Altı ayı geride bırakan İran savaşında Washington’ın kısa müddette sonuç alma hesabı tutmadı. Cephe nükleer programdan Hürmüz’e kaydı ve İran üzerindeki baskı askeri taarruzdan ekonomik ablukaya dönüştü. Pekala bu süreçte taraflar ve bölge için neler değişti, ...
İRAN savaşında bugün prestijiyle altı ay geride kaldı. 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in kapsamlı hava harekâtı ile İran’a karşı başlattığı savaşın birinci günlerinde Washington’dan verilen bildiri, kısa ve sonuç odaklı bir operasyondu. Lider Donald Trump, savaşın ikinci gününde mühletin “dört-beş hafta” olarak öngörüldüğünü söyledi; 31 Mart’ta, çatışmalar beşinci haftasına girerken bile “iki-üç hafta” içinde ABD’nin İran’dan çıkacağını savundu. Halbuki altı ayın sonunda İran idaresi ayakta, Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret olağanlaşmış değil ve Washington, askeri operasyonlarla ulaşamadığı stratejik sonuçları yaptırım ve ekonomik ablukayla elde etmeye çalışıyor. Önümüzdeki sürece dair de belirsizlik hâkim. Savaşın hem taraflar hem de bölge için altı aylık bilançosu ile bundan sonraki sürece dair mümkün senaryoları İran Araştırmaları Merkezi’nden (İRAM) araştırmacı akademisyen Oral Toğa, Hürriyet’e kıymetlendirdi:
ABD ne umdu ne buldu?
Washington savaşa iki amaçla girdi, rejim değişikliği ve nükleer-balistik programların tasfiyesi. 28 Şubat’ta on iki saatte yaklaşık 900 gaye vuruldu, Ali Hameney ve çok sayıda üst seviye isim öldürüldü. Birinci basamak askeri açıdan başarılıydı. Füze fırlatıcıların yarıdan fazlası devre dışı kaldı, füze stoku kabaca yarıya indi, üretim tesisleri vuruldu. İran bugün yeni füze üretemiyor lakin rejim çökmedi, bilakis sertleşip askerileşti. Buradaki asıl yanılgı, kapasite ile iradeyi birbirine karıştırmaktı. Bir devletin vurma yeteneğini azaltmak, onu siyasi olarak teslim olmaya zorlamakla tıpkı şey değil. En çarpıcı gösterge maksatların kayması. Altıncı ayda Washington’ın önceliği Hürmüz’ün yine açılması haline geldi. Petrol fiyatları 86 dolar bandına çıktı. Asya’da yakıt karnesi uygulanmaya başladı ve müttefik üslerinin ne kadar savunmasız olduğu görüldü.
ABD, bölgedeki uçak ve savaş gemileriyle İran’da binlerce maksadı vurmasına karşın Tahran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere müdahalesi savaştaki istikrarları değiştirmişti.
İran kaybederken kazandı mı?
İran tarihinin en ağır darbelerini aldı. Ali Hamaney öldürüldü, halefi altı aydır ortada yok. Bu yıl yüzde 6.1 daralma ve yüzde 69’a yakın enflasyon bekleniyor. Mayısta ham petrol ihracatı sıfırlandı, vekil ağı işlevsizleşti. Buna karşın kendi ölçütüyle kazandığı bir şey var. Ayakta kalmak ve gündemi kendi tabanına çekmek. Masada artık nükleer program değil Hürmüz var. İran askeri baskıyı kalıcı bir idari statüye çevirmeye çalışıyor. Ancak buna zafer demek aldatıcı olur; ayakta kalmayı muvaffakiyet saymak zayıf tarafın klasik yaklaşımıdır ve bedelini toplum ödüyor. Üstelik gidişat aşağı yönlü. Füze üretemeyen, tek alıcıya bağımlı, toparlanması Rusya ve Çin’e bağlı bir ülkeden kelam ediyoruz.
