Trump Mahsur gemiler için düğmeye bastı! Hürmüz’de özgürlük projesi başlatıyor

ORTADOĞU’yu yangın yerine çeviren ABD ve İran tansiyonunda sular bir kere daha ısınıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Tahran idaresinin Pakistan’ın arabuluculuğuyla perşembe günü ilettiği 14 unsurluk yeni teklif için “kabul edilemez” açıklamasında bulunması tarafların en son 12 Nisan’da buluştuğu müzakere masasını yeterlice tehlikeye soktu. Öteki yandan Trump dün yaptığı açıklamada temsilcilerinin İran’la olumlu görüşmeler yürüttüğünü belirterek Hürmüz’de mahsur kalan öteki ülke gemileri için de Özgürlük Projesi başlatacaklarını duyurdu. Amerikan ordusuna ilişkin askeri uçakların Ortadoğu tarafındaki hareketliliğinde artış yaşanması ise “ABD bölgedeki askeri yığınağını artırıyor mu” sorusunu akıllara getirdi.

‘MÜDAHALEYE KARŞI GÜÇ KULLANIRIZ’

ABD Başkanı Donald Trump’ın dün Truth Social’dan yaptığı açıklamada Hürmüz’de mahsur kalan gemiler için “Özgürlük Projesi” başlatacaklarını duyurması, İran’ın 14 unsurluk yeni teklifini “kabul edilemez” bulduğu açıklamasından saatler sonra geldi. Trump açıklamasında özetle şunları söyledi: “Dünyanın dört bir yanından ülkeler -neredeyse tamamı, herkesin gözü önünde bu kadar açık ve şiddetli formda devam eden Ortadoğu uyuşmazlığıyla hiçbir formda ilgili olmayan ülkeler -Amerika Birleşik Devletleri’ne başvurarak, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalmış gemilerini hür bırakmamıza yardımcı olup olamayacağımızı sordular. .. Temsilcilerime, bu ülkelere gemilerini ve mürettebatlarını Hürmüz Boğazı’ndan inançlı biçimde çıkarmak için elimizden gelenin en uygununu yapacağımızı iletmelerini söyledim. .. ‘Özgürlük Projesi’ ismi verilen bu süreç, Ortadoğu saatine nazaran pazartesi sabahı başlayacaktır. Temsilcilerimin İran ile hayli olumlu görüşmeler yürüttüğünün büsbütün farkındayım ve bu görüşmeler herkes için çok olumlu sonuçlara yol açabilir. .. Şayet bu insani sürece rastgele bir halde müdahale edilirse, ne yazık ki bu müdahaleye güç kullanılarak karşılık verilmesi gerekecektir.”

İKİ KADEMELİ 14 MADDE

Diğer yandan iki taraf ortasında 8 Nisan’da ilan edilen kırılgan ateşkesten bu yana hâlâ gerçek manada bir ‘barış anlaşması’ müzakere edilememişken İran basınına nazaran Tahran idaresi, Washington’un iki aylık bir ateşkesi öngören dokuz unsurluk teklifine perşembe günü 14 unsurluk güncellenmiş bir teklifle cevap verdi. İki cephenin uyuşmazlık yaşadığı tüm sorunların “30 gün içinde karara bağlanması gerektiği” belirtilen teklifte, tıpkı vakitte “saldırı yapılmayacağına dair teminat verilmesi, İran’ın dondurulmuş varlıklarının özgür bırakılması, savaş tazminatı ödenmesi, yaptırımların iptal edilmesi ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın bitirilmesi” ögeleri yer aldı.

ABD merkezli Axios’a nazaran ise sözkonusu teklif, iki kademeli bir müzakere takvimi öngörüyor. Habere nazaran teklifin birinci etabında 13 Nisan’dan bu yana ikili abluka altındaki Hürmüz Boğazı’nın yine açılması ve savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi emeliyle bir aylık müzakere mühleti öngörüyor.

TRUMP TEKRAR BEĞENMEDİ

Ancak nükleer sıkıntının bir an evvel çözülmesi gerektiğini tekraren defa lisana getiren Trump dün İsrail basınına verdiği demeçte İran’ın müzakerelerde sunduğu tasarıyı incelediğini ve “kabul edilemez” bulduğunu açıkladı. Evvelki gün de “İran’a yönelik akınların “uslu durmamaları halinde ihtimal dahilinde olduğunu” kaydederek gözdağı vermeyi ihmal etmedi. Bu arada İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de, “ABD tarafı, İran’ın önerdiği plan hakkındaki görüşlerini Pakistan tarafına iletmiştir. Sözkonusu görüşler şu anda incelenmektedir” açıklamasında bulundu.

