75 yıldır böylesi görülmedi. Türkiye’de sıcak hava dalgalarının şiddeti doruğa çıktı

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacılarının Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı’nda sunulan çalışması, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının şiddetinin son yıllarda bariz formda arttığını, bilhassa 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarına sahne olduğunu ortaya koydu.

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışmada, Türkiye’deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 devrindeki değişimi incelendi.

Günlük azamî sıcaklık bilgilerine dayanan “Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)” kullanılan araştırmada, sıcak hava dalgalarının yıllık gerçekleşen en şiddetli kıymeti ve yıllık toplam kıymetlerinin zamansal ve mekansal değişimi tahlil edildi.

TÜRKİYE’DE SICAK HAVA DALGALARININ BÜYÜKLÜĞÜNDE GÜÇLÜ BİR ARTIŞ VAR

Araştırmaya nazaran, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir artış eğilimi bulunuyor. Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 periyodunda 22-23 derece aralığında seyrederken, 2000’li yılların başından itibaren hızlanan ısınma eğilimiyle bu kıymetler 24-25 derece düzeylerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı 2024’te 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.

AŞIRI SICAK HAVA OLAYLARININ ŞİDDETİ DE DİKKAT ÇEKİYOR

Ortalama sıcaklıklardaki artışın yanı sıra aşırı sıcak hava olaylarının şiddetindeki değişim de dikkat çekiyor. Referans periyot 1980-2009 için ortalama HWMId bedeli tekil sıcak hava dalgası dikkate alındığında 1,29, yıllık toplamda ise HWMId kıymeti 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam pahaları büyük ölçüde 1,6’nın altında kaldı. Buna karşılık, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde bariz bir rejim değişimi yaşandı ve yıllık gerçekleşen sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları tarihî referans periyodun yaklaşık 3 katına ulaştı.

11 KAT ARTTI

Sıcak hava dalgaları açısından 2023 ve 2025 yazları inanılmaz yıllar oldu. 2023 ve 2025 yazlarında son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgaları yaşandı. 2023 yazındaki sıcak hava dalgalarının büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması referans periyoda nazaran 7 kattan fazla arttı, 2025’te ise birebir paha referans devrin yaklaşık 11 katına çıktı.

Ortalama yaz sıcaklıklarının en yüksek kıymete ulaştığı 2024 yazında ise sıcak hava dalgası büyüklük yönünden referans periyoda nazaran tekil sıcak hava dalgasında yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.

Bu durum yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarının rekor seviyede yüksek gerçekleşmesinin her vakit en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla örtüşmediğini gösterdi. Sıcak hava dalgaları, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi üzere mahallî ve global ölçekli süreçlerin ortak katkısıyla karmaşık ve doğrusal olmayan bir yapıda gelişti.

SICAK GÜN SAYISINDA ARTIŞ BEKLENİYOR

Araştırmada, elde edilen bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejiminde temel bir değişime işaret ettiği belirtilerek, aşırı sıcakların daha yanlışsız varsayım edilmesine yönelik kapasitenin artırılması ve ahenk stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulandı.

Bilim insanlarının gelecek senaryolarını ele aldıkları öteki bir çalışmada ise 1976-2005 yıllarında İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de yılda ortalama 3-5 gün civarında olan sıcak hava dalgasının tesirli olduğu gün sayısının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin karamsar senaryosu altında, 2021–2050 periyodunda, İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16, Antalya’da 18 ve İzmir’de ise 23 güne kadar çıkabileceğini göstermişti.

Yüzyılın ikinci yarısında ise (2051-2080) İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38, Antalya ve Konya’da 40 ve İzmir’de ise 53 güne kadar çıkabileceği öngörülüyor.