İsrail nereye kayboldu?
İsrail kaybolmadı, amacına ulaşıp sahneden çekildi. Asıl kazanım birinci on iki saatte elde edilmişti, sonraki yıpratma kademesini Washington’a bırakmak işine geldi. İran tarafında da misal bir tercih var. İsrail’e füze taarruzları birinci günlerden sonra besbelli biçimde azaldı zira İran’ın asıl kaldıracı güç akışında. İsrail’i vurmanın Hürmüz’de karşılığı yok. İsrail’in gündemi Lübnan, Gazze ve seçimlere kaydı. Lakin İsrail, yeni bir ABD harekâtına katılmasa bile İran’ın kendisine füze atacağını öngörüyor. Yani denklemden çıkan değil beklemede duran bir aktör.
Bölgede ne değişti?
Dört kalıcı tesir var. Birincisi, tartı merkezi kaydı. Güvenlik tartışması nükleerden Hürmüz’e geçti, bölgede fiyat riski yapısal hale geldi. İkincisi, güvenlik garantilerine itimat sarsıldı, Körfez başşehirleri ABD üslerine konut sahipliğinin bedelini somut biçimde gördü. Buna birinci yanıt 7 Ağustos’taki Mekke Anlaşması oldu. Üçüncüsü, İran’ın bölgesel mimarisi dağıldı. Suriye artık geçiş koridoru değil, Hizbullah silahsızlanma tartışmasının içinde, faal kalan tek cephe Husiler. Dördüncüsü, arabuluculuk haritası tekrar çizildi. Umman bugün tek işleyen kanal. Türkiye açısından baktığımızda savaş boyunca gaye alınmayan, Tahran ile ticaret ve güç kanallarını açık tutan bir durum görüyoruz. Türkiye aynı zamanda Mekke Anlaşması ve Libya açılımıyla bölgesel tartısını artırdı.
Bundan sonra ne beklemeli?
Kapsamlı bir tahlil gerçekçi değil. Kısa vadede dar ve teknik bir yumuşama daha muhtemel. Nükleer program, dondurulmuş fonlar ve yaptırımlar olduğu yerde duruyor. Münasebetiyle kırılgan, sık ihlal edilen bir ateşkes gibisi durum öngörülebilir. Üç risk öne çıkıyor. İran’ın misillemeden taarruza geçme söylemi, Avrupa’daki ABD tesislerinin maksat listesine girmesi ve ABD askerlerinin öldüğü yeni bir akın. İran’da en büyük belirsizlik sıhhat durumu belgisiz olan Mücteba Hameny’in sonu. Bir veraset krizi bütün hesapları geçersiz kılar. Bütün bu sorunun büyük ölçüde “İsrail’in güvenliği” denilerek çıktığı unutulmamalı. Bu bağlamda yapısal tablo değişmiyor. Takip edilecek birinci eşik kasımdaki ABD ara seçimleri. Uçaklar ve bombardıman bitti lakin savaş abluka ve yaptırımlarla öbür bir boyutta sürüyor.
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en yeni gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
Gün Başlıyor
Gün Sonu
ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.
Abone Ol
Keşfetmeye Devam et
İran savaşında altı ayın muhasebesi.. Trump ‘birkaç haftada bitiririz’ demişti
CENTCOM: Hürmüz’de mayınlar temizlendi
İsrail basınından Gazze tezi. Netanyahu’nun açıklamasına karşın Erez hududu açılabilir
İspanya’da göçmen krizi. Göçmenlerle bölge halkı arasında çatışma çıktı
Dev şirketlerden yapay zeka kaynaklı siber tehditlere karşı “ortak savunma” daveti
İsrail Suriye’yi maksat aldı. Köylere baskın düzenlendi, topçu atışı yapıldı
Nepal’deki felaket nasıl geldi? Uydu manzaraları gerçeği ortaya çıkardı
