ABD’nin nükleer operasyon planında her şey zıt gidebilir: ‘Tarihin en karmaşık harekatı’

İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirmek için ABD kara birliklerinin konuşlandırılmasını gerektirecek operasyonun tamamlanmasının birkaç gün hatta haftalar sürebileceği belirtiliyor. Askeri uzmanlar ve eski ABD savunma yetkilileri, bu teşebbüsün son derece kuvvetli ve tehlikelerle dolu olduğunu vurguluyor.

ABD’nin Eski Ortadoğu’dan Sorumlu Savunma Bakan Yardımcısı Mick Mulroy, uranyum stokunun ortadan kaldırılmasının “tarihin en karmaşık özel operasyonlarından biri” olacağını lisana getirdi.

ABD’NİN ASKERİ SEÇENEKLERİ

Kara operasyonu senaryosu, Trump idaresinin İran’a yönelik değerlendirdiği çeşitli askeri tedbirlerden yalnızca birini oluşturuyor. Öbür seçenekler ortasında, ABD’nin İran’ı Hürmüz Boğazı’nı büsbütün tekrar açmaya zorlamak emeliyle Hark Adası’nın denetimini ele geçirmesi de yer alıyor.

ABD tıpkı vakitte İran’ı müzakere masasına oturmaya zorlamak için yeni askeri operasyon tehdidini de kullanıyor olabilir. Trump, salı günü CBS News ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu ortadan kaldırmadan yahut imha etmeden savaşta zafer ilan etmenin mümkün olup olmayacağı konusunda yorum yapmaktan kaçındı.

Stokun kıymetini küçümser üzere görünen Trump, haziran ayındaki ABD-İsrail çatışmalarında meydana gelen hasara işaret ederek, “O kadar derine gömülmüş ki, rastgele birinin erişmesi çok güç olacak. Çok derinlerde. Yani… epey inançlı. Fakat, biliyorsunuz, bir karar vereceğiz” açıklamasını yaptı.

Trump’ın açıklamaları, Wall Street Journal’ın ABD’nin bu maddeyi çıkarmak için bir operasyon düzenlemeyi düşündüğünü bildirmesinin akabinde geldi. Beyaz Saray, Trump’ın şimdi son bir karar vermediğini bildirdi.

ZENGİNLEŞTİİRİLMİŞ URANYUMA AİT BELİRSİZLİKLER

BBC’nin üst seviye ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine nazaran, savaşın başlangıcında İran’ın elinde yaklaşık 440 kg yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum bulunuyordu. Bu husus, silah imalinde kullanılan uranyum için gerekli olan yüzde 90 eşiğine kadar epeyce süratli bir halde zenginleştirilir.

İran ayrıyeten yaklaşık 1000 kg yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyuma ve tıbbi araştırmalar için kabul edilen yüzde 3,6 eşiğine kadar zenginleştirilmiş 8 bin 500 kg uranyuma sahip. Bomba yahut füze üretiminde kolaylıkla kullanılabilen yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun büyük bir kısmının İsfahan’da depolandığı düşünülüyor.

İsfahan’daki tesis, geçen yıl ABD-İsrail hava taarruzlarında gaye alınan İran’daki 3 yeraltı nükleer tesisinden biri. Lakin yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ne kadarının öbür yerlerde depolandığı netlik kazanmış değil.

NÜKLEER TESİSLERE ERİŞİM ÖNÜNDEKİ ENGELLER

ABD’nin eski  savunma yetkililerinden Jason Campbell, ABD’nin stokun tam olarak nerede olduğunu bilmesi durumunda, malzemeyi geri almak için yapılacak askeri operasyonun daha kolay olacağını belirterek, “İdeal senaryo, uranyumun tam olarak nerede olduğunu bilmenizdir. Şayet zenginleştirilmiş uranyum 4 farklı yere dağılmışsa, o vakit büsbütün farklı bir karmaşıklık düzeyinden bahsetmemiz gerekir” dedi.

İsfahan’a ek olarak, geçen yılki Gece Yarısı Çekiç Operasyonu’nda gaye alınan başka 2 uranyum zenginleştirme tesisi olan Fordo ve Natanz’da da yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum depolanmış olabilir. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yöneticisi Rafael Grossi, geçen ay İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun büyük çoğunluğunun İsfahan’da, bir kısmının ise Natanz’da depolandığını söylemişti.

Grossi, 2025’teki ABD-İsrail hava ataklarından sonra İran’dan tahliye edilen müfettişlerin bu tesisleri ziyaret etmemesi nedeniyle daha detaylı bilgi bulunmadığını kaydederek, “Aydınlatılması gereken birçok soru var” tabirlerini kullanmıştı.

