Savaş ve yaptırımlar İran ekonomisindeki krizi derinleştiriyor

İran liderliği, ABD ile süren savaşın iktisat üzerindeki ağır faturasını kabul ederken ülkenin dini lideri hükümete ekonomik sıkıntılarla çaba davetinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Masud Pezeşkiyan ise ABD yaptırımları ve limanlara uygulanan abluka sebebiyle dış ticaretin üçte bir oranında daraldığını açıkladı.

Buna rağmen Tahran idaresi geri adım atmayacağını belirterek ABD baskısına direneceğini, diplomasiyi sürdüreceğini ve global güç piyasalarını etkileme gücü sağlayan stratejik Hürmüz Boğazı’ndaki denetimini koruyacağını duyurdu.

Devlet medyasında yer alan hükümet açıklamasında, yaptırımların ve savaşın yol açtığı ekonomik baskıların hafifletilmesinin temel odak noktası olduğu belirtildi.

Açıklamada enflasyonun düşürülmesi, piyasaların idaresi, istihdam yaratılması, yatırımların yerli üretime yönlendirilmesi ve dolara olan bağımlılığın kademeli olarak azaltılması amaçlarına yer verildi.

ABD ve İsrail’in savaşı başlatmasının üzerinden geçen altı ayın akabinde müzakereler tıkanmış durumda. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ise son adımlarla İran’ı finansal açıdan cezalandırma teşebbüslerini hızlandırdı.

Washington, öteki ülkelere İran ile ticari ilgilerini kesmeleri, aksi takdirde ikincil yaptırımlarla karşılaşacakları ikazında bulundu.

Ancak ABD Hazine Bakanlığı, Çin ve Hindistan üzere İran’ın esas ticaret ortaklarına direkt ceza uygulamaktan kaçındı. Bu çeşit adımların ABD ve global iktisat üzerinde olumsuz yansımaları olabileceği değerlendiriliyor.

Hazine Bakanlığı, Tahran ile iş yaptığı gerekçesiyle Mısır merkezli Banque Misr’a yaptırım uyguladı ve bankanın Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki şubelerinin dolar süreçlerinden men edilmesini öngören bir kural teklif etti.

Mısır Merkez Bankası, mevzuya ilişkin olarak Dışişleri Bakanlığı ile birlikte ABD’li yetkililerle temas halinde olduklarını duyurdu.

Yapılan açıklamada, önlemin sadece Banque Misr UAE ünitesinin muhabir bankalarla yürüttüğü ABD doları süreçleriyle hudutlu olduğu ifade edildi.

ABD Hazine Bakanlığı internet sitesinde yayımlanan bildiriye nazaran Washington, Hong Kong merkezli bir kuruluşu ve İran’ın Bank Melli kurumuyla temaslı bir kişiyi de yaptırım listesine aldı.

Yaptırım atakları, yıllık enflasyonun geçen ay yüzde 66’ya ulaştığı İran ekonomisindeki savaş yükünü daha da artırıyor.

Eski dini başkan Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği 28 Şubat’taki birinci akında yaralanmasından bu yana kamuoyu önüne çıkmayan Dini Lider Ayetullah Mücteba Hamaney, hükümete ekonomik darboğazı çözme daveti yaptı.

Hamaney, yaptığı yazılı açıklamada, “Enflasyon, işsizlik, fiyatların idaresi, mal ve hizmet piyasası üzere bir dizi ekonomik ve geçim sıkıntısını ciddiyetle ele alma zaruriliği bulunmaktadır” denildi.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan da devlet medyasına yaptığı açıklamada, ABD yaptırımları ve İran limanlarına uygulanan deniz ablukası sebebiyle ihracat ve ithalatın yaklaşık yüzde 35 gerilediğini söyledi.

Pezeşkiyan, Washington’ın İran petrolü satışına müsaade verdiği ve haziran ayında iki ülke arasında imzalanan kısa ömürlü mutabakat zaptı müddetince İran’ın yaklaşık 90 milyon varil petrol satabildiğini belirtti.

ABD’nin ekonomik baskı kampanyasına odaklandığı bir dönemde, savaşı sonlandırmaya yönelik diplomatik teşebbüsleri canlandırma gayretleri da devam ediyor.

Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman El Sani, perşembe günü Tahran’da İranlı önderlerle bir araya geldi. El Sani, görüşmede Hürmüz Boğazı’ndan yapılan milletlerarası nakliyatın savaş öncesindeki açık statüsüne dönmesinin değerini vurguladığını kaydetti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, cuma günü yaptığı değerlendirmede El Sani ile gerçekleştirilen temasları “yapıcı” olarak nitelendirdi.

İran tarafından cumartesi günü yayımlanan açıklamada ise diplomasi ve savunmanın, ülkenin ulusal çıkarlarını, güvenliğini ve toprak bütünlüğünü muhafazada “birbirini tamamlayan, koordineli ve birbirinden ayrılamaz iki kanat” olduğu belirtilerek her iki kulvarın da istikrarlı biçimde izleneceği bildirildi.

ABD’nin müttefiki ve İran’ın Körfez komşusu olan Katar ile Pakistan, haziran ayında varılan ve kısa müddetli bir ateşkese taban hazırlayan mutabakat zaptına arabuluculuk yapmıştı.

Fakat kelam konusu mutabakat, stratejik su yolu üzerindeki uyuşmazlıklar sebebiyle bozulmuştu. Savaş öncesinde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatının yüzde 20’si bu boğaz üzerinden yapılıyordu.

ABD’li askeri kumandanlar, İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından aylar evvel Hürmüz Boğazı’na yerleştirilen deniz mayınlarının Amerikan güçlerince temizlendiğini öne sürüyor.

Trump su yolunun ulaşıma açık olduğunu tekraren savunurken Devrim Muhafızları Donanması yayımladığı bildiride bu savların “açık bir yalan” olduğunu ileri sürdü ve boğazın İran’ın müsaadesi olmadan gemi geçişlerine kapalı kalmayı sürdürdüğünü yineledi.

Cuma günü yayımlanan öncü nakliye datalarına nazaran perşembe günü boğazdan sırf yedi ticari yük gemisi geçti. Bu sayının bir evvelki gün 17 olduğu ve son 10 günlük ortalama olan 15 düzeyinin altına indiği bildirildi.