İran’dan ‘fırtına öncesi’ hamleler! Sessiz plan deşifre oldu

İran’da silahlar şimdilik susmuş görünse de Tahran’da savaş hazırlıkları sürat kesmiyor savı gündemde. Washington’la yürütülen diplomasi sürerken İran idaresinin attığı kimi adımlar, ateşkesin sahiden kalıcı bir barışa mı yoksa daha büyük bir hesaplaşma öncesi hazırlık devrine mi dönüştüğünü sorgulatıyor.

Devrim Muhafızları’nın artan tartısı, bölgedeki hareketlilik ve kritik geçiş noktalarındaki tansiyon, önümüzdeki periyoda ait dikkat alımlı bir tablo ortaya koyuyor. Pekala Tahran sebep şimdi tekrar harekete geçiyor? Ayrıntılar düşündürücü…

DEVRİM MUHAFIZLARI’NIN ETKİSİ NEDEN ARTIRILDI?

Bu hazırlığın merkezinde İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun devlet içerisindeki tartısının daha da artırılması bulunuyor. İran’ın tertipli ordusu üzerindeki Devrim Muhafızları tesirinin güçlendirilmesi, güvenlik ve istihbarat operasyonlarının genişletilmesi, geçmiş savaşlarda ve iç güvenlik operasyonlarında tecrübe kazanmış isimlerin kritik vazifelere getirilmesi ve füze ile insansız hava aracı üretiminin hızlandırılması, Tahran’ın yeni stratejisinin temel ögeleri arasında gösteriliyor.

İran’ın üst düzey güvenlik yapılanmasında gerçekleştirilen atamalar da bu değişimin kıymetli göstergelerinden biri olarak bedellendiriliyor. 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’na liderlik eden Muhsin Rızai’nin Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi sekreterliğine getirilmesi, sertlik yanlısı kanadın karar alma sistemlerindeki tartısının arttığı biçiminde yorumlandı.

Muhsin Rızai atamasına dair daha fazla ayrıntıya ise aşağıdaki haberimizden ulaşabilirsiniz.

Öte yandan 2009’daki protestolara yönelik sert müdahalelerde kıymetli rol oynayan Hüseyin Taib’in Besic gücünün başına tekrar getirilmesiyle, istekli milis yapısının daha kapsamlı bir iç istihbarat ağına dönüştürülmesinin hedeflendiği ileri sürüldü.

İran’ın son iki savaşta İsrail istihbaratının ülke içerisindeki faaliyetlerinden önemli biçimde etkilendiği belirtilirken, Tahran idaresinin bundan sonraki devirde iç güvenliği dış tehdit kadar değerli gördüğü söz ediliyor.

Muhsin Rızai

‘SAVAŞ HENÜZ BAŞLAMADI’ ANLAYIŞI

Wall Street Journal’da yer alan haberde, Tahran merkezli ve İran hükümetine yakınlığıyla bilinen savunma analisti Mohammad Hassan Sangtarash, İran kamuoyunda savaşın asıl kısmının şimdi başlamadığı yönünde yaygın bir görüş bulunduğunu söyledi.

Sangtarash, şimdiye kadar yaşanan gelişmelerin daha büyük bir çatışma öncesinde rakibin kapasitesini etaplı biçimde zayıflatmaya yönelik bir stratejisi olarak değerlendirildiğini belirtti.

Bu yaklaşım, Washington ile Tahran arasındaki temel algı farklılığını da ortaya koyuyor. ABD idaresi diplomatik muahedeyi savaşın sona erdirilmesine yönelik bir çerçeve olarak görürken, İran’ın sertlik yanlısı kanadının muahedeyi yeni bir çatışmaya hazırlanmak için kullanılabilecek süreksiz bir fırsat olarak değerlendirdiği öne sürülüyor.

Bu sebeple İranlı yetkililerin müzakerelerde daha sert bir tavır sergilediği ve muahedeleri sonuçlandırma konusunda isteksiz davrandığı belirtiliyor. Trump’ın İran liderliğine yönelik sert açıklamaları da bu gerilimi yansıtıyor. ABD Başkanı, İran yönetiminin tutumunu eleştirerek Tahran’daki önderlerin davranışlarında önemli bir sorun olduğunu savundu.

HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN GERİLİMİN MERKEZİNDE

İran’ın stratejisinin en kıymetli ayağını Hürmüz Boğazı oluşturuyor. Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya güç ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor. İran’ın boğaz üzerindeki coğrafik pozisyonu, Tahran’a global petrol ve doğal gaz akışını etkileyebilecek kıymetli bir stratejik avantaj sağlıyor.

İran’ın, ABD’nin boğazdan geçişine rehberlik ettiği gemilere ateş açmaya başlamasının Washington açısından beklenmedik bir gelişme olduğu da öne sürüldü. Temmuz ayının başlarında yaşanan bu gelişmenin akabinde boğazdaki tansiyon tekrar yükseldi. Sonraki haftalarda İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan Birleşik Arap Emirlikleri kontaklı altı gemiye saldırdığı argüman edildi.

İran Devrim Muhafızları sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Mohebbi ise temmuz ayında yaptığı açıklamada, ateşkes periyodunun İran tarafından askerî kapasiteyi geliştirmek için kullanıldığını belirterek füze üretim suratının artırıldığını ve füze isabet oranlarının geliştirildiğini söyledi.

CEPHE, YEMEN VE KIZILDENİZ’E GENİŞLEDİ

Tahran’ın hazırlıkları yalnızca Hürmüz Boğazı ile hudutlu kalmadı. Arap istihbarat yetkililerinin değerlendirmelerine nazaran Devrim Muhafızları, İran’ın bölgedeki müttefikleriyle uyumu güçlendirmek amacıyla Irak, Yemen ve Lübnan’a danışmanlar gönderdi.

Özellikle Yemen’deki Husilerle yürütülen uyum dikkat çekti. İddialara nazaran Devrim Muhafızları kumandanları, Husilerin denetimindeki bölgelere giderek Suudi Arabistan ile yaşanabilecek yeni bir çatışmanın planlanmasına katkı sağladı. Bu kapsamda Kızıldeniz kıyılarına füze sistemleri, deniz silahları ve insansız hava araçlarının konuşlandırılması konusunda takviye verildiği; ayrıyeten Suudi Arabistan’daki limanlar ve güç tesislerinin de aralarında bulunduğu amaçlara ait istihbarat sağlandığı ileri sürüldü.

Gerilimin temmuz sonunda daha da tırmandığı, Husilerin Suudi Arabistan takviyeli Yemen hükümet güçlerine saldırdığı ve Babülmendep Boğazı üzerinden gerçekleştirilen deniz ticaretini tehdit ettiği belirtildi. Birebir periyotta Suudi Arabistan, Irak’taki İran takviyeli milislerin petrol tesislerine insansız hava araçlarıyla akınlar düzenlediğini açıkladı.

Bölgedeki Arap yetkililere nazaran Devrim Muhafızları, ABD’nin İran’daki güç tesislerini maksat alması halinde Körfez ülkelerindeki güç altyapısına saldırmakla tehdit etti. Birtakım Arap muhataplara hücum maksatlarının detaylı listelerinin gönderildiği de öne sürüldü.

‘İRAN’IN PLANI ÇOK DAHA FARKLI’

Peki, İran’ın bir yandan ABD ile diplomasi yürütürken başka yandan füze ve İHA kapasitesini artırması, Hürmüz Boğazı’ndaki baskıyı sürdürmesi ve Irak, Yemen, Lübnan üzere alanlardaki vekil güçlerle uyumu güçlendirmesi nasıl okunmalı? Tahran sahiden yeni bir çatışmaya hazırlanıyor mu, yoksa askerî baskıyı artırarak müzakere masasında elini güçlendirmeye mi çalışıyor?

Güvenlik ve Terör Uzmanı, Emekli İstihbarat Albay Coşkun Başbuğ, bölgede yaşanan gelişmelerin şimdi direkt bir savaşa dönüşmediğini belirterek, tarafların karşılıklı olarak birbirini yıpratmaya yönelik atılımlar yürüttüğünü tabir etti. Başbuğ, ABD’nin de İran’la direkt çatışmaya girme konusunda istekli olmadığını vurguladı.

