ABD’li acılı anne CNN Türk’te! Dünya Meta’ya açtığı davayı konuşuyor

ABD’de Meta şirketine karşı açılan dava çocuklarını sanal medya sebebiyle kaybettiğini söyleyen ailelerin bir araya geldiği “Parents Rise” grubu tarafından da yakından izleniyor. Kümenin kurucu üyelerinden Julianna Arnold, kızı 17 yaşındaki Coco’yu kaybettiği süreci CNN Türk’ten Serdar Korucu’ya anlattı: “Sanal medya çocukların vefatına yol açan faktörlerden biri. Benim kızım, reçeteli bir ilaç olduğunu sandığı bir hap satın aldı. Biri tarafından kandırıldı, onunla buluşmaya yönlendirildi. Kendisine hayatına mal olan fentanil içeren madde verildi. Fentanil zehirlenmesi sebebiyle hayatını kaybetti. Diğer çocuklar, gençler şantaj, tehlikeli meydan okumalar, siber zorbalık ve cana kıymaya sebep olan tehditlerle karşı karşıya kalıyor. Ayrıyeten cinsel yönden de taarruza uğrayan, fotoğrafları yayılanlar var. Yani sanal medyada tehlikeler sonsuz bir liste halinde uzuyor. Onları asıl etkileyen şey, platformların onları cezbetmek ve ne değerine olursa olsun platformda tutmak için tasarlanmış olması. Bu yüzden daima gönderileri kaydırmak istiyorlar, bildirimleri, beğenileri önemsiyorlar. Bunlar çocuğu sanal medyanın büsbütün içine çekiyor ve telefonu elinden bırakamıyor. Kızımın başına da bu geldi, ta ki Instagram’da bir saldırgan ona ulaşana kadar…”

Julianna Arnold, kızının Instagram’ı kullandığı birinci devirde tehlikenin farkında varamadığını söyledi: “İlk başta hakikaten anlamadım. Bence ebeveynler, algoritmalar aracılığıyla çocuklarına ne cins bilgiler gönderildiğini nitekim anlamıyorlar. Ve doğal ki, Coco Instagram’a girdiğinde bu algoritmalar şimdi büsbütün devrede değildi. Algoritmaları devreye sokmaya ve yaymaya başladıklarında, yani yetişkinler olarak bizler, bir tuhaflık olduğunu anladık fakat ne olduğunu bilmiyorduk. Ne yazık ki, rahatsız edici bir şey içeren bir görüntüde uzun mühlet kalırlarsa algoritma onları diğer içeriklere de yönlendiriyor. Bu da onları depresyona sokuyor. Anksiyeteye sebep oluyor.”

“Parents Rise” kümesinin kurucu üyelerinden Arnold, sanal medya kullanımının kızında yarattığı değişimi şöyle aktardı: “Coco çok canlı, maceraperest, sevgi dolu ve çok hassastı. Dikkat eksikliği rahatsızlığı vardı. Bu yüzden, daima beğenilerin gelmesi, yeni görüntüleri izlemek ondaki dopamini besliyordu. Bu kısa içerikler, daima platformda etkin kalmasına sebep oluyordu. Bu en başta eğlenceliydi. Müzik görüntüleri yapıyor, arkadaşlarıyla paylaşıyordu. Bunlar günahsız görünüyordu. Sonra telefonunda giderek daha fazla vakit geçirmeye başladı. Bu da konutumuzda pek çok probleme sebep oldu. Durum o denli bir noktaya geldi ki, kızlarımın elinden telefonu almaya gittiğimde büyük kızım gözlerini devirip, ‘Tamam, al anne’ diyordu lakin Coco, ne kıymetine olursa olsun telefonunu bırakmıyordu. Telefonu elinden almak için gayret etmek zorunda kalıyorduk. Tıpkı bağımlı birinin elinden bağımlı olduğu maddeyi almak istemeniz gibi… İşte o vakit sorunun ne kadar derin olduğunu anladım. Telefonda geçirdiği süreyi sınırlamak için elimden gelen her şeyi yaptım lakin çocuklar teknolojiyi bizden daha düzgün kullanıyor. Güvenlik tedbirlerinin etrafından dolaşmanın yollarını buluyorlar. Sonuçta trilyon dolarlık şirketler tarafından geliştirilen ve bizim başa çıkamayacağımız bu eserleri bir ebeveynin yönetmeye çalışması nitekim imkansız. Teknolojide neler olup bittiği hakkında hiçbir fikrimiz yok. Biz data bilimcisi değiliz. Yapay zeka uzmanı değiliz. Münasebetiyle birilerinin araya girip bize ve ebeveynlere, ailelere yardım etmesi gerekiyor. Zira çocuklarımızı inançta tutmak için birtakım muhafazalara gereksinimimiz var.”

