Kanserde yüksek doz C vitamini tartışması sebep hâlâ bitmedi?

Bu hafta yüksek doz C vitamininin kanser tedavisindeki yeri yine gündeme geldi.
Ancak konuşulan araştırma yeni değil, 2024’te yayımlandı.
Yaklaşık iki yıl sonra bir haber evrakı ve dikkat cazibeli insan öyküleri üzerinden tekrar deverana girdi. Bu ayrım değerli.
Çünkü eski bir çalışmanın yine haber olması, yeni bir bilimsel ispat ortaya çıktığı manasına gelmez.
Tartışmanın geçmişi yarım yüzyıla uzanıyor. İki defa Nobel Ödülü kazanan kimyager Linus Pauling ve İskoç cerrah Ewan Cameron, 1970’lerde yüksek doz C vitamininin ileri evre kanserde ömür mühletini uzattığını ileri sürdü.
Ancak çalışmalar randomize değildi, tedavi ve karşılaştırma kümeleri birbirine benzemiyordu. Görülen farkın C vitamininden mi, hasta seçiminden mi kaynaklandığı bilinmiyordu.
Mayo Clinic iddiayı denetimli araştırmalarla sınadı. 1979’da farklı ileri evre kanserleri bulunan 123 hastada, günde 10 gram ağızdan C vitamini hayat müddetini, belirtileri yahut genel durumu güzelleştirmedi.
1985’te, daha evvel kemoterapi almamış 100 ileri kolorektal kanser hastasında yapılan çift kör, plasebo denetimli çalışma da olumsuz sonuçlandı. Lakin yıllar sonra kıymetli bir ayrım ortaya çıktı:
Ağızdan alınan C vitamini ile damardan verilen farmakolojik doz birebir değildi.
Bağırsak emilimi kandaki seviyesi hudutlar. Damardan çok yüksek dozda verildiğinde ise yüzlerce kat yüksek seviyelere ulaşılabilir.
C vitamini bu seviyede antioksidan değil, prooksidan tesir göstererek tümör etrafında hidrojen peroksit oluşturabilir.
Mekanizma değişiktir. Fakat onkolojide biyolojik olarak makul olmak, hastada işe yaradığını kanıtlamak değildir.
Nitekim damardan C vitaminini sınayan çağdaş araştırmalar da dengeli sonuç vermedi. En kıymetlisi, 2022’de yayımlanan VITALITY isimli faz 3 çalışmada 442 metastatik kolorektal kanser hastası değerlendirildi.
Standart tedaviye yüksek doz damardan C vitamini eklenmesi, hastalığın ilerlemeden denetim altında kaldığı süreyi sırf 8.3 aydan 8.6 aya çıkardı.
Ortanca ömür müddeti de 19.7 aya karşı 20.7 aydı. Farklar manalı değildi.
Şimdi ise karşıt yönde görünen bir sonuç var.
2024’te Redox Biology mecmuasında yayımlanan faz 2 çalışmada metastatik pankreas kanseri olan 36 hasta rastgele iki kümeye ayrıldı; 34’ü planlanan tedaviyi alabildi.
Standart gemsitabin ve nab-paklitaksel tedavisine haftada üç defa 75 gram damardan C vitamini eklenmesiyle ortanca ömür mühleti 8.3 aydan 16 aya, hastalığın ilerlemeden denetim altında kaldığı müddet ise 3.9 aydan 6.2 aya çıktı.
Rakamlar çarpıcı. Fakat tam da bu sebeple ihtiyatla okunmalı.
Çalışma başlangıçta her kümeye 31 hasta alınacak halde planlanmışken ara tahlilde erken durduruldu.
Araştırma açık etiketliydi; hasta ve tabip verilen tedaviyi biliyordu. İki merkez yer alsa da 34 hastanın 32’si Iowa Üniversitesi’nden geliyordu.
Ayrıca büyük doğrulayıcı çalışmalarda alıştığımız yüzde 95 yerine yüzde 90 inanç aralıkları ve tek yönlü istatistiksel test kullanıldı.
Hasta sayısı bu kadar küçükken birkaç hastadaki farklılık bile sonucu değiştirebilir. Üstelik C vitamini kümesindeki hastalar kemoterapiyi daha uzun mühlet ve daha yüksek toplam dozda alabildi.
Bunun C vitamininin sağladığı bir dayanıklılık mı, yoksa daha uzun yaşayan hastaların doğal olarak daha fazla tedavi almasının sonucu mu olduğu bilinmiyor.
Yayının yeri de gerçek anlatılmalı. Redox Biology, redoks biyolojisi alanında saygın, hakemli bir mecmuadır, fakat klinik onkolojide uygulama değiştiren araştırmaların yayımlandığı mecmualardan değildir.
Bu durum sonucu geçersiz kılmaz, lakin ispatın yükünü gerçek tartmayı gerektirir.
Peki bu çalışma uygulamamızı değiştirir mi, hayır. Yüksek doz C vitaminini pankreas kanserinde standart tedavi yapmaz, kılavuzlara sokmaz yahut onaylanmış bir kanser tedavisine dönüştürmez.
Pazarlanmasına destek oluşturur mu, yeniden hayır.
Bu araştırma, kontrolsüz merkezlerin “C vitamini kanseri tedavi ediyor” demesine müsaade vermez.
Yalnızca büyük, bağımsız ve çok merkezli bir faz 3 çalışmanın yapılmasını hak eden bir sinyal sunar.
Üstelik “Nasıl olsa vitamin” denilerek zararsız kabul edilemez. G6PD enzimi eksikliğinde alyuvarların parçalanmasına, böbrek hastalığı yahut taş eğilimi bulunanlarda önemli sıkıntılara yol açabilir.
Söyleyebileceğimiz en gerçek cümle şudur:
Yüksek doz damardan C vitamini araştırılmaya bedel bir hipotezdir, lakin kanıtlanmış, standart bir kanser tedavisi değildir.
Bu tartışmayı bitirecek olan eski bir çalışmanın tekrar manşete taşınması değil, güzel tasarlanmış, bağımsız bir faz 3 araştırma olacaktır.