Sıcak hava dalgaları Avrupa’yı felç etti! Irmaklar kuruyor, güç ve ulaşım durma noktasında… Türkiye’yi nasıl etkileyecek?

Bu yaz yaşanan şiddetli sıcak hava dalgaları ve uzun süren kuraklıklar, birçok Avrupa ırmak yatağını çorak kumlu alanlara dönüştürdü. Ren, Tuna ve Po ırmakları de dahil olmak üzere kıta genelinde ticaret ve tarım için kritik değer taşıyan esas ana damarlar şu anda rekor seviyede düşük düzeylerde seyrediyor. Bu durum yük nakliyatını aksatıyor, nükleer santralleri reaktörlerini kapatmaya zorluyor ve ziraî verimliliği düşürüyor.

AVRUPA’DA SICAKLIK ARTIŞI 2.79°C’YE ERİŞTİ

Prof. Dr. Ceyhun Özçelik, “Avrupa genelinde sıcaklık artışları yaz aylarında rekor bir seviyeye ulaştı. O denli ki, uzun yıllar haziran ve temmuz ayı sıcaklık ortalamaları baz alındığında, Avrupa genelinde 2026 yılı için 2.79°C’lik bir sıcaklık artışı söz konusu. Avrupa Birliği yer gözlem programı Copernicus çerçevesinde sağlanan uydu bilgileri incelendiğinde, sıcaklık artışının Avrupa’ya yayıldığını açık bir formda görebiliyoruz” dedi.

“Almanya’yı merkez alan bir boylamda Avrupa’yı iki kısma ayırdığımızda, batıda kalan bölgelerde 1991-2020 referans devrine nazaran gözlenen sıcaklık artışlarını ‘çok sıcak’ ya da ‘aşırı sıcak’ olarak isimlendirebiliriz. Doğu’da kalan kısımda ise ‘sıcak’ ya da ‘çok sıcak’ olarak değerlendirebileceğimiz sıcaklık artışları gerçekleşiyor. Avrupa’da sıcaklık artışlarını yalnızca yağış eksikliği olarak değerlendirmemek gerekir” diyen Özçelik ekledi:

“Sıcak hava şartları, bir yandan sıcak hava dalgaları, orman yangınları üzere afetleri tetiklerken, başka yandan da baraj, göl ve akarsulardaki su düzeyindeki düşüşlerden kaynaklı sosyo-ekonomik sorunları de beraberinde getiriyor. Değişen hava şartlarının önümüzdeki periyotta, Avrupa genelinde kısa vadeli şiddetli sağanaklara, taşkınlara ve hortumlara yol açması da muhtemel.”

Romanya’nın Rasova kentinde bir adam, Tuna Nehri’ndeki su düzeyinin inanılmaz düşüşüyle gün yüzüne çıkan kıyı şeridinde yürüyor. Tarih: 3 Ağustos 2026

TUNA NEHRİ YAKIN TARİHİN EN DÜŞÜK SEVİYELERİNDE

Ceyhun Özçelik, Avrupa’da ‘hidrolojik kuraklığın’ en bariz tesirlerinin ırmaklarda yaşandığının altını çizdi:

“Avrupa’nın en büyük ırmaklarından Tuna Nehri’nde, Ren Nehri’nde, Po Nehri’nde, Loire Nehri’nde ve Garonne Nehri’nde su düzeyi hiç görülmediği kadar azaldı. Tuna Nehri Almanya, Avusturya, Slovakya, Macaristan, Sırbistan, Romanya, Bulgaristan, Moldova ve Ukrayna’dan geçerek Karadeniz’e dökülüyor ve tüm bu ülkelere hayat veriyor. Rusya’dan geçerek Hazar’a dökülen Volga Nehri’ni saymazsak, yaklaşık 2.900 km ile Avrupa’nın en uzun nehri. Maalesef, yakın tarihin en düşük su düzeylerinde.”

MAMUT KALINTILARI VE SAVAŞ GEMİLERİ ENKAZI

“Budapeşte civarındaki ölçümlere nazaran Tuna Nehri’nin son 70 yılın en düşük düzeyinde olduğu tabir edilse de drenaj sınırının tamamı düşünüldüğünde ırmaktaki ortalama düzeyin kayıtlardaki en düşük düzey olması beklenen görünüyor. O denli ki, akmayan Tuna Nehri, içerisinde yüzyıllardır saklı kalan birçok kalıntıyı ortaya çıkardı” diyen Özçelik şu bilgileri aktardı:

“Roma İmparatorluğu devrine ilişkin liman yapıları, Sovyet ordusunun ilerleyişini engellemek için 1944 yılında batırılan savaş gemileri, tıpkı periyoda ilişkin mayın tarama gemileri, batıklar ve yüzlerce kiloluk patlamamış mühimmat bunlardan kimileri. Tuna’nın çekilen suları altında buzul çağına ilişkin mamut fosillerinin ortaya çıkması ve kıtlık devirlerini izleyebilmek için 15 ila 19. yüzyıllarda ırmak kenarlarına yontulmuş ‘kuraklık taşları’nın (hunger stones) görünür hale gelmesi kuraklığın şiddetinin anlaşılması açısından epeyce değerlidir.”

