Serinlemek isterken risk büyük: Soğuk suya girmenin saklı tehlikeleri

Uzmanlar çoklukla 15 derecenin altındaki suları “soğuk su” olarak kıymetlendiriyor. Fakat risk sırf kış aylarıyla hudutlu değil. Hava çok sıcak olsa bile deniz, göl, ırmak ya da baraj suyu sanıldığından daha soğuk kalabilir.

Bunun sebebi suyun havaya nazaran çok daha yavaş ısınmasıdır. Güneş altında bunalan biri için su yüzeyi davetkâr görünebilir; ancak beden suya girdiği anda ani sıcaklık farkıyla karşılaşır. Bilhassa derinleşen alanlarda, akıntılı bölgelerde ve gölgede kalan sularda sıcaklık daha düşük olabilir.

Bu yüzden “hava sıcak, su da güvenlidir” kanısı aldatıcıdır. Açık suda asıl risklerden biri, kişinin suyun soğukluğunu lakin girdikten sonra fark etmesidir.

Soğuk suya ansızın girildiğinde beden “soğuk su şoku” denilen güçlü bir reaksiyon verebilir. Bu reaksiyon istem dışıdır; yani kişi ne kadar yeterli yüzücü olursa olsun büsbütün denetim edemeyebilir.

Soğuk suyla temasın birinci anında beden ani bir nefes alma refleksi gösterebilir. Şayet bu sırada ağız ya da burun suyun altındaysa, kişi su yutabilir ya da suyu direkt akciğerlerine çekebilir. Bu durum çok kısa müddette boğulma riskini artırır.

Aynı anda teneffüs hızlanır, kişi panikleyebilir ve nefesini denetim etmekte zorlanabilir. Uzmanlara nazaran soğuk suya girildikten sonra çabucak yüzmeye başlamak yerine, nefes düzenlenene kadar beklemek gerekir. Kişi rahatça konuşacak hale gelmeden yüzmeye başlamamalıdır.

Soğuk su sırf nefesi değil, kalp-damar sistemini de tesirler. Beden ısı kaybını azaltmak için cilde yakın damarları daraltır. Bu da tansiyonun ani formda yükselmesine sebep olabilir.

Sağlıklı görünen şahıslarda bile bu ani değişim kalbi zorlayabilir. Kalp hastalığı, ritim bozukluğu, yüksek tansiyon, ağır astım ya da epilepsi üzere sıhhat problemleri olan bireylerde risk daha da artar.

Bu sebeple soğuk suya girme alışkanlığı, herkes için uygun bir sıhhat trendi değildir. Bilhassa kronik hastalığı olanlar, tertipli ilaç kullananlar ya da daha evvel bayılma, nefes darlığı, çarpıntı üzere problemler yaşayanlar açık suda soğuk suya girmeden evvel doktora danışmalıdır.

Soğuk su kazalarının ürkütücü taraflarından biri, tehlikenin birçok vakit kıyıya çok yakınken başlamasıdır. Kişi suya girer girmez nefesi bozulabilir, panikleyebilir ya da birkaç metre sonra gücünü kaybedebilir.

Bu sebeple “zaten çok açılmayacağım” niyeti tek başına inançlı değildir. Açık suya ani giriş, kıyıya yakın bölgelerde bile önemli risk yaratabilir. Bilhassa taşlık taban, ani derinleşme, akıntı ya da yosunlu-kaygan yüzeyler varsa sudan çıkmak beklenenden güç hale gelebilir.

Yüzme bilmek riski azaltır lakin büsbütün ortadan kaldırmaz. Zira soğuk su şoku ve kas gücü kaybı, uygun yüzücüleri de etkileyebilir.

İlk şok geçtikten sonra tehlike bitmez. Soğuk su bedeni soğutmaya devam ettikçe kollardaki ve bacaklardaki kaslar ile sinirler etkilenir. Bu duruma “soğukta iş göremez hale gelme” denebilir.

Birkaç dakika içinde yüzme hareketleri bozulabilir. Kişi kulaç atsa bile eskisi kadar ilerleyemez, bacaklarını tesirli kullanamaz ve daha süratli yorulur. Vakitle başını suyun üstünde tutmak bile zorlaşabilir.

Soğuk su ayrıyeten el marifetini de azaltır. Parmaklar uyuştuğunda merdivene, ipe, kayaya ya da iskele kenarına tutunmak zorlaşır. Bu yüzden sudan çıkış noktası evvelden bilinmeli ve kişi kıyıdan fazla uzaklaşmamalıdır.

Soğuk su vefatlarında sık sık hipotermiden kelam edilir. Fakat uzmanlara nazaran birçok olayda asıl risk, hipotermiden evvel ortaya çıkan soğuk su şoku ve kas gücü kaybıdır.

Hipotermi, beden ısısının tehlikeli halde düşmesiyle gelişir ve ekseriyetle daha uzun vadeli soğuk maruziyeti gerektirir. Su, tıpkı sıcaklıktaki havaya nazaran bedenden ısıyı çok daha süratli çeker. Bu sebeple suda uzun kalmak önemli risk yaratır.

Hipoterminin erken belirtileri arasında şiddetli titreme, kafa karışıklığı, karar verme zahmeti ve uyum kaybı yer alabilir. İleri durumda şuur kaybı ve boğulma riski ortaya çıkabilir.

