Isparta’da 113 yıl evvel bulunmuştu. Tapınağın gizem çözüldü

Isparta Yalvaç’taki 1600 rakımlı Gemen Dağı doruğunda, Ay Tanrısı Men ismine inşa edilmiş kutsal alanda, 1912-1913 yıllarında yürütülen çalışmalar kapsamında tapınak olduğu düşünülen bir yapı bulundu. O periyotta yapının, antik Yunan mitolojisinde “Tarımın, rahmetin, hasadın ve anne sevgisinin tanrıçası” olarak bilinen Demeter’e ilişkin olabileceği düşünülse de tapınak isimlendirilmedi.

Yıllarca Küçük Tapınak olarak isimlendirilen yapının, son devirde yürütülen çalışmalar sonucunda, Tanrıça Hekate inanışına ait olduğu anlaşıldı.

Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı başkanlığındaki hafriyatlar ve alanda ortaya çıkarılan buluntulardaki araştırma ve incelemeler sonucunda 113 yıl evvel ortaya çıkarılan tapınağın gizemi bu yıl çözülerek, Tanrıça Hekate’ye ilişkin olduğu belgelendi. Alana, Hekate Tapınağı’nın özelliklerini ve Hekate’yle ilgili bilgilendirici tabela da asıldı.

Yaklaşık 18 yıldır bölgede kazı başkanlığı yapan Prof. Dr. Özhanlı, “Bu yılki en büyük keşfimiz burada bulunan küçük bir tapınak var; çabucak bu kayanın önüne yapılmış olan. Burası 1912-13’te kazılmış ancak ‘Demeter Tapınağı’ olarak tanımlanmış. Demeter bir Yunan tanrıçası. Lakin bizim burada yapmış olduğumuz çalışmalarda Anadolu’nun lokal tanrıçası olan ‘Hekate’ye ilişkin bir tapınak olduğunu belgeledik. Zira daha evvelki hafriyatlarda ve bizim yaptığımız hafriyatlarda da Tanrıça Hekate’nin figürünleri ve kabartmaları ele geçti. Men’le temaslı olması da buranın Hekate Tapınağı olduğunu kanıtlamış durumda” dedi.

Tanrıça Hekate’nin Yunan didaktik şiirinin babası olarak bilinen Hesiodos’un “Theogonia” isimli şiirinde bahsettiği ‘Anadolu Karya’ kökenli bir tanrıça olduğunu anlatan Prof. Dr. Özhanlı, “Yere, göğe ve denize hakim olan triformis olarak, yani 3 vücutlu ve 3 başlı olarak betimleniyor. Yüksek bir polosu var ve bu başlığın üzerinde hilal betimlemesi kelam konusu. Men ile temaslı olarak hem ayı temsil ediyor hem ayın karanlık yüzünü temsil ediyor” dedi.

“Yani mevti ve öbür dünyayı temsil ediyor” diyen Özhanlı, “O bakımdan epeyce değerli. Men Kutsal Alanı’nda Hekate’nin olması daha mantıklı. Çünkü Ay Tanrısı’nın Demeter ile bir ilişkisi yok. Katiyetle burası Anadolu’nun en eski tanrıçalarından birinin tapınağı” biçiminde konuştu.

Prof. Dr. Özhanlı, tapınağın yanı sıra ilçedeki öteki bir hafriyat alanı olan Pisidia Antiocheia Antik Kenti’ndeki yapılan çalışmalarda bulunan 2 köpek mezarının da bugün ulaştıkları datalarla örtüştüğünü de belirtti.

“Birçok mitosta Hekate, yer altı dünyası olan Hades’in ‘Cehennem köpeği’ dediğimiz ‘Kerberos’a hükmeden bir tanrıça. En kutsal hayvanı da köpek ve biz Antiocheia kazılarında kurban edilmiş 2 köpek mezarı bulmuştuk. Bu kurban edilmiş 2 köpek mezarı da Antiocheia’da bir Hekate kültünün olduğunu arkeolojik olarak belgeliyor. Şimdi biz tapınağın önünde duruyoruz. Tapınağın, pronaosı ön alanı var, opisthodomos dediğimiz arka alan ve naos dediğimiz orta alan var” dedi.

Antik periyotta halkın tapınağa girmesinin mümkün olmadığını ve yalnızca rahibin girebildiğini belirten Özhanlı, Naosun içerisinde tanrıçanın heykelinin durduğu sekizgen altlığın korunduğunu söyledi.

Özhanlı, kelamlarına “Ancak buranın Hristiyanlaştırılması ile birlikte Men Tapınağı’nda olduğu üzere bu tapınak da temel seviyede bırakılmış. Büsbütün yıkılmış, tahrip edilmiş bir tapınak. Lakin bizim son yıllarda yaptığımız çalışmalarda ve yapacağımız çalışmalarda zati materyali yanda duruyor tekrar ayağa kaldırarak tapınağın o imajını sağlayacağız” diye devam etti.

Yalvaç’taki yapının Tanrıça Hekate’ye ilişkin Anadolu’daki ikinci tapınak olduğunu belgelediklerini aktaran Prof. Dr. Özhanlı, Tanrıça Hekate’ye bugün inanan bir kesim olduğunun altını çizerek, “Oldukça kıymetli bir tanrıça. Bugün bile 1940’lı yıllarda İngiltere’de başlayan ve ABD’de yaygınlaşan bir Vika Tarikatı var. Bilge Cadılar Tarikatı. Bunlar 2 tanrıya, Apollon ve Hekate’ye inanıyor” dedi.

Bugün bile binlerce insanın Anadolu’ya gelerek Muğla Yatağan’daki Lagina Antik Kenti’ndeki tapınakta ibadet ettiğini söyleyen Özhanlı, “Anadolu’da öbür Hekate Tapınağı bilinmiyor. Biz buranın kesin bir Hekate Tapınağı olduğunu belgeledik ve bundan sonra eminim ki ziyaret açısından da Antiocheia ve Yalvaç’a çok büyük katkı sağlayacak. Arkeolojik mimari bir buluntu Hekate Tapınağı” dedi.