OKUMADAN MI REDDETTİ

Öte yandan Trump’ın “tekliften şad olmadığını” söz etmesi ve son açıklamalarının ortasındaki çelişkiye dikkat çeken uzmanlar, bu durumun Trump’ın teklifi “okumadan ya da kapsamlı bir brifing almadan reddetmiş olabileceğine işaret ettiğini” belirtiyor. Gerçekten ABD’li özel harekat askeri Brett Velicovich de Fox News’e yaptığı açıklamada Trump’ın tüm seçenekleri tıpkı anda lisana getirerek bir “stratejik belirsizlik” yaratmaya çalıştığını savunuyor. Trump’ın çelişkili açıklamaları İran’ın İhtilal Muhafızları Ordusu İstihbarat Teşkilatı’nın da dikkatini çekti. Teşkilat, dün toplumsal medyadan yaptığı açıklamada Trump’ı alaya alarak “Trump, imkânsız bir askeri operasyon ile makûs bir muahede ortasında seçim yapmak zorunda. ABD’nin karar verme alanı daraldı” sözünü kullandı.

SEVKIYAT ARTIYOR

ABD’ye ilişkin askeri uçakların Ortadoğu trafiğinde son günlerde “sıra dışı” bir artış yaşandığı ortaya çıktı. AA muhabirinin uçuş takip uygulaması Flightradar24 üzerinden yaptığı incelemede, 2 Mayıs’ta Avrupa’dan Ortadoğu ülkelerine bilhassa yakıt ikmal ve nakliye uçağı sevkıyatı yapıldığı görüldü. Uçaklar ortasında ABD Hava Kuvvetleri’nin en büyük nakliye uçağı “Lockheed C-5M Harika Galaxy” ve Boeing tarafından üretilen havada yakıt ikmal ve stratejik askeri nakliye uçağı “Boeing KC-46 Pegasus” da yer aldı. Bu artış, 28 Şubat öncesinde de bölgeye askeri yığınak yapan Washington’un bir sefer daha emsal bir hazırlık içinde olup olmadığı istikametinde soru işaretlerini beraberinde getirdi.

İSRAİL ‘SAVAŞA DÖNMEYE’ HAZIRLANIYOR

 İSRAİL, “yakın dostu” Washington ve Tahran ortasında iplerin büsbütün koptuğu bir senaryoya hazırlanıyor. İsrail’in Kanal 12 televizyonuna nazaran ordu,  Hürmüz Boğazı ablukasının bir muahede yapılmasını sağlamaması halinde ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a hücum başlatacağını öngörüyor. Habere nazaran ordu savaşa dönüş için hazırlık yaparken, Tel Aviv idaresinin “İran’ın ne olursa olsun İsrail’e misilleme yapacağını düşündüğü” belirtiliyor. Haberde, İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir’in ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı Kumandanı Amiral Brad Cooper ile de görüştüğü öne sürüldü. 

SAVAŞ İRAN’DA EKONOMİYİ BİTİRDİ

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’taki ataklarıyla başlayan ve ikili abluka altındaki Hürmüz Boğazı krizi ile devam eden savaş, halihazırda uzun vakittir sarsıntılı bir devir geçiren İran iktisadına daha da yük bindirdi. Al Jazeera’nin haberine nazaran İran’ın maruz kaldığı yaptırımlar, altyapı taarruzları ve internet kesintileri fiyatlarda haftalık bazda sert artışlara yol açtı. Ülkede aylık taban fiyat 170 milyon riyalin (yaklaşık 92 dolar) altında kalırken, devletin kişi başı sağladığı besin ve temel muhtaçlık takviyesi ise aylık 10 doları dahi bulmuyor. Besin, ilaç, elektronik ve araba üzere temel eserlerde de çok fiyat dalgalanmaları ve arz daralması görülüyor. Öte yandan Tahran idaresi ise “direnç” bildirileri vermeye devam ediyor. İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, cuma günü yaptığı bir açıklamada “İran’ın ekonomik ve kültürel çaba kademesinde da düşmanlarını ümitsizliğe düşürmesi ve mağlubiyete uğratması gerektiğini” belirtmişti.

TEL AVİV WASHINGTON’DAN İKİ UÇAK FİLOSU ALACAK

SON aylarda İran ve Lübnan’a düzenlediği arkası gerisi kesilmeyen taarruzlarla Ortadoğu’yu yangın yerine çeviren İsrail, “zorlu bir on yıl öncesi hazırlıklarını pekiştirmek” hedefiyle hazırlanan 350 milyar şekellik (yaklaşık 119 milyar dolar) savunma planı kapsamında birinci adımı attı. Savunma Bakanlığı tarafından dün yapılan açıklamada, ABD merkezli Lockheed Martin ve Boeing’den iki yeni muharip filo halinde F-35 ve F-15IA gelişmiş savaş uçağı satın alınmasına ait planın sonuncu onayının verildiği belirtildi. Bakanlık, planın ABD ile İran’a karşı başlatılan “savaştan çıkarılan derslerin” akabinde onaylandığını kaydetti. Başbakan Binyamin Netanyahu dün plana ait yaptığı açıklamada “İsrail her vakit düşmanlarımızdan çok daha güçlü olmalıdır. Bu uçaklar İsrail’in ezici hava üstünlüğünü daha da güçlendirecek” sözlerini kullandı. İsrail ordusunun envanterinde halihazırda Lockheed Martin tarafından sırf İsrail için üretilen 48 F-35I savaş uçağı bulunuyor. ABD’den İsrail’e gelecek yıllarda yapılacak teslimatın akabinde F-35I filosundaki uçak sayısı 100’e, F-15I filosundaki uçak sayısı ise 50’ye çıkmış olacak.