Başbuğ, “Savaş ortamı yok şu an. Yani iki tarafın da birbirini yıpratma savaşına döndü bu iş. ABD’nin saldırmaya niyeti yok zira bunun ziyanını hem Senato hem de Trump biliyor. İran tarafı ise ABD ile direkt savaşmaktan fazla daha farklı bir plan üzerinde duruyor” sözlerini kullandı.

SAVAŞIN BÖLGEYE YAYILMASI MI İSTENİYOR?

İran içerisindeki kimi ögelerin İsrail’le temaslı hareket ettiğini ve mevcut tansiyonun bölgeye yayılmasına yönelik planlarda rol oynayabileceğini öne süren Başbuğ, İran ile İsrail cephesinde çatışmayı farklı bir boyuta taşıma arayışının bulunduğunu savundu. Başbuğ’a nazaran amaç, ABD ile İran arasında direkt bir savaş çıkarmaktan çok mevcut çatışmayı bölge ülkelerine yaymak.

Başbuğ, “İran şu an bir sessizlik içinde. Lakin bölge ülkelerine bir taarruz epeydir planında. Daha evvel bu hücumun dozu artıp uygunca artık ‘neye hizmet ediyorsun’ diye tartışılmaya başlandığında İran bir geri adım attı. İran’ın içerisinde İsrail’e hizmet eden, paralel çalışan bir kanat var. Bunlar ortak çalışıyorlar ve bir çıkış yolu arıyorlar. Ancak o çıkış yolu Amerika’yla İran’ın savaşı değil, savaşı bölgeye yaymak. Şu an buna yönelik yoğun bir planlama var ancak daha onun da altyapısını hazırlamış değiller” tabirlerini kullandı.

Bu çeşit bir planın hayata geçirilip geçirilemeyeceğine ait değerlendirmede de bulunan Başbuğ, Türkiye’nin bölgedeki pozisyonu sebebiyle kelam konusu teşebbüsün muvaffakiyet talihinin düşük olduğunu söyledi. Fakat bölge ülkelerinin içerisinde farklı amaçlara hizmet eden bâtın yapılanmalar bulunabileceğini belirten Başbuğ, bu durumun risk oluşturduğuna da dikkat çekti.

‘FIRTINA ÖNCESİ SESSİZLİK’

İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf’ın stratejik danışmanı Mehdi Muhammedi ise mevcut diplomatik çıkmazı “fırtına öncesi sessizlik” olarak nitelendirdi. Muhammedi, İran’ın ABD ile çözmesi gereken problemlerin şimdi bitmediğini ve ülkesinin daha büyük bir yüzleşmeye hazır olduğunu söyledi.

İran tarafındaki sertlik yanlılarının yaklaşımı, savaşın sadece askerî cephede yürütülmeyeceği yönünde. Tahran idaresinin, dış operasyonlar, bölgesel milis ağları, güç altyapısı, deniz ticareti, füze akınları ve iç güvenlik düzeneklerini tıpkı stratejinin modülleri olarak değerlendirdiği ileri sürülüyor.

Bütün bu gelişmeler, ABD ile İran arasında kalıcı bir barış muahedesine ulaşılmasını zorlaştıran temel sorunun sırf nükleer program yahut yaptırımlar olmadığını ortaya koyuyor. Asıl problem, iki tarafın birbirinin niyetlerine duyduğu derin güvensizlik. İran, Washington’ın yeni bir hücum hazırlığında olduğundan şüphelenirken, ABD ve bölgedeki müttefikleri Tahran’ın ateşkes ve diplomasi süreçlerini yine silahlanmak için kullandığını düşünüyor.

İsrail ve Arap ülkeleri açısından ise İran’ın ağır hava taarruzlarına karşın füze ve insansız hava aracı kapasitesini yine oluşturabilmesi kritik bir telaş kaynağı.

Son tablo, İran’ın mağlubiyete uğratılmış lakin savaşma kapasitesini koruyan bir güç olarak bölgedeki pozisyonunu yine tahkim etmeye çalıştığına işaret ediyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim, bölgesel milislerle kurulan uyum ve Devrim Muhafızları’nın devlet içerisindeki artan yükü, Tahran’ın önümüzdeki periyotta daha sert bir güvenlik siyaseti izlemesinin önünü açıyor.