Trump’a berbat haber: İran’la ilgili en büyük telaş ortaya çıktı! Sürecin kritik noktaları…

ABD’de İran ile varılan mutabakatın akabinde kamuoyunun sürece nasıl baktığına ait birinci kapsamlı araştırmanın sonuçları yayımlandı. Anket hem savaşın gidişatına hem de mutabakatın geleceğine ait dikkat cazip datalar ortaya koyarken, Amerikan seçmeninin son aylarda yaşanan gelişmeleri nasıl değerlendirdiğine de ışık tuttu.

CBS News ve YouGov tarafından gerçekleştirilen yeni ankete nazaran Amerikalıların büyük çoğunluğu, İran’ın daha fazla taviz vermesini beklemek yerine çatışmanın sonlandırılmasını destekliyor. Fakat birebir araştırma, kamuoyunun savaşın sonuçları, Trump idaresinin stratejisi ve muahedenin uzun vadeli tesirleri konusunda önemli tasalar taşıdığını ortaya koyuyor. Anketin sonuçlarına daha yakından bakalım…

AMERİKALILARIN YÜZDE 78’İ BİREBİR GÖRÜŞTE

Ankete nazaran iştirakçilerin yüzde 78’i savaşın mevcut noktada sonlandırılmasını desteklerken, sırf yüzde 22’lik kesim İran’ın daha fazla taviz vermesine kadar çatışmanın sürdürülmesinden yana görüş bildirdi. Bu sonuç, Trump idaresi açısından birinci bakışta olumlu bir tablo ortaya koyuyor. İdare etrafları, kamuoyunun büyük kısmının savaşın sonlandırılmasını istemesini Beyaz Saray’ın izlediği çizgiye dayanak olarak yorumluyor. Fakat araştırmanın detayları incelendiğinde, bu dayanağın muahedenin içeriğine yönelik bir memnuniyetten kaynaklanmadığı görülüyor.

Örneğin iştirakçilere mutabakatın hangi taraf için daha avantajlı olduğu sorulduğunda sadece yüzde 22’lik kesim muahedenin ABD lehine olduğunu söyledi. Buna karşılık yüzde 37 oranındaki iştirakçi mutabakatın İran için daha avantajlı olduğunu söz etti. İştirakçilerin yüzde 41’i ise mutabakatın taraflar arasında istikrarlı olduğunu düşündüğünü belirtti. Trump’ın kendi partisinin seçmenleri arasında bile sırf yüzde 39’luk kesim mutabakatın ABD açısından daha avantajlı olduğu görüşünü paylaştı. Bu sonuç, kendi tabanında dahi mutabakatın bir diplomatik zafer olarak görülmediğine işaret ediyor.

‘ABD HALKI İÇİN ASIL MESELA SAVAŞI KİMİN KAZANDIĞI YA DA KAYBETTİĞİ DEĞİL’

Güvenlik ve Terör Uzmanı, Emekli İstihbarat Albay Coşkun Başbuğ, ABD’de yayımlanan anket sonuçlarını değerlendirirken, Amerikan kamuoyunun önceliğinin savaşın kazananı ya da kaybedeni olmadığını söyledi. Başbuğ’a nazaran seçmen davranışını belirleyen temel öge ekonomik şartlar ve günlük hayat üzerindeki tesirler.

Başbuğ, anket sonuçlarının dikkatle okunması gerektiğini belirterek, “Bu anketler elbette değerli bildiriler veriyor fakat ben Amerikan halkının sıkıntıya İran’ın kazanıp kazanmadığı ya da ABD’nin stratejik gayelerine ulaşıp ulaşmadığı penceresinden baktığını düşünmüyorum. ABD’de sıradan vatandaşın önceliği dış siyasetten çok kendi ekonomik kurallarıdır. Beşerler bugün markette ödediği paraya, akaryakıt fiyatlarına, güç maliyetlerine ve ömür standartlarına bakıyor. Bu sebeple savaşın sürmesinin kendilerine ne kadar maliyet çıkardığıyla ilgileniyorlar” dedi.

Savaşın global güç piyasaları üzerindeki tesirine dikkat çeken Başbuğ, “Petrol fiyatlarındaki her yükseliş sırf akaryakıt maliyetlerini artırmıyor. Nakliyattan üretime, besinden temel tüketim eserlerine kadar çok geniş bir alanda fiyatları yukarı çekiyor. Amerikan halkı da bunun farkında. Bu sebeple insanların değerli bir kısmı savaşın devam etmesini değil, bir an evvel sona ermesini istiyor. Zira piyasaların yine normalleşmesinin, fiyat baskısının azalmasının ve ekonomik istikrarın lakin bu formda sağlanabileceğine inanıyorlar. Hasılı vatandaşın temel beklentisi jeopolitik muvaffakiyet öyküleri değil, daha rahat bir ömür ve daha güçlü bir satın alma gücü” sözlerini kullandı.

