İran’ın ABD maksatlarına yönelik son saldırısı, Washington’un Tahran’ın askerî kapasitesinin büyük ölçüde yok edildiği yönündeki açıklamalarını yine tartışmaya açtı. Ürdün’de yaşanan gelişme sonrası gözler Tahran’ın hâlâ sahip olduğu füze kapasitesine çevrildi...
Haberlerimizi Google’da Takip Edin
Gelişmelerden anında haberdar olun.
Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin
İran’ın Ürdün’de bulunan Muwaffaq Salti Hava Üssü’ne düzenlediği hücum, Washington idaresinin İran’ın askerî kapasitesinin büyük ölçüde etkisiz hale getirildiği yönündeki açıklamalarını tekrar tartışmaya açtı.
Saldırıda üç ABD askerinin ömrünü yitirdiği bildirilirken, uzmanlar operasyonun İran’ın en gelişmiş balistik füze sistemlerinden biri olan Hayber Şekan (Kheibar Shekan) ile gerçekleştirilmiş olabileceğini öne sürdü.
ABD’NİN ‘İRAN ORDUSU ETKİSİZ HALE GETİRİLDİ’ AÇIKLAMALARI SORGULANIYOR
ABD Başkanı Donald Trump daha evvel yaptığı açıklamalarda İran ordusunun ‘tamamen yok edildiğini’ savunmuştu. Benzer şekilde ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth de İran’ın füze programının büyük ölçüde fonksiyonsuz hale getirildiğini, füze rampalarının ve mühimmatın değerli kısmının imha edildiğini açıklamıştı.
Ancak Ürdün’deki atak, İran’ın hala uzun menzilli balistik füzeler, seyir füzeleri ve insansız hava araçlarından oluşan kıymetli bir cephaneliğe sahip olduğu yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.
Analistlere nazaran taarruzda kullanılan sistem, 2022 yılında envantere giren ve yaklaşık 900 mil (1450 kilometre) menzile sahip olan Hayber Şekan balistik füzesi olabilir. Katı yakıt kullanan füze, uydu dayanaklı güdüm sistemi ve hareket yeteneği bulunan savaş başlığı sayesinde hava savunma sistemlerini aşabilecek halde tasarlandı.
‘İRAN’IN FÜZE GÜCÜ ESKİ SEVİYESİNE GÖRE CİDDİ BİÇİMDE TÖRPÜLENDİ’
Peki, ABD’nin ‘İran’ın askerî kapasitesini büyük ölçüde etkisiz hale getirdik’ açıklamaları ile Ürdün’deki akın arasında nasıl bir çelişki ortaya çıkıyor? Bu durum İran’ın gerçek füze kapasitesi hakkında ne söylüyor?
Ortada gerçek bir çelişkinin olduğunu lakin bunun açıklanabilir bir çelişki olduğunu söyleyen İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, “Nisan ayında Hegseth, İran’ın füze programı için ‘işlevsel olarak imha edildi’ sözünü kullanmıştı. Trump da İran ordusunun bittiğini ve elinde çok az füze kaldığını söylemişti. Üç ay sonra Muwaffaq Salti Hava Üssü, balistik füzeler ve İHA’larla vuruldu; ABD askerleri hayatını kaybetti. Üstelik bu, beş gün içinde ABD güçlerine yönelik dördüncü ataktı. Buradaki sorun bilgilerde değil, çıkarımda” dedi ve şöyle devam etti:
— ABD ve İsrail değerlendirmelerine nazaran fırlatıcıların yarıdan fazlası devre dışı kaldı ve stok kabaca yarıya indi. Fakat savaş öncesi envanter binlerle tabir ediliyordu. Münasebetiyle bugün hâlâ binlerce kısa ve orta menzilli füzeden kelam ediyoruz. Kapasiteyi azaltmak farklı bir şey, İran’ı hücum yapamayacak noktaya getirmek farklı bir şey. Ürdün’deki hücum, ikincisinin gerçekleşmediğini gösterdi.
— Bir başka kıymetli nokta ise isabet sorunu. Ürdün ordusu 10 füzeyi önlediğini açıkladı, fakat üs yeniden de vuruldu. Uydu manzaraları, hangarlarda ve hayat alanlarında isabetler olduğunu gösteriyor. Bu da İran’ın azalan envanterini, hava savunmasını aşacak biçimde daha verimli kullanmayı öğrendiğine işaret ediyor. Benim değerlendirmem şu yönde: İran’ın füze gücü eski düzeyine nazaran önemli biçimde törpülendi, lakin ciddiye alınması gereken bir güç olmaya devam ediyor. Asıl ileti da ölçüde değil; vurma iradesinde ve isabet yeteneğinde.
‘BU DURUM 2024’TE İSRAİL’E KARŞI DENENEN KARMA SALVO TAKTİĞİNİN ABD ÜSLERİNE UYARLANMIŞ HÂLİ’
Hayber Şekan üzere gelişmiş balistik füzelerin ve farklı füze/İHA sistemlerinin birebir operasyon içinde kullanılması, İran’ın savaş doktrininde nasıl bir değişime işaret ediyor? Bu durum bölgedeki caydırıcılık istikrarlarını nasıl tesirler?