Soğuk sudan çıktıktan sonra her şey çabucak olağana dönmeyebilir. Kimi durumlarda beden ısısı sudan çıktıktan sonra da düşmeye devam edebilir. Bu duruma “afterdrop” deniyor.

Bunun sebebi, kollardan ve bacaklardan gelen soğuk kanın tekrar bedenin merkezine dönmesidir. Kişi sudan çıkmış olsa bile titreme, halsizlik, sersemlik ve kafa karışıklığı yaşayabilir.

Kısa müddetli soğuk su temasından sonra kuru ve sıcak kıyafet giymek, rüzgârdan korunmak ve denetimli biçimde ısınmak çoklukla yardımcı olur. Fakat kişi uzun müddet suda kaldıysa, şuuru bulanıksa, aşırı titriyorsa ya da konuşmakta zorlanıyorsa 112 Acil aranmalıdır.

Açık suda tehlike sırf soğukluk değildir. Akıntı, aykırı akıntı, ani derinleşme, çamurlu taban, kaygan taşlar, yosun, batık cisimler, keskin kayalar ve tekneler de önemli risk oluşturabilir.

Göl, ırmak, baraj ve sulama kanalları bilhassa aldatıcı olabilir. Yüzey sakin görünse bile taban yapısı, akıntı ve su sıcaklığı değişken olabilir. Irmaklarda akıntı kişiyi kısa müddette sürükleyebilir; baraj ve göletlerde ise ani derinleşme ve çamurlu taban sudan çıkmayı zorlaştırabilir.

Su kirliliği de başka bir risk. Kanalizasyon, ziraî akıntı ya da hayvan idrarıyla kirlenmiş sularda mide-bağırsak enfeksiyonları ve kimi bakteriyel hastalıklar görülebilir. Açık yarayla kirli suya girmekten kaçınılmalıdır.

Soğuk suya ya da açık suya tek başına girmek en büyük yanlışlardan biridir. Yanınızda biri olması, sorun yaşandığında yardım çağrılmasını sağlar. Lakin bu kişi de bilinçsizce suya atlamamalı; mümkünse can simidi, ip ya da yüzer takviye kullanmalıdır.

Mümkünse cankurtaran bulunan, yüzmeye müsaade verilen ve çıkış noktaları aşikâr olan alanlar tercih edilmelidir. Bilinmeyen göletler, barajlar, akıntılı ırmaklar ve “girilmeyen” bölgelerden uzak durulmalıdır.

Acil durumda Türkiye’de 112 Acil aranmalıdır. Denizde olay yaşanıyorsa Sahil Güvenlik’e de ulaşılması gerekebilir. En doğrusu, suya girmeden evvel pozisyonunuzu, çıkış noktanızı ve acil durumda nasıl yardım çağıracağınızı bilmek.

Soğuk suya atlamak ya da balıklama dalmak, bedenin soğuk şokunu en sert formda yaşamasına sebep olabilir. Bu sebeple suya yavaş girmek daha inançlıdır.

Önce ayaklar ve bacaklar, akabinde gövde suya alıştırılmalıdır. Suya girince çabucak yüzmeye başlamamak, nefesi denetim altına almak ve konuşabilecek kadar rahatlamayı beklemek gerekir.

Ayrıca suyun derinliği bilinmiyorsa katiyetle atlanmamalıdır. Sığ su, kaya, beton kesim ya da görünmeyen maniler önemli kafa, boyun ve omurga yaralanmalarına yol açabilir.

Soğuk suda daha uzun kalmanın daha fazla yarar sağladığı kesin değildir. Uzmanlara nazaran soğuk suyun yarattığı uyarıcı tesir çok süratli başlar; bunun için uzun müddet suda kalmak gerekmez.

Başlangıç düzeyindekiler için bir-iki dakika bile kâfi olabilir. Alışkın bireylerde ise birden fazla cümbüş gayeli giriş için 5-10 dakikayı aşmamak daha inançlı kabul edilir. Burada kişinin yaşı, sıhhat durumu, su sıcaklığı, hava şartları ve tecrübesi değerlidir.

Açık suda kesinlikle görünür olunmalıdır. Parlak renkli bone, canlı renkli mayo ya da yüzücü şamandırası kullanılabilir. Bu, teknelerin ve kurtarma gruplarının sizi fark etmesini kolaylaştırır.

Soğuk suya girmenin ruh halini güzelleştirdiğini, güç verdiğini ya da bağışıklığı güçlendirdiğini söyleyen çok kişi var. Lakin uzmanlara nazaran bu alandaki bilimsel ispatlar toplumsal medyada anlatıldığı kadar güçlü değil.

Bazı çalışmalar soğuk suyun gerilim hormonları, ruh hali ve inflamasyonla alakalı süreçler üzerinde tesirleri olabileceğini araştırıyor. Ama bunun herkes için inançlı ve kanıtlanmış bir tedavi yolu olduğu söylenemez.

Kısacası soğuk suya girmek kimi bireyler için keyifli bir alışkanlık olabilir; ancak herkes için uygun değildir. Kalp hastalığı, önemli astım, epilepsi, tansiyon sorunu ya da diğer kronik hastalığı olanlar dikkatli olmalı. Açık suya girilecekse de kural kolay: Yalnız girmeyin, yavaş girin, kısa tutun, görünür olun ve riskli bölgelerden uzak durun.