‘HEM HALKTA HEM DE SİYASİ ETRAFTA İSRAİL’E YANSILAR ARTTI’

ABD’de son periyotta İsrail’e yönelik toplumsal yansıların de arttığını belirten Başbuğ, bunun siyasi yansımalarının görülmeye başlandığını söyledi. Başbuğ, “Son periyotta ABD kamuoyunda İsrail aykırılığının ve İsrail siyasetlerine yönelik tenkitlerin önemli halde arttığını görüyoruz. Bu durum başlangıçta daha çok toplumun makul kesitlerinde görülüyordu lakin artık siyasi alana da yansımaya başladığı görülüyor. Hasebiyle savaşın sürmesini isteyenlerle sona ermesini isteyenler arasındaki tartışmada ekonomik dertler kadar bu toplumsal değişimin de tesirli olduğunu söylemek mümkün” değerlendirmesinde bulundu.

İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMININ DURDURULMASI KONUSUNDAKİ ŞÜPHELER

Araştırmada iştirakçilere savaşın stratejik açıdan başarılı olup olmadığı da soruldu. Amerikalıların yüzde 45’i savaşın stratejik bir muvaffakiyet olmadığını belirtirken, sadece yüzde 29’u operasyonların stratejik gayelerine ulaştığını düşündüğünü söyledi. Uzmanlara nazaran bu tablo, kamuoyunun sırf savaşın maliyetlerinden değil, birebir vakitte ortaya çıkan sonuçlardan da mutlu olmadığını gösteriyor. Bilhassa Trump idaresinin çatışma müddetince en sık vurguladığı gayelerden biri olan İran’ın nükleer programının durdurulması konusunda seçmenlerin önemli kuşkular taşıdığı görülüyor.

Trump idaresi savaş mühletince temel maksadının İran’ın nükleer programını kalıcı olarak durdurmak olduğunu savunmuştu. Fakat CBS anketi, Amerikalıların büyük kısmının bu amacın gerçekleşeceğine inanmadığını ortaya koydu. İştirakçilerin yüzde 69’u, mutabakatın sonuncu hale gelmesi durumunda bile İran’ın nükleer programının büsbütün durdurulamayacağını düşünüyor.

Ankete katılan Cumhuriyetçilerin yüzde 45’i de mutabakatın İran’ın nükleer faaliyetlerini kalıcı biçimde sona erdireceğine inanmadığını belirtti. Bu sonuçlar, haziran ayı ortasında Fox News tarafından gerçekleştirilen bir diğer araştırmanın bulgularıyla da örtüşüyor. Kelam konusu ankette kayıtlı seçmenlerin yüzde 64’ü, muhtemel bir barış muahedesinin İran’ın gelecekte nükleer silah geliştirmesini engelleyemeyeceği görüşünü lisana getirmişti.

Coşkun Başbuğ, İran’ın mevcut süreçte önceliğinin siyasi ya da askerî değil ekonomik kazanımlar olduğunu belirterek, savaşın sona ermesinin akabinde milletlerarası gündemin tekrar İran’ın nükleer programına odaklanacağını söyledi.

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et

Başbuğ, savaş öncesinde İran’ın önemli iç ve dış baskılarla karşı karşıya bulunduğunu hatırlatarak, “Bugün gelinen noktada İran’ın öncelikli olarak ekonomik kazanımlara odaklandığını görüyoruz. Zira savaş başlamadan evvel İran’ın son derece kritik bir süreçten geçtiğini unutmamak gerekiyor. Ülke içerisinde ekonomik dertler büyüyor, toplumsal huzursuzluklar artıyor ve rejimin geleceğine ait çeşitli tartışmalar gündeme geliyordu. Hatta birtakım etraflarda İran’ın iç karışıklıklarla karşı karşıya kalabileceği, hatta bölünme riskinin dahi konuşulduğu bir periyot yaşanıyordu. Fakat savaşın başlamasıyla birlikte tüm bu başlıklar ikinci plana itildi ve memleketler arası gündem büsbütün farklı bir noktaya taşındı. Nükleer sıkıntı İran’ın için değerli. Muahededen nasıl bir sonuç çıkacak göreceğiz lakin İran bundan kolay kolay da vazgeçmeyecek üzere duruyor” dedi.

İRAN’IN BÖLGESEL TESİRİ KONUSUNDA DA KARAMSARLIK HÂKİM

Ankette sırf nükleer program değil, İran’ın bölgesel tesiri ve gelecekteki davranışları da değerlendirildi.
Sonuçlara nazaran:

1- İştirakçilerin yüzde 68’i mutabakatın İran’ın öbür ülkeleri tehdit etmesini önlemeyeceğini düşünüyor.

2- Cumhuriyetçilerin yüzde 48’i de tıpkı görüşü paylaşıyor.

3- İştirakçilerin yüzde 79’u muahedenin İran idaresini ABD’ye daha yakın hale getirmeyeceğini belirtiyor.

4- Yüzde 74’lük kesim ise mutabakatın İran halkını daha inançlı ve özgür bir pozisyona taşımayacağını düşünüyor.