Instagram’da kızı Coco’yu takip ettiğini, ne paylaştığını, akışında neler olduğunu bildiğini düşündüğünü söyleyen Julianna Arnold, özel iletilerini göremediğinin altını çizdi, onu kaybettiği süreci CNN Türk’te paylaştı: “17 yaşında bir kızdı. Bu kişi ona ulaştı. O da gençti, 20’li yaşlarındaydı. Evvel onunla flört etti. Akabinde konuşma ilerledi, “Bana güvenebilirsin, ben senin için buradayım. Anksiyeten mi var? Sana yardımcı olabilecek bir şeyim var. Bana güven” dedi. Çok değil yalnızca 1,5 günde kendisine güvenmesini sağladı. Sonra da buluşmak istedi. O gün, en yakın arkadaşıyla alışveriş için konuttan çıktı. Bu çok olağan görünüyordu. Merdivenlerden inerken söylediğim son şey şuydu: “Bebeğim, seni seviyorum, dikkatli ol.” O da bana “Ben de seni seviyorum anne. Sonra görüşürüz” dedi. Ve meskene hiç dönmedi. Cansız vücudu, o erkeğin kendisiyle buluşmasını istediği yerin yakınında, bir diğer erkeğin dairesinde bulundu. Soruşturma hâlâ açık ve o gece ne olduğuna dair bilmediğimiz çok şey var.”

“Sanal medyada saldırganlar, hasta beşerler, pedofiller, insan kaçakçıları var” diyen Arnold, bu platformları “kelimenin tam manasıyla bir bataklık” diye niteledi, “Kızımın başına gelmiş olabileceğini düşündükleri şey de bu, arkasında insan kaçakçılığı çetesi olabilir. Hala karşılığını öğrenmeyi bekliyoruz” dedi. Julianna Arnold, sanal medyada yetişkin bir erkeğin, bir düğmeye basarak reşit olmayan genç bir kıza erişebilmesinin çok korkutucu olduğunu söyledi, yapay zekanın tehlikeyi daha da büyüttüğünü belirtti: “Üstelik artık yapay zeka ile birleştiğinde yapabileceklerinin hududu yok. Çıplak fotoğraflar, imgeler oluşturuyor, bunlarla vahim şeyler yapıyor, yayıyor ve paylaşıyorlar. Çocuklarınızın odalarında inançta olduğunu düşünüyorsunuz fakat o sırada bunlar yaşanıyor. Bir saldırganı sanal medya aracılığıyla odasına kadar sokmuş oluyorsunuz. Şayet sanal medyayı denetim etmekte ve çocuklarımızı korumakta başarısız olursak, yapay zekâya karşı ne yapacağız? Artık çocuklar, “ChatGPT” ve tıpkı vakitte Google’ın eseri “Character AI” ile yaptıkları konuşmalar sebebiyle de hayatlarını kaybediyor. Buna karşı da harekete geçmemiz gerek. Bu sebeple bizler öykülerimizi anlatmayı bırakmayacağız. Global şirketlere karşı bizler de dünyanın dört bir yanında gayretimizi sürdüreceğiz.”

Çocuklarını sanal medya yüzünden kaybetmiş ailelerin trilyon dolarlık bir şirketle çaba ettiğini vurgulayan Julianna Arnold, “Bizim gayretimiz Davut ile Golyat’a benziyor” dedi lakin “Sessizlik duvarını çatlatmayı başardık” diye ekledi. Yargıdan bekledikleri kararı şöyle açıkladı: “Sanal medya şirketlerine karşı iki karar çıktığını gördük. Birincisi Meta’ya karşıydı, ikincisi Meta ve Google’a karşıydı. Ve şimdi yeniden Meta’ya karşı dava var. Heyetin, şirketlerin çocuklarımızı kasıtlı olarak bağımlı hale getirdiğini ve eserlerinin geliştirilmesinde, dizaynında bunu gözetmediğini söylemesi kıymetli. Bu davalar sürecinde evraklar de yayımlanıyor. Yöneticilerin, çalışanların, “Bu eserler çocuklar için ziyanlı. Ergenlere ve çocuklara ziyan veriyor” dediği iç yazışmaları da görüyoruz. Buna karşın şirketlerin problemleri çözmemek için karar verdiğini de izliyoruz. Yani çocuklarımıza bile bile ziyan verdiler. Zira etkileşimi kaybetmek istemediler. Etkileşim kaybederlerse karları düşecekti.”

