NATO liderleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın da iştirakiyle Ankara’da düzenlenecek tepe öncesinde, Washington’ın Avrupa’nın savunması için daha fazla harcama yapılması yönündeki davetlerine karşılık verdiklerini göstermek hedefiyle bugün on milyarlarca dolar pahasında silah muahedeleri açıklamayı planlıyor.
Avrupa hükümetleri, Trump’ın Ankara’ya gelerek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve öteki müttefik önderlerle bugün başlayacak tepe kapsamındaki akşam yemeğinde bir araya gelmesinden evvel, NATO savunma endüstrisi forumunda bu muahedeleri kamuoyuna duyuracak.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, dün Ankara’da yaptığı açıklamada, Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarında kayda paha bir artış gerçekleştirdiğini belirtti.
Rutte, bu artışın kısmen Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgal etmesiyle tırmanan güvenlik dertlerinden, kısmen de Trump’ın bu bahisteki ısrarcı ve baskıcı tavrından kaynaklandığını tabir etti.
Trump, uzun müddettir Avrupalı hükümetleri, Soğuk Savaş’ın birinci yıllarından bu yana kıtayı koruyan NATO üzerinden savunma konusunda ABD’ye aşırı güvenmekle suçluyordu.
Rutte, tepe öncesinde gazetecilere verdiği demeçte, “Şu anda ABD’nin adil bir muahede olduğunu bildiği, sürdürülebilir bir ittifak inşa ediyoruz” dedi.
Genel Sekreter, geçen ay yaptığı açıklamada, NATO’nun Avrupalı üyeleri ile Kanada’nın 2025 yılında savunma harcamalarını 2024 yılına kıyasla gerçek olarak 90 milyar dolar artırarak toplamda 570 milyar doların üzerine çıkardığını, bunun da tek bir yılda yaklaşık yüzde 20’lik bir artış manasına geldiğini kaydetmişti.
İRAN SAVAŞI DA GÜNDEMDE
Trump, son aylarda NATO müttefiklerine yönelik tenkitlerini yine sertleştirerek, ülkeleri İran ile yaşanan savaşta ABD’ye gereğince destek vermemekle suçladı.
ABD Başkanı, ittifaktan ayrılabileceğini veya karşılıklı savunma muahedesini görmezden gelebileceğini ima etti.
Avrupalı yetkililer ise ekonomilerini sarsan ve Avrupa kamuoyunda dayanak görmeyen bu savaş konusunda kendilerine danışılmamış olmasına karşın, ABD’nin kendi topraklarındaki üsleri ve hava alanını kullanmasına müsaade vererek taahhütlerini büyük ölçüde yerine getirdiklerini savunuyor.
Buna rağmen ABD, Avrupa’daki askerlerini geri çekeceğini açıkladı ve NATO’nun savunma planlarına tahsis ettiği uçak gemisi, tanker uçakları, savaş uçakları ile insansız hava araçları üzere askeri ögelerde kesintiye gitti.
Washington ayrıyeten, kıtadaki askeri varlığına ait altı aylık bir inceleme süreci başlattı.
Avrupalı yetkililer, dorukta Trump’ın benzeri tenkitleri yinelemesine hazırlıklı olduklarını fakat Erdoğan ve Rutte’nin ABD Başkanı ile olan yakın münasebetlerini kullanarak tepenin seyrini istikrarda tutmasını umduklarını belirtiyor.
Ancak Grönland, İran ve Trump’ın İtalya Başbakanı Giorgia Meloni üzere kimi önderlerle yaşadığı son tansiyonlar sebebiyle kesin bir olumlu sonuç elde edilip edilemeyeceği net değil.
SİLAH ANLAŞMALARI NELERİ KAPSIYOR?
Zirve öncesinde halkla münasebetler tesiri yaratmak emeliyle bugün açıklanacak silah mutabakatlarının ayrıntıları saklı tutuluyor.
Ancak Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz-Zegerius, dün yaptığı açıklamada, ülkesinin Belçika ile hava savunması ve İngiltere ile savaş gemileri iştiraklerini içeren, 3 milyar avronun (yaklaşık 3,43 milyar dolar) üzerinde kıymete sahip muahede ve planları duyuracağını bildirdi.
Kaynaklar, NATO’nun ayrıyeten ABD üretimi eskiyen AWACS erken ihtar uçak filosunu İsveçli Saab firmasının ürettiği “GlobalEye” modeliyle değiştireceğini açıklamayı planladığını aktardı.
Kanada ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, yeni denizaltı filosunu inşa etmek üzere Alman Thyssenkrupp Marine Systems firmasını seçtiğini duyurdu.
Ottawa idaresi, milyarlarca dolarlık bu programı, Avrupalı NATO müttefikleriyle savunma bağlarını derinleştirme eforlarının bir kesimi olarak nitelendirdi.
Fransa ve İngiltere öncülüğündeki Avrupalı müttefikler, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenliğe yardımcı olmak üzere potansiyel bir deniz misyonu hazırladı ve birtakım ülkeler gemilerini bölgeye yakınlaştırdı.
Fakat durumun hassasiyetini müdafaası sebebiyle Avrupalı önderler, donanmalarını göndermeden evvel ABD ile İran arasındaki kırılgan mutabakatın nasıl sonuçlanacağını görmek istiyor.
Washington’ın, müttefiklerinin kıtanın konvansiyonel savunmasında öncü rolü üstlenmesini istediğini net bir formda ortaya koymasının akabinde Avrupalı önderler, ABD’nin ittifaktan kademeli olarak çekilme gerçeğini kabul etmeye başladı.
Rutte, bu durumu “Tüm bunlar zihniyette gerçek bir değişimin ispatıdır. Bu NATO 3.0’dır. Güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa’dır” kelamlarıyla kıymetlendirdi.
UKRAYNA’YA ASKERİ YARDIM TAAHHÜDÜ
Avrupalı ülkeler, kendi savunma sorumluluklarını artırmanın yanı sıra, Trump’ın ABD yardımlarını azaltmasıyla birlikte Ukrayna’ya verilen dayanağın neredeyse tamamını üstlendi.
Bugün önderler yemeğine katılacak olan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Avrupalı destekçilerinden Kiev’e 2026 ve 2027 yıllarında her yıl en az 70 milyar avro (yaklaşık 80 milyar dolar) askeri yardım sağlanacağına dair taahhüt alacak.
Ankara’da Trump ile de bir araya gelmesi planlanan Zelenski, Rusya’nın yaklaşık 30 kişinin vefatına yol açan son hava akınlarının akabinde ittifaka, Ukrayna’nın hava savunmasını güçlendirmek üzere “güçlü kararlar” alma davetinde bulundu.
Zelenski, tepe öncesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir telefon görüşmesi gerçekleştiren Trump’ı, Kiev’in savaşın gidişatını değiştirdiğine ve Moskova’yı önemli barış müzakerelerine zorlamak için baskı yapması gerektiğine ikna etmeye çalışacak.