İsrail basını: Trump’tan Netahyahu’ya ateşkes dayatması… ‘Köşeye sıkıştı’

İsrail basını, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ve Lübnan belgelerinde ateşkes kararlarını Tel Aviv’e kabul ettirdiği belirtildi. Haaretz gazetesine nazaran, İsrail Başbakan Binyamin Netanyahu hem savaş gayelerine ulaşamadı hem de ABD Başkanı Donald Trump’ın dış siyasette çizdiği hudutları ile köşeye sıkıştı.

TRUMP’IN ROLÜ BELİRLEYİCİ OLDU

İsrail merkezli Haaretz gazetesinin haberine nazaran Netanyahu, Lübnan’da Hizbullah’ın silahsızlandırılmadığı ve İran idaresinin büyük ölçüde devam ettiği bir ortamda, atakların gayelerine ulaşıldığı konusunda İsrail kamuoyunu ikna edemiyor.

ABD Başkanı Trump, dün yaptığı açıklamada, Lübnan ve İsrail’in 10 günlük ateşkes konusunda mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

Netanyahu, kelam konusu ateşkesi kabul ettiklerini belirterek, Lübnan’ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerde kalmayı sürdüreceklerini açıklamıştı.

Bununla birlikte Washington’un, geçen yıl Gazze Şeridi’nde yaptığı üzere İsrail’i Lübnan’dan çekilmeye zorlaması da ihtimaller dahilinde.

Lübnan’da çatışmaların durdurulması, Trump’ın geçen hafta İran karşısında ilan ettiği ateşkesin çabucak akabinde geldi.

Habere nazaran, her iki durumda da Trump, ateşkesi, İran ve Lübnan’a karşı akınlarına devam etmek isteyen Netanyahu’ya zorla kabul ettirdi.

Güvenlik kabinesi üyeleriyle dün yapılan telefon görüşmesinde Netanyahu, ateşkesi kabul etmenin, İsrail’in ana sıkıntısı olan İran konusunda ABD ile konumlarını koordine etme eforunun bir kesimi olarak Trump’a yapılmış bir jest olduğunu söylemişti.

İSRAİL’İN DIŞ SİYASETİ “REHİN ALINDI”

Gazeteye nazaran, büyük ölçüde Netanyahu’nun iknasıyla girdiği İran’a karşı akınların bu etabında Trump, tek değilse bile sonuncu hakem haline gelmiş durumda.

Hatta İsrail dış politikasının ABD Başkanı tarafından “ele geçirilmesi” somut gerçeklere dayanıyor. Trump, İsrail’i Haziran 2025’te de İran’a düzenlenen 12 günlük akınları sonuçlandırmaya zorlamıştı.

Şimdi de İran ve Lübnan’da İsrail’e süreksiz ateşkesler dayattı.

İsrail güvenlik kabinesi üyeleri, Trump’ın Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile yaptığı görüşmelerin akabinde ateşkesi sağladığını duyurmasından sonra bilgilendirildi.

İsrail vatandaşları da durumu Trump’ın açıklamasından öğrendi.

NETANYAHU GAYELERİNE ULAŞAMADI

Netanyahu, 28 Şubat’ta ana sınırlarını çizdiği İran’a yönelik hücumların temel gayelerine ulaşamadı.

İran’da idare değişikliği olmadı, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumu ortadan kaldırılmadı ve balistik füze programı da durdurulmadı.

İsrail Başbakanı Netanyahu, Tahran’da idare değişikliği konusunda çok optimist bir çizgi izledi ve Trump’ı da peşinden sürükledi.

İsrail dış istihbarat servisi Mossad Yöneticisi David Barnea, 14 Nisan’da yaptığı açıklamada, hücumlar sona erse bile İran’da “rejimi devirme” atılımının devam edeceğini söylemek zorunda kaldı.

Fakat bu, temel olarak Washington’un ne diyeceğine ve İran ile ABD ortasında yapılması mümkün bir mutabakatın neleri kural koşacağına bağlı.

