Rusya’da akaryakıt krizi: Halk elektrikli araçlara yöneliyor

Rusya’da Ukrayna’nın yoğun insansız hava aracı (İHA) ataklarının akabinde baş gösteren akaryakıt krizi devam ediyor.

Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Aleksey Zabotkin, hükümetin piyasayı istikrara kavuşturmak için aldığı tedbirleri dikkate alarak akaryakıt fiyatlarındaki durumu değerlendireceklerini ve temmuz ayındaki siyaset faizi toplantısında enflasyon iddiasını güncelleyeceklerini söyledi.

Zabotkin, Rusya’daki akaryakıt açığı sebebiyle idare konseyinin inanılmaz bir toplantı yapmasına gerek görmediğini tabir etti.

Bugün basın mensuplarına konuşan Zabotkin “Hükümetin aldığı tedbirlerin akaryakıt piyasasındaki durumu ne ölçüde istikrara kavuşturacağını takip edeceğiz. Ve muhtemelen bunu göz önünde bulundurarak temmuz toplantısında tahminimizi güncelleyeceğiz” dedi.

Merkez Bankası Başkan Yardımcısı, fiyat dinamiklerinin halk ve iş dünyası için temmuz ölçümlerinde elde edilecek enflasyon beklentileri üzerindeki tesirinin de değerli bir faktör olacağını sözlerine ekledi.

Banka Başkanı Elvira Nabiullina, daha evvelki toplantılarda yapılan 50 baz puanlık indirimler yerine haziran ayında faiz oranını 25 baz puan düşürdüklerinde, idare konseyinin akaryakıt açığını ve bunun sonuçlarını hesaba kattığını belirtmişti.

Tahminler açısından akaryakıt fiyatlarındaki artışın enflasyon beklentilerini ne ölçüde etkileyeceğinin kendileri için değer taşıdığını kaydeden Zabotkin “Mevcut enflasyon kestirimi bu yıl için yüzde 4,5-5,5 ve 2027’de yüzde 4 düzeyinde. Gelecek yıl yüzde 4’ün mutlaka sağlanması için tüm şartları dikkate alarak bu türlü bir siyaset yürüteceğiz” sözlerini kullandı.

Zabotkin, Merkez Bankası’nın 24 Temmuz’daki bir sonraki toplantısında faiz artırımı seçeneğini değerlendirip değerlendirmeyeceği sorusunu karşılıksız bıraktı.

Bir sonraki toplantıya kadar çok vakit olduğunu ve şu anda hiçbir kararın değerlendirilmediğini aktaran Zabotkin “Akaryakıt piyasasındaki durum, evvelki hafta 19 Haziran’daki toplantıda tartışılan tasaları doğruladı” diye konuştu.

Temmuz ayında bu yıla ait Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) kestiriminde de değişikliğe gidilmesi ihtimali var.

Tahmini bütünüyle güncelleyeceklerini bildiren Zabotkin “Elbette, akaryakıt bölümünün birkaç aydır tam kapasiteyle çalışmadığı bu durum, muhtemelen bu yılki GSYH sonuçlarından düşüşe sebep olacaktır” değerlendirmesini yaptı.

Büyük ölçekli işletmelerin bir yılı aşkın müddettir talep ettiği ve Elvira Nabiullina’yı ekonomiyi “dondurmakla” eleştirdiği faiz indirimi beklentisi, iktisatta yeni bir enflasyonist tesir yaratan akaryakıt açığı sebebiyle ertelenebilir.

Ulaşılabilen bilgilere nazaran 22 Haziran’da sona eren haftada perakende akaryakıt fiyatları son 20 yılın en yüksek düzeyi olan yüzde 3 oranında arttı.

Haziran ayının birinci üç haftasında akaryakıt yüzde 5 oranında zamlanarak Mayıs 2018’den bu yana rastgele bir tam ayda görülen en yüksek artışı kaydetti.

Yıl başından bu yana fiyat artışı, son 14 yılda hiç görülmemiş bir düzeye ulaşarak neredeyse yüzde 10’a dayandı.

Ekonomist Kirill Rodionov, “Rusya akaryakıt pazarındaki kriz tam teşekküllü bir fırtınaya dönüşüyor” tespitinde bulundu.

Federal İstatistik Servisi (Rosstat) bilgilerine nazaran mayıs ayında petrol eserleri üretimi en az 12 yılın rekorunu kırarak yüzde 13,5 oranında düştü.

Rafineri kapasite kullanım oranlarının son yirmi yılın en düşük düzeylerinde kalmasıyla, haziran ayındaki akaryakıt üretimi düşüşünün yüzde 25’e ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, mayıs ayı başında yüzde 5,3 civarında seyreden genel enflasyon 22 Haziran prestijiyle yüzde 5,9’a yükseldi.

Fiyat artış suratları aralıksız dört haftadır ivme kazanırken, yıllıklandırılmış haftalık enflasyon yüzde 10’a ulaştı.

Merkez Bankası 19 Haziran’daki son toplantısında siyaset faizini sırf 0,25 puan düşürerek yıllık yüzde 14,25’e çekti.