OPERASYONUN ÖNÜNDEKİ EN BÜYÜK ZORLUK: YERALTI KOMPLEKSLERİ

İran’ın bu yılki ABD-İsrail akınlarından evvel nükleer tesislerinden birinin yakınındaki yeraltı kompleksini güçlendirdiğine dair işaretler bulunuyor. İsfahan’da, şubat ayına ilişkin uydu imajları, tünel kompleksinin tüm girişlerinin toprakla kapatıldığını gösteriyor.

Savaşın başlangıcından bu yana ABD ve İsrail, İran donanmasını yok etmek, balistik füzelerini etkisiz hale getirmek ve sanayi altyapısına ziyan vermek için sadece hava ataklarını kullanabildi. Uzmanlar, başka askeri maksatların bilakis, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun güvenliğinin kara kuvvetleri kullanılmadan sağlanamayacağını kaydetti.

ABD, Orta Doğu’ya konuşlandırılmış olan 82. Hava İndirme Tümeni’nin ögelerini İsfahan ve Natanz etrafındaki bölgelerin güvenliğini sağlamak için kullanabilir. Uzmanlara nazaran daha sonra nükleer husus kullanımı konusunda eğitimli özel operasyon kuvvetleri, zenginleştirilmiş uranyumu almak üzere görevlendirilecek.

Uydu manzaraları, İsfahan ve Natanz girişlerinin ABD hava ataklarıyla ağır hasar gördüğünü ortaya koyuyor. ABD kuvvetlerinin, zenginleştirilmiş uranyumu bulmak için enkazı kazımak üzere ağır makinelere muhtaçlık duyması muhtemel.

‘ABD BİRLİKLERİ SAVUNMASIZ KALACAK’

Campbell, öncelikle hafriyat yapılması gerektiğini söz ederek “Muhtemelen daima tehdit altındayken zenginleştirilmiş uranyumu tespit etmeniz gerekiyor” dedi. İran’ın nasıl karşılık vereceği yahut ülkenin ana nükleer tesislerini gaye alan ABD kara birlikleri için ne kadar tehdit oluşturabileceği ise netlik kazanmış değil.

Eski ABD savunma yetkilisi ve Scowcroft Orta Doğu Güvenlik Girişimi’nde kıdemli uzman olan Alex Plitsas, “ABD ve İsrail, gerekirse bu tıp bir operasyonu mümkün kılmak için İran’ın savunma yeteneklerini zayıflatıyor” dedi. Bununla birlikte operasyonun yeniden de “yüksek riskli” olacağını vurguladı.

ABD kara birlikleri, İran’ın üçüncü büyük kenti olan İsfahan’dan yaklaşık 482 km içeride bulunan tesisi izole edecek. Plitsas, “Tıbbi tahliyeler aralıklar nedeniyle zorlaşacak. ABD birlikleri nükleer tesiste bulundukları sırada uçaksavar ateşine ve hücumlara karşı savunmasız kalacak” tabirlerini kullandı.

ABD’NİN URANYUM İKİLEMİ

Askeri uzmanlar, havaalanlarını ve başka altyapıları teminat altına almak üzere eğitilmiş olan 82. Hava İndirme Tümeni’nin, misyon için bir operasyon üssü kurmak üzere başka ABD kuvvetleriyle birlikte kullanılabileceğini belirtti. Uranyum garanti altına alındıktan sonra, ABD’nin karşı karşıya kalacağı soru, uranyumu ülkeden çıkarmak ya da yerinde seyreltmek olacak.

Üst seviye idare yetkilileri, savaşın başlangıcında ABD’nin İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ülkeden çıkarmak yerine, yerinde seyreltmeyi düşünebileceğini söylemişti. Amerikan Ulusal Güvenlik Yahudi Enstitüsü’nde İran’ın nükleer programı uzmanı Jonathan Ruhe’ye nazaran bu, büyük, karmaşık ve vakit alıcı bir operasyon olurdu.

Ruhe, İran’dan uranyumu ele geçirmenin ve çıkarmanın daha süratli olacağını ve bunun ABD’nin bu maddeyi kendi topraklarında seyreltmesine imkan sağlayacağını söyledi. Ruhe, operasyonun nasıl yapılırsa yapılsın son derece riskli olacağını da ekleyerek, “Esasen yarım tonluk, silah imalinde kullanılabilecek nitelikte uranyumu çıkarmanız gerekiyor. Ve karşıt gidebilecek bir milyon şey var” diye konuştu.