Afganistan’da Talibanlı 5 yıl… Bayanlar hayattan el çektirildi

AFGANİSTAN’da ABD ordusunun çekilmesinin akabinde 15 Ağustos 2021’de iktidarı yine ele geçiren Taliban’ın hâkimiyetinde beş yıl geride kaldı. Ülkeyi “Afganistan İslam Emirliği” ismiyle yöneten Taliban, beş yılda güvenlik ve istikrarın sağlandığını öne sürerken, Afganların günlük omurundaki zorluklar daha da arttı. Bayanların ve kız çocuklarının hakları peş peşe getirilen yasaklarla ellerinden alındı, memleketler arası toplumdan izole edilen Taliban idaresi altında artan yoksulluk milyonlarca kişiyi yardıma muhtaç bıraktı.

SÖZLER TUTULMADI

Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Kabil’e girerek 20 yıl sonra idaresi ele geçirmesi, 1996-2001 yılları arasındaki sert idaresinin yine kurulacağı kaygısını doğurmuştu. Hibetullah Ahundzade liderliğindeki Taliban ise birinci günlerde “geçmişten farklı ve ılımlı” bir idare vaat ederek dünya ülkelerinden takviye almaya çalışmıştı. Lakin aradan geçen beş yıl farklı oldu.12 yaşından büyük kız çocuklarının okula gitmesi yasaklandı, çoğunlukla bayanların bulunduğu odalara pencere yapılması dahi kısıtlanmaya başlandı. Erkeklere bir yumruk uzunluğunda sakal bırakma zaruriliği getirildi, kravat kullanımı, berberlerde sakal tıraşı ve insan ve hayvan fotoğraflarının çizilmesi yasaklandı.

AFGANLAR YARDIMA MUHTAÇ

Taliban’ın getirdiği kısıtlamaların yanı sıra ülkedeki insani kriz de ağırlaştı. Birleşmiş Milletler’e (BM) nazaran yalnızca bu yıl ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 45’i insani yardıma gereksinim duyarken, akut yetersiz beslenmeden etkilenen çocukların sayısı 3.7 milyona ulaştı. UNESCO, 2.4 milyon kız çocuğunun ortaöğretimden yoksun kaldığını, ilkokul çağındaki çocukların yüzde 53’ünün ise okula gidemediğini açıkladı.

Dünyada Taliban idaresini resmen tanıyan tek ülke Rusya.

TALİBAN KARNESİNDEN MEMNUN

Taliban ise beş yılda pek çok muvaffakiyet elde ettiğini savunuyor. Enformasyon ve Kültür Bakan Yardımcısı Hayatullah Mahajar Farahi, Associated Press’e yaptığı açıklamada “Elbette problemler ve zorluklar var fakat birçok muvaffakiyetten da kelam edebiliriz” diyerek güvenliğin sağlandığını, para ünitesinin istikrara kavuştuğunu, altyapının geliştirildiğini ve istihdam sağlayan sanayi bölgeleri kurulduğunu savundu.

Hürriyet’e konuşan Uluslararası Af Örgütü Türkiye Direktörü Ruhat Sena Akşener ise, Taliban’ın “hakların ve özgürlüklerin yerine itaati, söz ve basın özgürlüğünün yerine sessizliği koyan” baskıcı bir sistem kurduğunu belirtti. Afganistan’ın bayanlar için bir açık hava hapishanesine dönüştüğünü kaydeden Akşener, “Taliban, bayanların ve kız çocukların haklarını ihlal eden bütün yasa ve uygulamaları kaldırmalı. Uluslararası insan hakları yükümlülükleri doğrultusunda keyfi ve haksız yargı kararlarına son vermeli ve bu yükümlülüklere uygun hukuk sistemini tekrar tesis etmeli” tabirlerini kullandı.

‘SUÇLU HİSSEDİYORUM’

Afgan bayanlar da son beş yıla ait değerlendirmelerinde geleceklerine dair tasalarını lisana getirdi. 2018 yılında üniversite eğitimi için Türkiye’ye gelen ve isminin açıklanmasını istemeyen Afgan bir bayan Hürriyet’e, “Ben burada hayatımı kurabildim lakin Afganistan’da kalan ailemin en kolay şeyleri bile artık yapamadığını görüyorum. Bazen sadece bu yüzden kendimi hatalı hissediyorum” dedi. Dünyanın gözünde ülkedeki bayanların yaşadıklarının “normalleştiğini” belirten Afgan bayan, “Kimse buna alışmak zorunda değil. Taliban’ın yaptıklarını düşündükçe öfkeleniyorum” diye konuştu.

Taliban’ın 2021’den bu yana çıkardığı 470’ten fazla düzenlemenin 79’u da direkt bayanları ve kız çocuklarını gaye aldı.