“Parents Rise” kümesinin kurucu üyelerinden Arnold, ebeveynlerin suçlanmaması gerektiğini belirtti: “Ben kızlarım için elimden gelenin en güzelini yapan bir anneydim. Onlar benim hayatımın en değerli varlıkları ve uğurlarına canımı veririm.
Günümüzde ebeveyn olmak çok güç. Gücümüz yettiğince her şeyi yapıyoruz. Elimizden gelenin en güzelini de yapsak bizler algoritmalarla, bu platformların dizaynıyla uzunluk ölçüşemeyiz. Sanal medya platformları kumar üzere. Çocuklarımızı içine çekiyor ve bağımlı hale getiriyor. Bu platformlarla bir ebeveyn nasıl uzunluk ölçüşebilir? Bu yüzden hepimizin yardıma gereksinimi var. Gerçek şu ki bu eserler test edilmiyor. Çocuklarımızın önüne küçük bir şeker kesimi üzere kondu ve bunun tehlikeli olabileceği hiç söylenmedi. Bizim kuşağımızdaki ebeveynler de başlarına gelebileceklerden habersiz.” Sanal medya ve yapay zekanın ABD’deki ailelerin en değerli sorunu olduğunu belirten Julianna Arnold, “Ebeveynler çocuklarla karşı karşıya geliyor ve aile yapımız parçalanmaya başladı” ikazında bulundu.

Arnold, kızının Türk vatandaşlığının da olduğunu söyledi, “Tam ismi çok uzun. Hem Amerika’da kullanacağı bir isim vermek hem de Türkçe bir isim vermek istedik. Hasebiyle ismi Lucienne Colette Dilara Konar’dı. Colette’in kısaltması olarak Coco diyoruz” dedi:

“Coco her vakit çok faal, ilgili, çok fakat çok zeki, her şeyi sorgulayan genç bir kızdı. Küçükken Türkiye’de, İstanbul’da yaşadık. Hasebiyle birebir anda hem Türkçe hem İngilizce öğreniyordu. Her vakit çok hareketliydi, bir şeylerin modülü olmak istiyordu ve ilgi odağı olmayı seviyordu. Çok espriliydi. Daima güler, ablasıyla ve etrafındaki herkesle eğlenirdi. Ve çok seviliyordu. Bir de üzüntülü bir yanı vardı. Çok küçük yaşta birtakım şeyleri gördüğünde bile bunlardan çok etkilenmişti. Mesela, Türkiye’de yaşarken Suriyeli mülteci sorununu görmüştü. Bunlar ondaki merak hissini daha da arttırmıştı. Keşfetmek, gerçeği bulmak onun için bir tutkuydu. Coco okulu pek sevmezdi. Zira her şeyi bildiğini düşünüyordu. “Ben bunu biliyorum. Sebep buna gereksinimim var?” kaygısı. Gelecekte nerede olacağını hayal etmeyi severdi. Yurt dışında mı, Türkiye’de mi olacak, nerede yaşayacak? Mefkureleri vardı. Evvel Türkiye’de anaokuluna, ilkokula gitti. Ve Coco’yu okula götürecek servise bindirdim. Ben çok kaygılıydım ancak bana herkes bunun Türkiye’de olağan olduğunu söyledi. Küçücüktü. Bindi ve sonradan öğrendim ki servisten inmek istememiş. O kadar güzeline gitmişti ki İstanbul’da biraz daha dolaşmak istemiş. O gün çok heyecanlanmıştım. Türk akrabalarını çok seviyordu. Türk yemeklerini, kültürünü seviyordu. Boğaz’ı seviyordu. En sevdiği şey Boğaz’ı izlemekti. Sanırım Türkiye’de herkesin yapmayı en sevdiği şeylerden biri de bu, değil mi?”