Bu soruma “Ürdün saldırısının icra biçimi, doktrin açısından net bir bildiri içeriyor. Balistik füzeler ve kamikaze İHA’lar, birebir akın paketi içinde, gece ve eş vakitli olarak kullanıldı. Tıpkı gece Kuveyt ve Bahreyn’de de sirenler çaldı. Bu, 2024’te İsrail’e karşı denenen karma salvo taktiğinin ABD üslerine uyarlanmış hâli” karşılığını veren Oral Toğa, şu bilgilerin altını çizdi:
— İHA’lar hava savunmasını meşgul edip radarları yanıltıyor, son safhada hareket yapabilen başlığa sahip Hayber Şekan üzere füzeler de bu karmaşadan yararlanarak amaca ulaşıyor. Yani İran, sayı üstünlüğüyle değil, taarruzun dizaynıyla sonuç almaya çalışıyor. Gövde gösterisi niteliğindeki kitlesel salvolardan, maksatlı ve ölçülü taarruzlara geçmiş durumda.
— Caydırıcılık istikrarına tesiri de iki yönlü. Bir yandan İran, bölgedeki hiçbir ABD üssünün tam manasıyla inançta olmadığını gösterdi. Bu durum, Körfez ülkelerinin ABD askerî varlığına mesken sahipliği yapma konusundaki hesaplarını direkt tesirler. Öte yandan her başarılı taarruz, Washington’ı daha sert karşılıklar vermeye itiyor. Hakikaten Ürdün saldırısının akabinde ABD’nin vuruşları şiddetlendi. İran, taktik seviyede caydırıcılığını kanıtlarken stratejik seviyede daha ağır bir kampanyayı üzerine çekme riskini de büyütüyor.
Bölge açısından kalıcı dersin ise “Savunma tarafının aleyhine işleyen maliyet dengesi” olduğunu söyleyen Toğa, “Füze ve İHA’ların bu biçimde birlikte kullanılması, hava savunma sistemlerinin maliyet-etkinlik istikrarını bozuyor ve bu ders, savaş bittikten sonra da geçerliliğini koruyacak” dedi.
YER ALTINDAKİ ‘FÜZE ŞEHİRLERİ’ YENİDEN FAALİYETE GEÇTİ
İran’ın uzun yıllardır inşa ettiği ve kamuoyunda ‘füze şehirleri’ olarak bilinen yer altı askerî üsleri, savaşın birinci günlerinden itibaren ABD ve İsrail’in öncelikli gayeleri arasında yer aldı. Savaş uçakları ile silahlı insansız hava araçlarının bu üslerde ateşleme hazırlığı yapan taşınabilir füze rampalarını gaye aldığı, ağır bombardıman uçakları ile Tomahawk seyir füzelerinin ise tünel girişlerini vurduğu belirtildi. Fakat askerî analistler, bombardımanların akabinde İran’ın mühendislik takımlarının kısa müddette enkazı kaldırarak tünelleri yine kullanılabilir hale getirdiğini tabir ediyor
Wall Street Journal’da yer alan haberde, King’s College London’da konuk araştırmacı ve eski CIA analisti Jim Lamson, İran’ın altyapısının uzun yıllar boyunca bu cins ataklara dayanacak halde inşa edildiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Tünel girişlerine saldırabilirsiniz lakin İranlı mühendisler bunları epeyce kısa müddette tekrar açabiliyor ve operasyonlara devam edebiliyor.”
‘DAĞ İÇİNE GÖMÜLÜ BU TESİSLER HAVADAN TAMAMEN YOK EDİLEMİYOR’
“Yer altı altyapısı, bu savaşın en çok test edilen ögesi oldu ve ortaya iki yönlü bir tablo çıktı. ABD ve İsrail, bu tesisleri aylarca, 13 binden fazla mühimmat kullanarak bombaladı. Tünel girişleri çökertildi, fırlatıcıların bir kısmı içeride gömülü kaldı” diyen Oral Toğa, “Ancak Wall Street Journal’daki habere nazaran İran, kimi tünel girişlerini tekrar açtı, erişim yollarını onardı ve faaliyetlerini sürdürüyor. Buradan çıkan ders açık: Dağ içine gömülü bu tesisler havadan büsbütün yok edilemiyor, fakat bir müddetliğine fonksiyonsuz hâle getirilebiliyor. Çökertilen girişler, iş makineleriyle tekrar açılıyor. Bu da bir kapasite sorunu değil, vakit ve maliyet sorunu” sözlerini kullandı.
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en yeni gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
Gün Başlıyor
Gün Sonu
ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metni kapsamında onay veriyorum.
Abone Ol
Keşfetmeye Devam et
Mobil sistemlerinin denklemi ayrıyeten zorlaştırdığının da altını çizen Toğa, “Hayber Şekan’ın fırlatıcısı, sivil kamyon şasisi üzerine kurulu ve ticari araç görünümüne sokulabiliyor. Bu yüzden tespit edilmesi ve önlenmesi güç. Yine üretim konusunda ise temkinli olmak gerekiyor. Fırlatıcı kayıpları gerçek; üretim tesisleri vuruldu. Mevcut değerlendirmelere nazaran İran şu an yeni füze üretemiyor ve toparlanma suratı, Rusya ile Çin’den alacağı takviyeye bağlı” dedi.