Elvira Nabiullina, akaryakıt problemleri ve hükümetin bütçe harcamalarını keskin biçimde artırma planları sebebiyle gevşeme alanının daraldığı ikazında bulundu.

Bunun yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise dün iç pazara akaryakıt tedariki bahisli toplantıda, ülkedeki en büyük rafinerilerin kapasiteleri azamî seviyede olduğunu savundu.

Rusya’nın kilit güç şirketlerinin yöneticilerinin katıldığı toplantıda Putin, temmuz ayında ana yakıt çeşitlerinin üretiminin haziran sayılarını aşacağını bildirdi.

Putin “Rezervleri kullanmaya başlamamıza karşın, şu anda akaryakıt rezervi geçen yılın birebir devrindeki düzeyle neredeyse aynı” bilgisini ekledi.

Putin’in açıklamasına nazaran akaryakıt rezervleri geçen yılın tıpkı devrine nazaran yüzde 4 azalarak 1,7 milyon ton düzeyinde gerçekleşti.

Ülkede bir akaryakıt açığı oluştuğunu da kabul eden Putin “Sürücüler ve işletmeler için meseleler devam ediyor. Ne yazık ki akaryakıt istasyonlarında da kuyruklar var. Ve şu anda gereksiniminiz olan akaryakıt markasını her vakit bulamıyorsunuz” dedi.

Reuters’ın datalarına nazaran Rusya’daki akaryakıt üretimi şu anda iç tüketimin sırf yaklaşık yüzde 80’ini karşılıyor.

Energy Intelligence analistleri ajansa yaptıkları değerlendirmede, Ukrayna’nın Rus güç kesimine yönelik operasyonlarının büyük çaplı hasara yol açtığını, bunun sonucunda ülkenin tarihindeki en berbat akaryakıt krizine gerçek sürüklendiğini aktardı.

Mayıs ayında, Ukrayna insansız hava araçlarının Rus petrol rafinerilerine ve petrol depolarına yönelik akınlarının artmasının akabinde ülkedeki petrol üretimi bir yılın en düşük düzeyine geriledi.

Reuters’ın aktardığına nazaran mayıs ayı sonunda ülkenin orta kesitindeki büyük petrol sanayi tesislerinin neredeyse tamamı akınlar sebebiyle operasyonlarını azaltmak yahut askıya almak zorunda kaldı.

Rusya’nın en büyük hava yolu şirketleri, yedek modül eksikliği ve bakım ihtiyaçları sebebiyle filolarındaki uçakların yaklaşık yüzde 20’sini seferlerden çekti.

Kommersant gazetesinin haberine nazaran Rusya’daki toplam yolcu trafiğinin yüzde 90’ından fazlasını sağlayan 11 hava yolu şirketinin elindeki 673 uçağın 130’u işlevsiz durumda bekliyor.

Uzmanlar yaz aylarında planlı bakım sebebiyle yüzde 10’a kadar olan uçağın yerde kalmasını olağan bir düzey olarak kıymetlendiriyor.

Büyük şirketler arasında uçakların yarısına sahip olan Aeroflot grubu hesaba katılmadığında, sekiz taşıyıcının filosunun neredeyse üçte biri, yani 322 uçağın 93’ü uçmuyor.

En kıymetli duraksama, filosunun üçte birini yerde tutan en büyük özel hava yolu şirketi S7’de yaşanıyor. Şirketin elindeki toplam 104 uçağın 32 adet A320neo ve bir adet Embraer modeli, motor problemleri sebebiyle uçuş yapamıyor.

Ural Airlines 51 uçağının 10’unu sefere çıkarmıyor; bunlar arasında sekiz adet A321neo modelinin tamamı ile sırasıyla ocak ve nisan aylarından bu yana yerde olan birer adet A320 ve A321 mevcut.

Utair filosundaki 59 uçaktan dokuzu park halinde dururken, bunların yedisi 2023 ile 2025 yılları arasında hizmetten çıkarıldı; yerde bekleyenler arasında üç uzun menzilli Boeing 767’nin tamamı yer alıyor.

Nordwind hava yollarının bu yaz 27 uçağından 12’si uçmuyor, bu sayıya beş uzun menzilli A330’dan üçü ve dört uzun menzilli Boeing 777’den üçü dahil.

Red Wings elindeki 26 uçağın beşini işlevsiz duruma ayırdı, bunlar arasında üç Boeing 777’nin ikisi var. Sahip olduğu 20 SSJ 100 uçağından ikisi aylardır uçmazken, üçüncüsü 18 Haziran’da motor arızası sebebiyle uçuşlardan menedildi. Smartavia her iki A320neo ve Boeing 737 dahil olmak üzere 13 uçağından üçünün uçuşlarını durdurdu.

Uçaklarında önemli motor problemleri tespit edilen en büyük charter taşıyıcısı Azur Air’de, Sivil Havacılık Kurumu (Rosaviatsiya) kontrolünün akabinde 23 uçaktan sadece 6’sının uçuşuna müsaade verildi; filonun yüzde 74’ü yerde duruyor.

