İspanya’da kriz büyüyor. Ceuta hakkında neler biliniyor?

İspanya hükümetinin dün yaptığı açıklamaya nazaran, İspanya toprağına ulaşmaya çalışan en az 18 kişi hayatını kaybetti.

İspanya’nın yüzyıllardır yönettiği, Fas’ın kuzey kıyısındaki küçük bir yarımada olan Ceuta’ya son günlerde binlerce göçmen girdi.

Söz konusu gelişme, Madrid ve Rabat hükümetleri arasındaki alakaları uzun müddettir olumsuz etkileyen hudut üzerindeki tansiyonu tekrar tırmandırdı.

Son günlerde yaklaşık 1500 göçmenin Ceuta’ya girdiği açıklanmıştı.

Ancak İspanyol hükümet yetkilisi Fernando Rodríguez Contreras, dün yaptığı açıklamada, şimdi doğrulanmamış çalışma varsayımlarına nazaran on binlerce kişinin sonu geçmiş olabileceğini belirtti.

Geçişlerin yoğunluğu üzerine İspanya hükümeti bir açıklama yaparak hudut güvenliğini sağlamak gayesiyle askeri birliklerin sevk edildiğini, hava ve deniz dayanağının artırıldığını ve sularda devriye gezmek üzere dalgıç ekiplerinin görevlendirildiğini duyurdu.

Avrupa Birliği de sınır ve sahil güvenlik ajansı Frontex aracılığıyla tertibin yine sağlanması için İspanya’ya dayanak vermeyi teklif etti.

Ceuta Özerk Şehri Başkanı Juan Jesús Vivas, çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada durumun “tam bir insani ve toplumsal acil durum” oluşturduğunu belirterek merkezi hükümetin harekete geçmesini talep etmişti.

Çarşamba gününden itibaren deniz yoluyla gelen göçmen sayısının arttığı ikazında bulunan lokal yetkililerin akabinde dün karadan ve denizden giren binlerce kişi kabul merkezlerinin kapasitesini aştı.

İnternette paylaşılan görüntülerde şahısların kıyıya yüzmek için dalış kıyafetleri ve can yelekleri kullandığı görüldü.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, X platformunda yaptığı paylaşımda, sistemi en kısa müddette yine tesis etmek için Fas makamlarıyla birlikte çalıştığını duyurdu ve derhal müdahale edileceği kelamını verdi.

Sınırda yaşanan bu kriz, İspanya Yüksek Mahkemesi’nin deniz yoluyla gelen göçmenlerin direkt hudut dışı edilmesini engelleyen kararından birkaç hafta sonra meydana geldi.

Ceuta, Afrika anakarasında resmi olarak Avrupa’nın kesimi olan iki kentten biri.

Fas’ın kuzey kıyısında yaklaşık 10 kilometre uzunluğunda bir yarımada olan Ceuta, çift katlı tel çitler ile İspanyol polisi ve paramiliter güçlerin varlığıyla tahkim edildi.

Şehir, tıpkı kıyıda daha doğuda yer alan bir öteki özerk İspanyol kenti Melilla ile birlikte Avrupa Birliği’nin Afrika ile olan tek kara hududunu oluşturuyor.

Daha düzgün ekonomik imkanlar arayan ve çoğunluğu Fas’tan gelen binlerce göçmen, yıllardır süregelen toplu geçiş olaylarında Ceuta’ya girmek için 6 metre yüksekliğindeki hudut çitlerine tırmanıyor yahut deniz yoluyla bölgeye ulaşıyor.

Göçmenlerin bir kısmı çitlerin etrafından yüzerken, kimileri Fas’tan Ceuta’ya yasadışı tekne seyahatleri yapıyor.

Çoğunlukla çitleri tırmanarak geçen yahut demir kesicilerle çitleri kesen göçmenler, bu süreçte müşahede kulelerindeki muhafızlar ve hareket dedektörleri tarafından tespit ediliyor.

Benzer toplu geçişlerde, örneğin 2021 yılında iki gün içinde 10 binin üzerinde kişi hudut harici yollarla Ceuta’ya girmişti.

2022 yılında ise Melilla’da gerçekleşen toplu geçiş denemesinde çıkan izdihamda en az 23 göçmen hayatını kaybetmiş, çok sayıda kişi de denizde ömrünü yitirmişti.

Afrika anakarasındaki bu hudut, Sánchez’in sol koalisyon hükümeti için ülke içinde değerli bir siyasi tansiyon kaynağı ve İspanya ile Fas arasında diplomatik bir hassasiyet noktası olmaya devam ediyor.

Sánchez iç siyasette İspanya’yı Batı’nın yeni bir “eritme potası” olarak yansıtmaya çalışmış; bilhassa İspanyolca konuşan Latin Amerikalılar başta olmak üzere göçmenleri destekleyen bir tavır sergilemişti.

Hükümet son olarak ülkede bulunan evraksız göçmenlerin yasal statü müracaatında bulunarak ülkede kalmalarına imkan tanıyan bir program başlatmış ve bu kapsamda 1 milyondan fazla müracaat yapılmıştı.

Ancak Sánchez, Ceuta konusunda hem hudut denetiminde gevşek davranmakla suçlayan muhafazakar ve göç aykırısı rakiplerinin hem de hükümeti sert göç uygulama taktikleri sebebiyle eleştiren göçmen hakları savunucularının reaksiyonunu çekiyor.

Sağcı muhalefet dünkü gelişmelerin akabinde Sánchez hükümetini gaye aldı.

