2 bin yıllık İzmir gizemi. Dünyanın en ünlü destanı bu mağarada mı yazıldı?

İzmir’in Bornova ilçesinde, zeytin ağaçlarıyla kaplı yamaçların arasında bulunan bir mağara, yaklaşık 2 bin yıldır süren bir tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Bölge halkının nesillerdir “Homeros Vadisi” olarak isimlendirdiği alandaki mağaranın, antik dünyanın en değerli şairlerinden Homeros’un “İlyada” ve “Odysseia” destanlarını kaleme aldığı yer olduğu öne sürülüyor.

Homeros üzerine bir kitap kaleme alan araştırmacı Altan Altın, bölgenin uzun vakittir bu anlatıyla özdeşleştiğini belirterek, “Burası lokal halk tarafından her zaman Homeros Vadisi olarak isimlendirildi. Dünyanın dört bir yanından gezginler, Homeros’un yapıtlarını kaleme aldığı söylenen mağarayı görmek için gelirdi.” dedi.

Homeros’un destanlarını gerçekte nerede oluşturduğu ise bilinmiyor. Şairin hayatına ait bilgilerin büyük kısmı tarihî datalarla efsanelerin iç içe geçtiği anlatılara dayanıyor.

Homeros, uzun vakittir Türkiye’nin Ege kıyısındaki İzmir ve etrafıyla ilişkilendiriliyor. Antik çağda Smyrna olarak bilinen kent, şairin doğum yeri olduğu öne sürülen esas merkezlerden biri.

Bu tezin en dikkat cazibeli desteklerinden biri ise MS 2’nci yüzyılda yaşayan Yunan coğrafyacı Pausanias’ın anlatısı.

Pausanias, Smyrnalıların Meles Nehri’nden kelam ederken ırmağın kaynağında bulunan bir mağaraya dikkat çekerek, Homeros’un şiirlerini burada oluşturduğunun söylendiğini aktarıyor.

Yüzyıllardır tartışılan bu tanım, araştırmacıların İzmir etrafındaki Meles Nehri’nin gerçek pozisyonunu ve Homeros’la ilişkilendirilen mağarayı belirlemeye çalışmasına yol açtı.

Homeros’un kökenleri konusunda İzmir tek aday değil. Bilhassa Yunanistan’ın Sakız Adası da şairin doğduğu ya da yaşadığı yerlerden biri olduğunu savunuyor.

Ancak araştırmacı Altın’a nazaran Homeros ile Bornova arasındaki irtibat hayli güçlü.

“Benim için hiç kuşku yok, Homeros Bornovalı.” diyen Altın, şairin en azından Smyrna ve Sakız’ı da kapsayan antik İyonya coğrafyasından geldiğinin altını çiziyor.

Altın, tezini destekleyen en dikkat cazip delillerden birinin MÖ 3’üncü yüzyıla tarihlenen ve Homeros’u betimleyen bir kabartma olduğunu söylüyor.

Araştırmacıya nazaran kabartmada görülen coğrafik detaylar Bornova’daki mağarayla dikkat alımlı biçimde örtüşüyor.

Altın, “Bu kabartma esasen biliniyordu fakat daha evvel hiç kimse Homeros Mağarası’ndaki detaylarla birebir olan özellikleri fark etmemişti.” tabirlerini kullandı.

Bölgedeki arkeolojik çalışmalar da Homeros ile antik Smyrna arasındaki güçlü kültürel bağa işaret ediyor.

Arkeolog Mehmet Akif Erdem, hafriyatlarda bulunan ve üzerinde Homeros’un tasvirinin yer aldığı sikkelerin, antik Smyrna halkının şairi kendilerinden biri olarak gördüğünü ortaya koyduğunu belirtti.

“İlyada” ve “Odysseia”nın İyon ve Aiol lehçelerinin özelliklerini taşıması da Homeros’un Batı Anadolu ile ilişkisine ait tezleri destekleyen ögeler arasında gösteriliyor.

Erdem’e nazaran dilsel ve arkeolojik bulgular, antik Smyrna ile Bornova’nın Homeros’un yaşadığı coğrafyalar arasında bulunmuş olabileceğini gösteriyor.

Ancak bunların hiçbiri, Bornova’daki mağaranın hakikaten Homeros’un destanlarını oluşturduğu yer olduğunu kesin olarak kanıtlamıyor.

Akademik tartışmaların ötesinde Homeros, bugün Bornova’nın kültürel kimliğinin de kıymetli bir kesimi.

İzmir’in bilinen en eski tarih öncesi yerleşimlerinden Yeşilova Höyüğü’nde bulunan Homeros büstünün üzerinde, “İlyada ve Odysseia destanlarını bu topraklarda derledim. Bornova’da yaşadım.” sözleri yer alıyor.

İlçede Homeros ismine düzenlenen bir kitap fuarı bulunurken, parklardan birinde Truva Savaşı’nın kahramanlarından Hektor’un heykeli de yer alıyor.

Bornova Belediyesi şimdi Homeros’a yönelik yine canlanan ilgiyi turizme taşımayı hedefliyor. Mağaranın düzenlenerek ziyaretçilere açılması planlanıyor.

Homeros ve “Odysseia”ya yönelik ilginin son devirde yine yükselmesinin arkasında ise Christopher Nolan’ın “The Odyssey” filmi bulunuyor.

Dünya genelinde son istatistikler, sinemanın Homeros’a yönelik ilgiyi artırdığını ve “Odysseia” satışlarına da yansıdığını söylüyor.