Bu bilgiler, kamuoyunun mutabakatın sırf mevcut çatışmayı durdurabileceğini fakat daha geniş jeopolitik meseleleri çözmekte yetersiz kalacağını düşündüğünü gösteriyor.

İRAN ZAYIFLAMADI GÖRÜŞÜ YAYGIN

Trump idaresi savaş boyunca İran’ın askerî kapasitesine ağır darbe vurulduğunu ve ülkenin önemli ölçüde zayıflatıldığını savundu. Lakin kamuoyu bu değerlendirmeyi paylaşmıyor. Araştırmaya nazaran Amerikalıların sadece yüzde 37’si İran’ın savaş öncesine nazaran daha zayıf hale geldiğini düşünüyor. İştirakçilerin yüzde 38’i İran’ın gücünün değişmediğini belirtirken, yüzde 25’i ise İran’ın savaş sonrasında daha da güçlendiğini söz ediyor.

Başka bir tabirle, her 10 Amerikalıdan yaklaşık 6’sı İran’ın savaş sonrasında en az savaş öncesindeki kadar güçlü kaldığına inanıyor. Uzmanlar, İran’ın bilhassa Hürmüz Boğazı üzerindeki tesirini sürdürmesi ve global güç piyasalarını etkileyebilecek kapasitesini muhafazasının bu algının oluşmasında tesirli olduğunu kıymetlendiriyor.

‘SAVAŞ ÇÖZDÜĞÜNDEN FAZLA SORUN YARATTI’

Anketin dikkat çeken sonuçlarından biri de savaşın genel bilançosuna ait değerlendirmeler oldu. İştirakçilerin yüzde 57’si savaşın çözdüğünden daha fazla sorun yarattığını söyledi. Buna karşılık sadece yüzde 21’lik kesim savaşın yarattığından daha fazla sorunu çözdüğünü düşündüğünü söz etti. Bu sonuç, kamuoyunun kıymetli bir kısmının çatışmanın stratejik ve siyasi maliyetlerinin elde edilen kazanımlardan daha yüksek olduğuna inandığını ortaya koyuyor.

“Bu durumu her ülke açısından başka ayrı pahalandırmak gerekir” diyen Coşkun Başbuğ, şu yorumda bulundu:

— Örneğin İsrail açısından bakıldığında, savaş beklenenden çok daha büyük sıkıntılar yarattı. İsrail memleketler arası alanda daha fazla yalnızlaştı ve ABD’de de tenkitlerin ve dışlanma eğilimlerinin arttığı görüldü. Bu sebeple savaşın en ağır kaybedenlerinden biri İsrail oldu. İran açısından değerlendirildiğinde ise süreç farklı bir tablo ortaya koydu. Savaş, mevcut sıkıntılarını daha da derinleştirmek yerine kimi alanlarda İran’ın elini güçlendirdi ve çeşitli sıkıntılarına tahlil üretmesine imkân sağladı. Bu sebeple İran, yaşanan gelişmelerden belli ölçüde avantaj sağlayan taraflardan biri olarak görülebilir.

— ABD açısından ise süreç yeni sıkıntıları beraberinde getirdi. Washington, bir anda İsrail problemini daha direkt yönetmek zorunda kaldı ve bölgedeki gerçeklerle yüzleşti. Sonuçta ABD, Orta Doğu’da somut bir kazanım elde edemeden, kıymetli ekonomik maliyetlere katlanarak bu süreci tamamlamak durumunda kaldı.

TRUMP İDARESİNİN HAZIRLIKSIZ YAKALANDIĞI DÜŞÜNÜLÜYOR

Araştırmada seçmenlere Trump idaresinin savaşın ekonomik sonuçlarını hakikat hesaplayıp hesaplamadığı da soruldu. İştirakçilerin yüzde 64’ü savaşın global iktisat üzerindeki tesirlerinin idarenin beklediğinden daha büyük olduğunu düşündüğünü belirtti. Bilhassa güç fiyatları, global ticaret yolları ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler sebebiyle yaşanan ekonomik dalgalanmaların kamuoyunda idarenin kriz planlamasına ait soru işaretleri yarattığı bedellendiriliyor.

AMERİKALILAR UZUN PERİYODİK BİR ÇATIŞMADAN TASA DUYUYOR

Haziran ortasında yayımlanan Fox News araştırması da seçmenlerin uzun vadeli askerî angajmanlardan duyduğu rahatsızlığı ortaya koymuştu. Araştırmaya nazaran kayıtlı seçmenlerin yüzde 70’i savaşın uzun vadeli bir yükümlülüğe dönüşmesinden kaygı duyduğunu belirtirken, yüzde 87’si ABD’nin uzun süren bir savaştan kaçınmasının kıymetli olduğunu tabir etti. Trump idaresi başlangıçta çatışmanın dört ila altı hafta içinde sonuçlanabileceğini öngörmüş olmasına karşın savaşın yaklaşık dört aydır devam etmesi, kamuoyundaki sabırsızlığı artıran ögeler arasında gösteriliyor.