Sırbistan’ın başşehri Belgrad’ın kuzeybatısındaki Sremska Mitrovica kasabası yakınlarında, Sava Nehri’ndeki su düzeyinin düşmesiyle ‘Sloven’ isimli eski buharlı geminin enkazı gün yüzüne çıktı.

ENERJİ ÜRETİMİ TEHLİKE ALTINDA

Tuna Nehri’ndeki su düzeyleri o kadar düştü ki, nehir artık Romanya’nın tek nükleer santralı için gerekli olan soğutma suyunu sağlayamaz hale geldi. Romanya’nın elektrik gereksiniminin yaklaşık beşte birini karşılayan Cernavodă santralı, ordunun patlayıcılar kullanarak santrale daha fazla su yönlendirme teşebbüslerinin sonuç vermemesinin akabinde ağustos ortasında kapandı. Macaristan’ın elektriğinin yaklaşık %40’ını üreten Paks Nükleer Santrali’nde ise su kıtlığı, tesisi kapanma noktasına getirdi.

LOJİSTİK VE TARIMA BÜYÜK DARBE: REN VE PO NEHRİ ALARM VERİYOR

Batı Avrupa’nın ana ekonomik arteri olanRen Nehri’nin kimi kısımlarında şartlar, gemileri olağan kapasitelerinin %20’si kadar küçük yükler taşımaya zorlayarak nakliye maliyetlerini artırdı ve tedarik zincirini bozdu. Su düzeyi, Almanya’nın Kaub kentindeki kritik nakliye darboğazında 25 santimetreye, hatta yer yer 8 santimetrenin altına kadar düştü. Gemiler geçiş yapabilse de ekonomik verimlilik kayboldu.

Prof. Dr. Ceyhun Özçelik, Köln ve Düsseldorf’ta birçok noktada ırmağın çekildiğini ve insanların ırmak yatağında yürüdüğünü belirterek; Kaub yakınlarındaki tarihi Pfalzgrafenstein Kalesi’ne yürünerek ulaşılabildiğini, Hollanda’da ise botların marinalarda mahsur kaldığını söyledi.

İtalya’nın en uzun nehri olan Po ise tarlaların sulanması için hayati değer taşıyor. Nehrin çekilmesi, yatağı Adriyatik Denizi’nden gelecek tuzlu su işgaline karşı savunmasız bırakarak ziraî eserler için büyük bir tehdit oluşturuyor.

Tuna Nehri’ndeki su düzeyinin rekor seviyede düşmesiyle beşerler, Macaristan’ın başşehri Budapeşte’nin merkezinde yer alan Margaret Köprüsü’nün altındaki kum adacığında yürüyor. Tarih: 5 Ağustos 2026

FRANSA VE DİĞER AVRUPA NEHİRLERİNDEKİ RİSKLER

Fransa’nın en kıymetli ırmaklarından Loire ve Garonne da kuraklıktan ağır darbe aldı. Özçelik, “Loire Nehri’nin kurumasıyla Fransa’nın ziraî üretimde son yılların en düşük düzeylerine gerilediği rapor ediliyor. Avrupa’nın öteki önemli su yollarından Ron, Elbe, Tisza ve Oder üzere ırmaklarda de su düzeyi azalmasına bağlı güç üretimi, ulaşım, tarım ve kirlilik kaynaklı meseleler baş gösteriyor” diye konuştu.

AVRUPA’DAKİ DURUM TÜRKİYE’Yİ ETKİLER Mİ?

Ceyhun Özçelik, ülkemizdeki hava sıcaklıklarının geçtiğimiz yılların bilakis olağana yakın seyrettiğini lakin, hava ve deniz suyu sıcaklıklarındaki global ölçekteki rekor artışların bölgesel ve mahallî iklimleri etkilemesinin kaçınılmaz göründüğünü söz etti.

Özçelik, “Büyük ölçekteki iklimsel değişimlerin bölgesel ve mahallî ölçekteki tesirlerinin, yakın vakitli varsayımlar yahut istatistiksel davranışların tespiti dışında konumsal ve zamansal olarak yüksek doğrulukta kestirilmesi kolay değildir. Bu sebeple, ülkemiz genelinde bölgesel ve lokal ölçekte bilimsel çalışmaların sürdürülmesi, bulgular ışığında gereken adaptasyon ve gayret stratejilerinin geliştirilmesi ve altyapı düzgünleştirme hazırlıklarının yürütülmesi büyük ehemmiyet arz etmektedir” dedi.