuştu. ABD Başkanı, müzakereler süresince yaşanan birçok krizde olduğu üzere İran’ı Hürmüz Boğazı açılmazsa saldırmakla tehdit etmişti. İran, Hürmüz Boğazı’nın sırf Devrim Muhafızları ile uyum sağlayan gemilere açık olacağını kaydetti. Trump’ın son akın tehdidinden bu yana Hürmüz’ün durumunda bir değişiklik olmadı.

ORTA YOL STRATEJİSİ

Washington’daki Brookings Enstitüsü niyet kuruluşunda İran uzmanı ve Dış Politika Çalışmaları Başkan Yardımcısı Suzanne Maloney, Trump’ın elinde savaştan diğer seçenekler de bulunduğunu söyledi. ABD, Tahran’ın ümitsizce istediği milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran fonuna erişimi yavaşlatabilir yahut İran’ın Hürmüz Boğazı’nı denetim etme gayretlerinin bedelini artırmaya devam edebilir.

Maloney, “Bu orta yol stratejisinin gerçek sınırlamaları var” diyerek Trump’ın yine tam ölçekli bir savaş istemediğini savundu.

İran’ın Hürmüz’deki trafiği aksatma yeteneğine sahip olduğunu belirten Maloney, “Ancak ABD’nin öngörülebilir misillemeleri ve ekonomik teşviklerin uyumluluğa bağlanması, Tahran’ı elindeki kozları fazla kullanmamaya ikna edebilir” diye konuştu.