UYDU GÖRÜNTÜLERİ YENİDEN YAPILANMAYI ORTAYA KOYDU
Yine tıpkı haberde İsrailli jeoanalist Ben Tzion Macales’in ticari uydu imajlarına dayandırdığı incelemelere nazaran İran, ülke genelindeki çok sayıda füze üssünde tekrar inşa çalışmalarını hızlandırdı. Uydu imgelerinde; yeni yolların açıldığı, çöken tünel girişlerinin temizlendiği, güçlendirme çalışmalarının sürdüğü, ağır iş makineleri ve kamyonların bölgelerde yoğun faaliyet yürüttüğü görüldü.
Özellikle Kirmanşah’ın kuzeyindeki büyük füze üssünde savaşın birinci günlerinde oluşan ağır hasarın kıymetli ölçüde giderildiği tabir edildi. Haziran ayının birinci haftasına ilişkin imajlarda yolların tekrar ulaşıma açıldığı ve tünel girişlerinin tekrar kullanılabilir hale getirildiği belirtildi.
İRAN HANGİ SİLAHLARI KULLANIYOR?
İran Devrim Muhafızları tarafından yayımlanan imajlarda son operasyonlarda çok sayıda gelişmiş silah sisteminin kullanıldığı öne sürüldü. Bunlar arasında; Fettah hipersonik füzesi, Hayber Şekan balistik füzesi, Zolfaghar balistik füzesi, Fatih-110 kısa menzilli balistik füzesi, Kıyam balistik füzesi, Paveh seyir füzesi ve Şahid- tipi kamikaze insansız hava araçları yer aldı. Uzmanlar, İran’ın farklı menzil ve yetenekteki bu sistemleri birebir operasyon içerisinde kullanarak hava savunmasını zorlamaya çalıştığını belirtiyor.
ABD HAVA SAVUNMASI NEDEN ZORLANIYOR?
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) füze uzmanı Tom Karako, İran’ın onlarca yıldır ABD’nin savaş prosedürlerini tahlil ettiğini söyledi. Karako’ya nazaran İran, uzun yıllar boyunca yer altı altyapısını ve füze sistemlerini muhtemel bir ABD savaşına dayanacak biçimde tasarladı.
Uzmanlar ayrıyeten savaşın birinci günlerinde radar sistemleri ve hava savunma ağlarının ziyan görmesinin sonraki hücumların muvaffakiyet oranını artırmış olabileceğini söz ediyor. İsrail Hava ve Füze Savunma Kuvvetleri’nin eski kumandanı Ran Kochav da bilhassa Ürdün ve Körfez ülkelerindeki radar sistemlerinin ziyan görmesinin İran füzelerinin amaçlarına ulaşmasını kolaylaştırmış olabileceğini lisana getirdi.
ABD SENATOSU’NDA SERT TARTIŞMA
İran’ın füze kapasitesi, ABD Senatosu’nda da gündeme geldi. Demokrat Senatör Jon Ossoff, Savunma Bakanı Pete Hegseth’e daha evvel yaptığı “İran’ın füze tehdidi ortadan kaldırıldı” yönündeki açıklamalarını hatırlatarak, son akınların bu değerlendirmelerle çelişip çelişmediğini sordu. Hegseth ise İran’ın büsbütün ateş edemez hale geleceğini hiçbir vakit argüman etmediklerini belirterek, asıl sıkıntının hücumların ölçeği olduğunu söyledi.
Askerî uzmanların ortak değerlendirmesine nazaran İran’ın füze stoklarının değerli kısmı hala kullanılabilir durumda bulunuyor. Yer altındaki askerî üslerin tekrar faaliyete geçirilmesi, taşınabilir füze sistemlerinin korunması ve hava savunmasını aşmaya yönelik yeni taktiklerin geliştirilmesi, Tahran’ın bölgedeki caydırıcılığını koruduğunu gösteriyor.
Ürdün’deki son taarruz ise ABD’nin İran’ın askeri kapasitesini büsbütün ortadan kaldırmasının beklenenden çok daha güç olacağını ortaya koyarken, Orta Doğu’da tansiyonun kısa vadede sona ermeyeceğine yönelik değerlendirmeleri de güçlendirmiş durumda.
ABD’yi şaşırtan taarruz: Yer altından gelen tehdit! ‘Füze şehirleri’ faaliyete geçti! Şimdi neler olacak?
ABD’nin yeni hedefi Kazma Dağı: İran’ın yer altındaki kalesi
Sürpriz buluşmanın bâtın şahidi Kraliçe
Syedra’nın zeytinyağı
Komşu alarmda: ‘Akdeniz barut fıçısı’
Bakü’de saklı buluşma: Alman ve Rus yetkililer bir araya gelmiş
Karıncalı özel mönü skandalı