Pakistan’da uzun vadeli bir ateşkese ait görüşmeler muhtemelen gelecek haftanın başında tekrar başlayacak.

Askeri tansiyonun tekrar tırmanması mümkün olsa da son birkaç gündür üst seviye Amerikalı isimler bir mutabakata varılması mümkünlüğü konusunda optimistlik aşılamaya başladı.

Batılı diplomatların yanı sıra İsrailli uzmanlar da bir mutabakat için uygun bir taban olduğu görüşünde.

ANLAŞMA NE ÖLÇÜDE MÜMKÜN?

Sızan bilgilere nazaran İran, elindeki uranyumu zenginleştirmeyi 5 yıl müddetle dondurmayı içeren bir muahedeyi imzalamaya hazır. Washington 20 yıl talep ediyor lakin bir uzlaşma tabanı mevcut.

ABD, zenginleştirme yapılmayacak müddetin uzunluğu konusundaki ödünleri, Memleketler arası Atom Gücü Ajansı’nı (UAEA) kapsayan daha sıkı bir dış kontrol sistemi dayatarak telafi etmeye istekli olabilir.

En kritik problem olan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyumun akıbeti konusunda Trump, dün yaptığı açıklamada, sorunun çözülmek üzere olduğunu sav etse de tam bir mutabakata varılamadığı görülüyor.

ABD bunların İran dışına çıkarılmasında ısrar edecek üzere görünürken, Tahran ise çeşitli mazeretler sunarak bunu mümkün olduğunca geciktirmeye çalışabilir. Öbür taraftan, şayet İran buna razı olursa, ülke için büyük bir ekonomik rahatlama görülebilir.

Habere nazaran, birinci etapta, şu an Katar bankalarında dondurulmuş olan İran fonları özgür bırakılacak ve Tahran’ın kasasına 6 milyar dolar girecek.

Diğer kazanımlar ortasında petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılması ve ataklarda bombalanan sivil altyapıların rehabilitasyonuna yönelik mutabakatlar için Amerika’nın yeşil ışık yakması yer alacak. Bu atılımların kıymeti on milyarlarca dolar olarak ölçülüyor.

Trump, bu paranın Körfez petrolünün satışına ait düzenlemelerle temaslı olarak İran’a verilen bir tazminat olduğu izlenimini oluşturmaya çalışacak üzere görünüyor.

Öte yandan, bir muahedenin balistik füze tehdidine yönelik kapsamlı bir tahlil içermesi kuşkulu. İran füze üretme hakkı konusunda ısrar ediyor ve ABD bu bahse hudutlu bir ilgi gösteriyor.

İran’ın bölgedeki vekilleri problemi de Trump’ın gözünde kıymetsiz bir detay fakat İsrail’i rahatsız etmeye devam edecek.

NETANYAHU’NUN BAKIŞ AÇISINDAN MEVCUT TABLO HAYAL KIRIKLIĞI

Taraflar ortasındaki temaslardan ortaya çıkan sonuca nazaran Washington daha evvelki umutların tersine Tahran’daki “aşırı radikal kanadın” iktidarının devamını kabul edebilir.

Eğer durum bu türlü olursa, Trump’ın olaylara olumlu bir kılıf uydurabilmek için ağır bir pazarlama çalışması yapması gerekecek.

Amerikalıların askeri avantajına karşın iki tarafın müzakerecilerinin hünerleri ortasındaki uçurumu tasa verici. Nükleer muahede görüşmeleri sabır ve uzmanlık gerektiriyor ve İranlılar bu hususta Amerikalılardan çok daha mahir.

Gazeteye nazaran, Netanyahu’nun bakış açısından mevcut tablo hayal kırıklığı üzere görünüyor.

Trump’tan sonra gelecek hiçbir Amerikan liderinin, idare değişikliği emeliyle İran’a tekrar saldırması pek mümkün değil. Hatta bundan da evvel İran, Trump’tan ülkenin ABD ve İsrail tarafından bir daha akına uğramayacağına dair garantiler talep edebilir.