Kızının hayatını kaybetmesine sebep olan sanal medyaya karşı alınması gereken önlemlerin her ülkede farklı olabileceğini söyleyen Arnold, en değerli adımın şirketlerin düzenleme yapmaya zorlanması olduğunun altını çizdi: “Şirketler ellerinden geleni yaptıklarını söylese de biz ebeveynler olarak bunun yanlışsız olmadığını biliyoruz. Ve artık örneğin Instagram hesapları üzerinde yapılan bir araştırma güvenlik tedbirlerinin büyük kısmının işe yaramadığını ortaya çıkardı. Zira bu önlemler uygulamaya konursa onların etkileşimi azalacak. Bizim istediğimiz şey şu: Sanal medya ortadan kalkmayacak. Ancak yapmamız gereken, çocuklarımız için inançlı hale getirmek. Onlar savunmasız. Toplumda en fazla korunmaya muhtaçlık duyan kesim. Bu yüzden hükümetimize ve dünyanın dört bir yanındaki başka hükümetlere bu trilyon dolarlık şirketleri denetim etmeleri için, gerekli tedbirleri almaları için yalvarıyoruz. Birçok insanın bilmediği şey şu: Bu şirketlerin para kazanma biçimi nitekim bizden ve çocuklarımızdan geçiyor. Bizim ve çocuklarımızın bu sanal medya platformlarında geçirdiği müddet ve aldığımız beğenilerin sayısı, onlara daha fazla para kazandırıyor. Reklam verenlerden daha fazla para almalarını sağlıyor ve bu onların iş modeli. İstedikleri tek şey ellerinden geldiğince etkileşim sağlamak ve insanları, bilhassa de gençleri, platformlarında mümkün olduğunca uzun mühlet tutmak. Bu davalar sayesinde artık bunu kanıtlayan kanıtları de görüyoruz. Elimizde artık deliller var. Sizin de dediğiniz üzere bu anlatıları aktarmak çok güç. Anlatmaktan hoşlandığımız için paylaşmıyoruz. Her lisana getirdiğimizde çok zorlanıyoruz lakin bunu yapmak zorundayız zira başka çocukları muhafazamız gerekiyor. Kimse sesini çıkarmazsa bu tertip değişmeyecek. Ve biliyorum ki Türkiye de dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki ülkelerde siz de birebir sıkıntılarla uğraşıyorsunuz. Bu da bunun tek bir kültürün, tek bir ülkenin, tek bir ırkın yahut tek bir sosyoekonomik kümenin sorunu olmadığını gösteriyor. Hepimizi etkiliyor. Ve bence artık buna bir son vermenin ve bu şirketlere birtakım düzenlemeler getirmenin vakti geldi. Böylelikle biz ebeveynler, çocuklarımızı saldırganların kurbanları haline getirmeyeceğiz”

Arnold, “İkinci evimiz” dediği Türkiye’ye ve ailelere de bildiri paylaştı, “Çocuklarınızla konuşun” dedi ve ekledi: “Şunu söylemek isterim. Küçük çocukları olanlar, bu mevzuyu onlarla açıkça konuşsun. İnternette neler olduğunu anlatsın. İrtibatta olsun. Çocuklar bir şeyin kendilerine ziyan verdiğini gördükleri an size gelebileceklerini bilmeliler. Hangi platform olursa olsun, çocuklarınızın size geldiklerinde onları yargılamayacağınızı hissetmeleri gerekiyor. Başlarına gelenler çocuklarınızın hatası değil. Ayrıyeten ailelere şunu eklemek isterim: Onları olabildiğince dışarıda oynamaya teşvik edin. Ben Türkiye’deki çocukların Amerika’daki çocuklardan daha faal olduğunu gördüm. Çocuklar dışarıda, açık havada oynuyorlar. Bu çok hoş. Onların aktivitelerini destekleyin, etkinlikler yaratın. Ve her vakit sizinle açıkça konuşabileceklerini bilsinler. Odalarına gidip kapıyı kilitlemelerine, aygıtlarını yanlarına almalarına müsaade vermeyin. Zira orası olabilecekleri en berbat yer. Sokaklardan daha da tehlikeli. Aygıtları kullandıklarında kuralları açıkça koyun. Sonları birlikte belirleyin…”