DOA sistemi sokak toplayıcılarının gelirini düşürdü

Türkiye genelinde etraf kirliliğini önlemek ve geri dönüşümü teşvik etmek hedefiyle 1 Temmuz prestijiyle resmen başlayan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), kısa müddette büyük bir hareketlilik başlattı. Vatandaşların pet şişe ve ambalajları makinelere atarak şişe başına 1 TL teşvik ödemesi yapılması, sisteme olan ilgiyi tepeye çıkardı. Lakin etraf ve iktisat ismine atılan bu başarılı adım, yıllardır sokaklarda kağıt ve plastik toplayarak geçimini sağlayan geri dönüşüm çalışanlarının iş modellerinde mecburî bir değişime yol açtı.

Sokaklarda artık pet şişe bulmakta zorlanan toplayıcılar, geçim kaynaklarını sürdürebilmek için karton, naylon ve öbür dönüşüm gereçlerine yoğunlaşmaya başladı.

Yıllardır sokaklardan topladığı atıklarla geçimini sağlayan geri dönüşüm emekçisi Sefer, yeni sistemle birlikte değişim yaşadıklarını belirterek “Bu uygulama bizim işlerimizi çok etkiledi. Evvelce bir çöp konteynerine girdiğimizde en az 15 tane pet şişe bulabiliyorduk. DOA uygulaması geldikten sonra pet şişe bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Biz aslında belediyelere ve etrafa yardımcı oluyorduk; konteynerlerin fazla dolmasını önlüyorduk. Şimdi bu yeni durum sebebiyle otomatik olarak farklı işlere yönelmek zorunda kaldık. Aslında makinenin yaptığı ayrıştırmayı biz de kendi imkanlarımızla yapıp haftalık biriktiriyorduk. Karton, plastik ve naylonu farklı ayrı topladığımız için bizlere de bu sistem içinde bir yer verilmeli. Bizim kimsenin ekmeğinde gözümüz yok fakat ne yapacağımızı şaşırdık. Pet şişe toplayamadığımız için günlük çıkarımız 1000 TL’den 600 TL’ye indi. Evvelden binalarla anlaşıyorduk; onlar şişeleri biriktirip bize veriyordu, biz de karşılığında onlara paklık materyali alıyor ya da para veriyorduk. Artık bu süreç de büsbütün durdu.” dedi

Bir öbür sokak toplayıcısı Hasan ise pet şişe bulmanın artık neredeyse imkansız hale geldiğini belirterek “Biz olağan kurallarda bir el arabası dolusu pet şişeyi yalnızca 1 saat içinde toplayabiliyorduk. Şimdi ise 5 gün boyunca sokakları gezdik lakin o kadar şişeyi bir araya getiremedik. Sokaklarda hiç pet şişe çıkmıyor, bulamıyoruz. Vatandaşlar haklı olarak kendileri makinelere götürüyor, bu durum bizim işlerimizi hayli zorlaştırdı.”

DOA uygulamasının başarısıyla birlikte sokaklardaki plastik ambalaj oranının minimuma inmesi, geri dönüşüm personellerini alternatif alanlara yöneltti. Pet şişe açığını kapatmak için artık mesailerinin tamamını karton, naylon ve öbür kağıt türevi atıklara harcıyorlar.