Geçen hafta havacılık yakıtı konusunda kritik bir durum olduğunu bildiren Azimuth, 19 SSJ 100 uçağının 4’ünü park halinde tutuyor. Şirket, tüm uçaklarını bakım programlarını dikkate alarak işlettiklerini duyurdu.

Toplam 349 uçağı bulunan Aeroflot kümesinde ise 37 uçak uçmuyor. Bu sayının büyük bir kısmı, 136 uçağından 30’u işlevsiz durumda olan Rossiya hava yollarına ilişkin. Rossiya, sekiz uzun menzilli iki katlı Boeing 747’den ikisini, 10 Boeing 777’den dördünü ve 78 Superjet’in 61’ini uçuşta tutuyor.

İki SSJ 100 motor arızası sebebiyle 24 Haziran’da seferlerden çekildi; başka uçaklar ise 2022-2025 dönemi boyunca park haline alındı.

Aeroflot’un kendi filosundaki 171 uçağın yalnızca yedisi uçmuyor, bunlar arasında altı Airbus 320neo’nun üçü, 12 A330’un biri, yedi A350’nin biri ve iki Boeing 777 mevcut.

Kommersant’ın görüşlerine başvurduğu uzmanlar, en büyük hava yolu şirketleri tarafından işletilmeyen üçte birlik uçağın, beşinci yılına giren yaptırımlar altındaki bir kesim için “kötü bir gösterge olmadığını” kaydetti.

Ancak uzmanlar uçakların eskimesi ve bilhassa SSJ 100 modelinde kaynakların daralması sebebiyle uçak filosundaki erimenin 2027’den itibaren daha da ağırlaşmasını bekliyor.

Diğer yandan Novosibirsk bölgesinde bireylere yönelik yakıt satışları belli akaryakıt istasyonlarında askıya alındı. Bölgenin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilisi Denis Ryaguzov vali ile yaptığı toplantıda durumu bildirdi.

Kararı gergin seyreden sürece bağlayan fakat belli istasyon ağlarının isimlerini vermeyen Ryaguzov, şu anda bu istasyonların uzun vadeli kontratlar ile belediye ve devlet siparişleri için yakıt ikmali sağladığını aktardı.

Vali Andrey Travnikov, küçük akaryakıt istasyonlarına yakıt tedarikini yine sağlamak için sürece direkt müdahale edilmesi talimatını verdi.

Ryaguzov, Gazpromneft’in faaliyet göstermediği ilçelerde bu yönde çalışmaların halihazırda sürdüğünü bildirdi.

Novosibirsk idaresi akaryakıt kısıtlamalarını 23 Haziran’da duyuru etti. İstasyonlara araç başına en fazla 40 litre akaryakıt vermeleri tavsiye edildi. Dizel yakıt limiti yerleşim yerlerinde 80 litre, otoyollarda ise 200 litre olarak belirlendi.

Bidonlara yakıt doldurma sürecine de 10 litre hududu getirildi. Tedbirlerin münasebeti, etraf bölgelerdeki sıkıntılar sebebiyle oluşabilecek açığı ve spekülatif talebi tedbire gereksinimi olarak açıklandı.

Bu karardan bir gün evvel bölge idaresi kısıtlamalar için bir sebep olmadığını savunmuştu. Ryaguzov valiye yakıt rezervlerinin kâfi olduğunu ve piyasadaki durumun istikrarını koruduğunu bildirmişti.

O tarihte Gazpromneft, bölgedeki istasyonlarında halihazırda kendi kotalarını devreye sokmuştu.

Benzin tedarikindeki kesintiler ve pek çok bölgedeki satış kısıtlamaları Rusya’da elektrikli ve hibrit araçlara ilgiyi artırdı.

Haziran ayında Moskova ve St. Petersburg’da çok sayıda vatandaş araba bayileriyle irtibata geçtiklerinde satışta araç kalmadığı bilgisini aldı. Büyük bir bayi ağının yöneticisi, rafinerilere yönelik haziran ayındaki drone ataklarından evvelki periyoda kıyasla, Moskova’da tam elektrikli araba satın almak isteyenlerin oranının en az iki katına çıktığını doğruladı.

Üçü resmi, ikisi ikinci el olmak üzere beş elektrikli araç satıcısı, şu anda ellerinde bu cins araçların bulunmadığını ve teslimatların en az bir ay süreceğini söz etti.

Bayi yöneticisi, mevcut talep potansiyelinin tamamını karşılamanın mümkün olmayacağını pahalandırıyor.

Elektrikli araçların Rusya’da pek tanınan olmadığını ve stokta az sayıda bulunduğunu hatırlatan yönetici, siparişten teslimata kadar ortalama iki aylık bir mühlet geçtiğini, bu mühlet zarfında alıcıların elektrikli araca geçme isteklerini yitirebileceklerini anlattı.

Uzmanlar, şarj istasyonu eksikliği sebebiyle Rusların isteseler bile kitlesel olarak elektrikli araçlara geçemeyeceklerine ve bu araçlarla büyük kentlerin dışına seyahat edilemeyeceğine işaret ediyor.