Ayrıca, ataklar sona ererse Trump’ın Lübnan’dan Gazze’ye kadar Orta Doğu’ya ne kadar ilgi duyacağı da bir soru işareti.

“NETANYAHU, İSRAİL’İN PRESTİJİNİ GAYE ALIYOR” VURGUSU

Habere nazaran, bir yandan İsrail demokrasisini ve ülkenin milletlerarası prestijini maksat alan planlı bir kampanya yürüten İsrail Başbakanı Netanyahu, öbür yandan Lübnan’ın güneyinde Litani Irmağı’na kadar uzanan bölgede, Suriye’de Golan Dorukları ve Cebel eş-Şeyh’te, Gazze Şeridi’nin ise doğu yarısında işgal ettiği bölgelerle “gurur duyuyor.”

Genel seçimler yaklaşırken Netanyahu, sağcı seçmenlere 1967’den bu yana “İsrail’in hudutlarını genişleten birinci başkan olduğunu” söyleyebilir.

Filistin topraklarını gasbeden İsraillilerin, hükümet dayanağıyla Batı Şeria ve Ürdün Vadisi’nde sürdürdüğü gasp faaliyetleri bir etnik paklık boyutuna ulaştı.

İsrail, bu adımlarla hem Oslo Anlaşmaları’nın son izlerini silmek hem gelecekte bu topraklarda yürütülecek rastgele bir diplomatik tahlil mümkünlüğünü büsbütün ortadan kaldırmak için elinden geleni yapıyor.

İSRAİL, ABD’DE DEMOKRATLARIN DAYANAĞINI YİTİRİYOR

ABD’de 15 Nisan’da İsrail ordusuna yaklaşık yarım milyar dolar pahasında bomba ve buldozer satışını engellemek için sunulan yasa tasarısına 47 Demokrat senatörden 40’ı Tel Aviv zıddı oy kullandı.

Eski ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, 2024’te Gazze’deki savaşın devamına ait uyuşmazlık sırasında İsrail’e buldozer sevkiyatını bekletmiş ve Trump vazifeye gelip teslimatları tekrar başlatana kadar hava kuvvetlerine ağır mühimmat tedarikine de kısıtlamalar getirmişti.

Netanyahu, ABD’deki Cumhuriyetçilerin dayanağıyla övünecek lakin sorun daha derin görünüyor.

Habere nazaran, ilerleyen süreçte İsrail’in, Gazze, Lübnan ve Batı Şeria’da “dizginlerinden boşalmış fanatik Yahudi terörü” mevzularında ABD idaresiyle daha fazla sürtüşme yaşaması olası görünüyor.

NETANYAHU HÜKÜMETİ, İSRAİL’E MEMLEKETLER ARASI TAKVİYE AÇISINDAN DEVASA ZİYAN VERDİ

Gazeteye nazaran Netanyahu hükümeti, İsrail’e yönelik memleketler arası dayanak açısından ülkeye devasa bir ziyan verdi.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, Netanyahu dahil kimi İsrailli yetkililerle ilgili Haziran 2025’te tutuklama kararı çıkarmıştı.

Macaristan’da Victor Orban’ın seçimleri kaybetmesinden sonra Netanyahu hakkındaki tutuklama kararı göz önüne alındığında, İsrail Başbakanı’nın ziyaret edebileceği hatta uğrayıp kendisini inançta hissedebileceği tek bir Avrupa ülkesi bile kalmadı.

İsrail’in milletlerarası stratejisinin temel taşı olan ABD’deki iki partili takviye eriyip gitti. Kelam konusu durum sadece Demokrat Parti ile de hudutlu değil.

ABD’de 8 Nisan’da yapılan kamuoyu yoklaması, ABD’lilerin İsrail’e yönelik olumsuz görüşlerinin artarak yüzde 60’a ulaştığını, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya duyulan inancın azaldığını ortaya koymuştu.