Aşırı sağcı Vox partisinin lideri Santiago Abascal, olayları “bir işgal” olarak niteleyerek Sánchez hükümetini göçmenleri taammüden davet etmekle suçladı.

Abascal, rastgele bir ispat sunmadan bu bireylerin hatalı, tecavüzcü ve potansiyel sol seçmen olduğunu ileri sürdü.

Merkez sağdaki Halk Partisi’nin (PP) lideri Alberto Núñez Feijóo da Başbakan Sánchez’i kınayan isimler arasında yer aldı.

İspanya hükümeti ise yasadışı geçişlerdeki bu yüksek hacmin kendi vizelerinin bir modülü olmadığını net bir formda tabir etti.

Gelişmeler, Almanya için Alternatif (AfD) partisi eş lideri Alice Weidel ve Avrupa Parlamentosu’nun en büyük grubu olan Avrupa Halk Partisi (EPP) Başkanı Manfred Weber dahil olmak üzere Avrupa genelindeki göç zıddı figürlerin de yansısını çekti.

Weber, “Bu durum bir şeyi kanıtlıyor: Göç Paktı ve geri gönderme düzenlemeleri yarın değil, bugün yürürlüğe konulmalıdır. Ayrıyeten Frontex güçlendirilmelidir” dedi.

İçişlerinden Sorumlu Avrupa Komiseri ve EPP üyesi Magnus Brunner, Avrupa Komisyonu’nun Ceuta dahil olmak üzere hudutlarının bütünlüğünü muhafaza konusunda İspanya’yı desteklediğini ve İspanya İçişleri Bakanı Fernando Grande-Marlaska ile temas halinde olduğunu belirtti.

AB Komisyonu, sistemsiz akınlarla uğraş etmek ve Ceuta’ya yasadışı yollardan giren şahısların yürürlükteki kurallara uygun olarak süratle iadesini sağlamak emeliyle Fas ile İspanya arasında kurulan yakın işbirliğini memnuniyetle karşıladıklarını bildirdi.

Sözcü ayrıyeten, Fas’ın AB için kilit ve emniyetli bir ortak olduğunu, son yıllarda göç, hudut idaresi ve insan kaçakçılığıyla uğraş alanlarında işbirliğinin yoğunlaştırıldığını ekledi.

Dış alakalar boyutunda İspanya, göçmen varışlarını caydırmadaki işbirliğini sürdürmek gayesiyle Fas ile uygun bağlarını muhafazaya ehemmiyet veriyor.

2021’deki büyük geçiş olayının akabinde İspanyol yetkililer, Fas’ın göçmenleri bir çeşit “para birimi” olarak gördüğünü ve huduttaki hareketlilik üzerindeki denetimini İspanya’dan mali ve siyasi ödünler koparmak için kullandığını belirtmişti.

O devirde göçmenlerin Ceuta’ya akın etmesinden saatler sonra İspanya, Fas’a hudut polisliği için 30 milyon euro (yaklaşık 37 milyon dolar) meblağında yardımı onaylamıştı.

Dün akşam prestijiyle Ceuta’daki son insan toplanmasını neyin tetiklediği netleşmedi.

İspanya’daki göç krizine en sert reaksiyon İtalya’dan geldi. İtalyan üst seviye siyasetçiler, tansiyonun tırmanması üzerine İspanya’nın Schengen Bölgesi’nden çıkarılmasını talep etti.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, X üzerinden yaptığı açıklamada, “Ceuta’dan gelen manzaralar şok edicidir ve denetimsiz yasadışı göçün Avrupa sınırlarının güvenliği için gerçek bir tehdit oluşturduğunu bir defa daha kanıtlamaktadır” sözünü kullandı.

Meloni, İtalya’nın hudutlarını korumak ve vatandaşlarının güvenliğini garanti altına almak için “olağanüstü önlemler dahil” harekete geçmeye hazır olduğunu ekledi.

Meloni, Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani ile birlikte Schengen Anlaşması’nın askıya alınmasını yahut İspanya’nın özgür sirkülasyon bölgesinden çıkarılmasını talep etti.

29 Avrupa ülkesini kapsayan muahede uyarınca bireyler bu ülkeler arasında serbestçe seyahat edebiliyor; lakin birtakım üye devletler göç risklerini münasebet göstererek muhakkak sonlarda denetimleri yine başlattı.

İtalya daha evvel kaçakçılığı ve terörü önlemek hedefiyle Slovenya hududunda denetimleri süreksiz olarak yeniden yürürlüğe koymuştu.

Dışişleri Bakanı Tajani, İspanya’nın Schengen’den çıkarılması davetinin da ötesine geçerek Ceuta’daki olayların sorumluluğunu, yüz binlerce evraksız göçmene yasal statü kelamı veren İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in göç siyasetlerine yükledi.

Tajani bu politikayı “derin bir hata” olarak nitelendirdi ve “insan kaçakçılığı için bir teşvik” sağladığını savundu.

Bu sözler İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares’in reaksiyonuna yol açtı.

Albares, Tajani’nin açıklamaları hakkında hesap vermesi için İtalya Büyükelçisini Bakanlığa çağırdı.

Albares, X platformunda Tajani’ye karşılık vererek, “Bu mesaj, kendisinden parti demagojisi değil Avrupa dayanışması beklediğimiz ortak ve dost bir ülkenin dışişleri bakanına yakışmamaktadır” diye yazdı.