ABD, Çingene Kızı Mozaiği’nin eksik modülünü Türkiye’ye iade etti

ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan Zeugma kökenli 13’üncü mozaik paneli Türkiye’ye geri getirildi.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tarihî yapıtın ilişkin olduğu yere yerleştirilmesi programında yaptığı konuşmada, kültür varlıklarının korunması ve ilişkin olduğu topraklara kazandırılmasına yönelik yürütülen çalışmaların bilimsel araştırma, tüzel süreçler ve memleketler arası iş birliğiyle sürdürüldüğünü söyledi.

Ersoy, merasimde tarih sayfalarındaki boşlukları doldurduklarını vurguladı.

13’üncü panelin ilişkin olduğu yere yerleştirilmesi merasiminde, Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, AK Parti Gaziantep İl Başkanı Fatih Muhaddis Fedaioğlu, Milliyetçi Hareket Partisi Gaziantep İl Başkanı Mehmet Sait Kılıç, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadelede Dairesi Başkanı Zeynep Boz de yer aldı.

Gaziantep’in medeniyetler tarihindeki değerine dikkati çeken Bakan Ersoy, halk arasında “Çingene Kızı” olarak bilinen mozaiğin koparılan modüllerinden 13’üncüsünün tekrar ilişkin olduğu topraklara kazandırılmasının kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalar açısından kıymetli bir örnek olduğunu söz etti.

Ersoy, Zeugma’nın Doğu ile Batı’yı buluşturan kıymetli bir Roma kenti olduğunu, kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak tanınan figürün ise bugün sadece Gaziantep’in değil, Türkiye’nin dünyaya açılan en değerli kültürel simgelerinden biri haline geldiğini belirtti.

1960’lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak hafriyatlar sonucunda tıpkı kompozisyona ilişkin çok sayıda panelin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını hatırlatan Ersoy, 2018 yılında ABD’deki Bovling Griin Eyalet Üniversitesinde bulunan tıpkı taban mozaiğine ilişkin 12 panelin Türkiye’ye getirildiğini ve Zeugma Mozaik Müzesi’nde yine ziyaretçilerle buluşturulduğunu anımsattı.

Bakan Ersoy konuşmasında, 13’üncü panelin Türkiye’ye dönüş sürecini de detaylarıyla anlatarak şunları kaydetti:

“Bugün birebir kompozisyona ilişkin, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın memnunluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ilişkin olabileceği, Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur.”

“Yapılan araştırmalarda panelin satışa mevzu edildiğini belirledik” diyen Ersoy, “Uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yine satışa sunulduğunu tespit ettik. Bunun üzerine iade teşebbüsümüzü gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin muvaffakiyetle tamamlanmasıyla da yapıtın ülkemize iadesini sağladık” tabirlerini kullandı.

Ersoy, bu sürecin kültür varlığı kaçakçılığıyla uğraşın bilimsel araştırmalar, türel düzenekler ve memleketler arası iş birliğiyle eş güdüm içinde yürütülmesinin kıymetini bir sefer daha ortaya koyduğunu söyledi.

Kültür varlıklarının korunması alanında ABD ile yürütülen iş birliğinin son yıllarda çok sayıda yapıtın ana vatanına dönmesini sağladığını belirten Ersoy, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı’nın bu gayrette kıymetli bir araç olduğunu tabir etti.

Mutabakatın bu yıl yeni bir beş yıllık devir için uzatıldığını açıklayan Ersoy, bunun iki ülke arasındaki karşılıklı inanca dayalı iş birliğinin güçlenerek devam ettiğinin somut göstergesi olduğunu lisana getirdi.

Bakan Ersoy, New York Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle 2021 yılından bu yana yürütülen ortak çalışmalar sayesinde Boubon Antik Kenti kökenli çok sayıda yapıtın Türkiye’ye kazandırıldığını belirterek Lucius Verus, Septimius Severus ve 65 yıllık gayretin akabinde iadesi sağlanan Marcus Aurelius heykelinin de bu çalışmalar kapsamında ana vatanına döndüğünü kaydetti.

Soruşturmaların ve Anadolu kökenli yapıtların izinin sürülmesine yönelik çalışmaların hala sürdüğünü söz eden Ersoy, önümüzdeki devirde yeni iadelerin gerçekleşeceğine inandıklarını söyledi.

Bakan Ersoy, kültür varlıklarının dönüş sürecinin sırf ABD ile hudutlu olmadığını belirterek Zeugma Antik Kenti’nden kaçırılan ve kamuoyunda “Satornila Steli” olarak bilinen mezar stelinin de İtalya makamları ve Dışişleri Bakanlığı ile yürütülen çalışmalar sonucunda 2023 yılında Türkiye’ye kazandırıldığını hatırlattı.

Satornila Steli’nin yaklaşık 1800 yıl öncesinden günümüze ulaşan değerli bir bilimsel kaynak olduğunu belirten Ersoy, bu yapıtın de bugün iadesi sağlanan mozaik paneller üzere ilişkin olduğu topraklara döndüğünü vurguladı.

Bakan Ersoy, iadesi sağlanan panelin sadece tek bir yapıtın dönüşü manasına gelmediğini belirterek şu sözleri kullandı:

“Her kültür varlığının kendine has bir öyküsü, ilişkin olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de sadece tek bir yapıtın dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir kesiminin yine yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde tekrar kıymetlendirilmesine katkı sunan kıymetli bir kazanımdır. Eksik kesimler yerine döndükçe sırf bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel pahası ilişkin olduğu bedeller bütünüyle bir araya getiriyoruz.”

13 BİN 454 ESER TÜRKİYE’YE KAZANDIRILDI

Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak kültür varlığı kaçakçılığıyla çabayı büyük bir kararlılıkla sürdürdüklerini vurgulayan Ersoy, ilgili kurumlar, kolluk kuvvetleri, isimli makamlar, bilim insanları ve memleketler arası paydaşlarla güçlü bir iş birliği yürüttüklerini söyledi.

Türkiye’nin bugün kültür varlığı kaçakçılığıyla çabada dünyada örnek gösterilen ülkeler arasında yer aldığını belirten Ersoy, 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığının ülkeye kazandırıldığını, bunların 9 bin 139’unun son sekiz yılda gerçekleştirildiğini açıkladı. Ersoy, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Bizim bu çabadaki asli gayemiz; kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir uğraş anlayışını hem toplumsal şuur ve farkındalık hem kurumsal iş birliği ve uygulama noktasında ülkemize kazandırmak; bunu kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ilişkin olduğu topraklara dönene kadar birebir azim, birebir inanç ve birebir kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz.”