Ergenlik hüznü mü toplumsal medya tesiri mi?

11 bin 876 çocuğu kapsayan çalışmanın dataları toplumsal medyanın yalnızca bir “sonuç” olmadığını bizlere kanıtladı. 9-10 yaşlarında takibe alınan çocukların, kendi ferdî ortalamalarının üzerinde toplumsal medya kullandıkları her yıl, bir sonraki yıl depresif semptomların (hüzün, içe kapanma, anlamsızlık hissi) arttığı gözlemlenmiş. Yani dijital maruziyet, bir “öncü sarsıntı” üzere depresyonun habercisi. Hasılı o camın gerisinde yavaş yavaş büyüyen anlamsızlık ve derin hüzün var.

‘HAYATIN BİR MANASI YOK’
Son yıllarda ergenlerden sık sık “Ne yaparsam yapayım bir şey değişmiyor ya da “Hayatın bir manası yok.” cümlelerini duyuyorum. Biliyoruz ki; ergenlik, tabiatı gereği bir “anlam arayışı” evresidir ve biraz da ergenlik hüznü olur. Fakat bu cümleler dramatik bir ergen lisanı olarak geçiştirilemeyecek kadar kıymetli. Ebeveynler ve eğitimciler burada sık bir kusura düşüyor: Kelamı tartışmaya açmak yerine düzeltmeye çalışıyorlar.

“Öyle şey mi olur, hayatın manası var olağan.”

Bu karşılık anlaşılır ancak etkisizdir. Zira burada çocuk mana derken felsefi bir yanıt aramıyor; duygusal bir temas arıyor. Bu teması toplumsal medyada arayan ve onun üzere düşünenler hissedenler olduğunu gören ergen  “Yalnız değilim” hissini yaşıyor. Lakin bu süreksiz rahatlama, uzun vadede içindeki o boşluğu derinleştiriyor”.  Çünkü mana, pasif tüketimle inşa edilemiyor. İzleyen zihin vakitle şunu öğreniyor: Benim müdahalem değersiz ve gereksiz. Bu boşluk ve hüzün, bugün yalnızca ruhsal müşavere odasında değil, esasen bu hüznün kıymetli bir modülü olan toplumsal medya platformlarında da kendine geniş bir alan buluyor. Yani bu boşluk artık yalnız yaşanmıyor; paylaşılıyor, onaylanıyor ve normalize ediliyor. Ümitsizlik yalnız kalmıyor; çoğalıyor. Hatta dijital ortamda bulaşıcı hâle geliyor. Çocuk birinci başta hislerinin öbürleri tarafından anlaşıldığını ya da onların da tıpkı şeyleri hissettiklerini görünce başta rahatlasa da sonrasında duygusal bir girdaba sürüklenip hayatın  gerçek zorluklarıyla başa çıkmak yerine, dijital dünyanın pasif tüketicisi haline geliyor.

NELER YAPILABİLİR?
Peki bu girdaba nasıl müdahale etmek gerekir?
Çocuğun ve gencin mana arayışını, anlamsızlık hislerini ya da çabalamaya dair ümitsizliğini susturmak değil, duymak gerekir. Zira duyulmadığında, ekranlar o sesi devralır. Ve biliyoruz ki ekranlar, mana öğretmez. Toplumsal medyayı yasaklamak yerine, dijital dünyada neyi, neden aradığını çocukla konuşmak ve gerçek dünyada tesirde bulunabildiği, iz bırakabildiği, geri bildirim aldığı alanları arttırmak gerekir. Yani mana ilgiyle, sorumlulukla ve eforun gerçek bir karşılık bulmasıyla gelişir.  Somut muvaffakiyet ve gerçek toplumsal temas çocuğun “ekran dışı” bir kimlik inşa etmesine yardım eder. Esasen muhtaçlığı da asıl kimliğini inşaa etmektir.

DOÇ. DR. ELİF ULU KİMDİR?
1981 yılında Bursa’da doğdu. Ortaokul ve liseyi İzmir Karşıyaka Anadolu Lisesinde tamamladı. 2004 yılında Ege Üniversitesi Rehberlik ve Ruhsal Danışmanlık Lisans programından birincilikle mezun oldu. 2004 yılında Ege Üniversitesi Rehberlik ve Ruhsal Danışmanlık Anabilim Dalı’nda araştırma vazifelisi olarak çalışmaya başladı. 2007 yılında yüksek lisans ve 2011 yılında doktora öğretimini birebir kısımda tamamladı. 2022 yılında Doçent unvanı aldı. Halen birebir kısımda misyon yapıyor. Memleketler arası ve ulusal hakemli mecmualarda yayımlanmış makaleleri, milletlerarası kitap kısımları ve memleketler arası bilimsel toplantılarda sunulan çok sayıda bildirisi bulunuyor. Çalışma mevzuları dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, meslek ruhsal danışmanlığı, çocuk ve ergenlerle ruhsal müşavere, evlilik ve aile ruhsal danışmanlığı ve bağımlılık danışmanlığıdır. Kendisi EMDR terapisti, aile danışmanı ve bilişsel davranışçı psikoterapisttir.