BRICS tepesinde İran ve BAE temsilcileri arasında tartışma çıktı

Hindistan’ın başşehri Yeni Delhi, üye ülkelerin ulusal güvenlik danışmanlarını bir araya getiren 16. BRICS Ulusal Güvenlik Danışmanları Toplantısı’na mesken sahipliği yaptı.

Pazartesi ve salı günleri düzenlenen, Hindistan Ulusal Güvenlik Danışmanı Ajit Doval’ın başkanlık ettiği tepe; global krizlere karşı işbirliği davetlerinin yanı sıra üye ülkeler arasındaki ikili olağanlaşma adımlarına ve İran ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasında yaşanan sert suçlamalara sahne oldu.

Çin Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi zirvede yaptığı konuşmada, BRICS ülkelerine Ebola salgınından yapay zekaya kadar uzanan global zorluklara ortaklaşa karşılık verme ve stratejik mineral kaynakları konusundaki işbirliğini güçlendirme davetinde bulundu.

Wang, BRICS ülkelerinin global güç ve besin güvenliği problemlerine karşı birlikte hareket etmesi ve Afrika’daki Ebola salgınıyla gayrette birleşmesi gerektiğini belirtti.

Terörün her tipiyle kararlılıkla gayret edilmesi ve uzayın silahlandırılmasına karşı çıkılması gerektiğini vurgulayan Çinli diplomat, yapay zeka risklerinin de yakından denetlenmesi daveti yaptı.

Yeni Delhi’deki güvenlik toplantısında konuşan Wang, kümenin “çok taraflılık bayrağını yüksekte tutması”, tek taraflılığa ve korumacılığa ise kararlılıkla karşı çıkması gerektiğini tabir etti.

Wang, “BRICS üyelerinin adalet için seslerini yükseltme ve adil sonuçlar sağlama konusunda öncülük etmesi, milletlerarası münasebetlerdeki pozisyonlarını ve rollerini artırması gerekiyor” dedi.

Wang Yi ayrıyeten, BRICS ülkelerini uyuşmazlıkların ve sıcak gelişmelerin tahlili için diyalog ile siyasi tahlilleri desteklemeye çağırdı.

Öte yandan Hindistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre, dönem başkanı Hindistan’ın ev sahipliğinde düzenlenen toplantının yan aktiflikleri kapsamında, Hindistan Ulusal Güvenlik Danışmanı Ajit Doval ile Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi pazartesi günü bir araya geldi.

Görüşmeyi “yapıcı ve ileriye dönük” olarak nitelendiren bakanlık, iki önderin ikili bağlardaki son gelişmeleri ele aldığını ve bağların kademeli olarak olağanlaşması yönündeki ilerlemeyi kaydettiğini aktardı.

İki komşu ülke arasındaki münasebetler, 2020 yılında yaşanan hudut çatışmasıyla başlayan yıllar süren gerginliğin akabinde 2024 yılında düzelme eğilimine girmişti.

Çin Dışişleri Bakanlığı’nın görüşme dökümünde ise Wang Yi’nin, “Birbirimizin temel çıkarlarına hürmet duymalı ve hassas hususları uygun biçimde ele almalıyız” sözlerine yer verildi.

İkili diyalog düzeneklerinin tekrar başlatılmasını isteyen Wang; ticaret, finans, kolluk kuvvetleri ve medya alanlarında karşılıklı değişimlerin teşvik edilmesi yönünde davette bulundu.

Çinli bakan ayrıca, BRICS mekanizmasının çok kutupluluk sürecinin desteklenmesini etkin bir formda savunması gerektiğini vurguladı.

Kurucu üyeleri Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika olan BRICS kümesi, son periyotta katılan yeni üyelerle genişlemesini sürdürüyor.

BRICS kümesine yakın vakitte katılan İran ve BAE arasındaki tansiyon, Yeni Delhi’deki ulusal güvenlik danışmanları toplantısında açık bir hesaplaşmaya dönüştü.

Toplantıda kelam alan İran Ulusal Güvenlik Yüksek Kurulu Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Ghadir Nezamipour, BAE’yi kendi ülkesine yönelik son askeri operasyonlarda işbirlikçi olmakla direkt suçladı.

Ajit Doval başkanlığında toplanan 16. BRICS NSA Doruğu’nda konuşan Nezamipour, ABD ve İsrail’in Hürmüz Boğazı’nda saldırganlığı başlattığını belirterek, “Bu hücumların bir kısmı… Birleşik Arap Emirlikleri topraklarında bulunan üslerden fırlatıldı” dedi.

Nezamipour, “Tüm dünya, Hürmüz Boğazı’ndaki saldırganlığın ve krizin başlatıcısının ABD ve İsrail olduğuna tanıklık etti” tabirlerini kullandı.

İranlı yetkili suçlamalarını sürdürerek, “Buna karşın, BAE bu düşmanca aksiyonları kınamak yerine, saldırganlığa direkt katıldı ve kendi topraklarının İran’ın sivil altyapılarına, okullarına ve hastanelerine yönelik hücumlar için bir platform olarak kullanılmasına müsaade verdi” formunda konuştu.

Abu Dabi idaresine “iyi komşuluk unsurlarına hürmet duyma” ve “barış, istikrar ve bölgesel işbirliği yolunu seçme” davetinde bulunan Nezamipour, sivil kayıpları göstermek hedefiyle, çatışmanın birinci gününde Minab kentinde hayatını kaybeden öğrencilerin fotoğrafını heyete sundu.

Yaşanan bu tansiyon, geçtiğimiz ay düzenlenen dışişleri bakanları toplantısında tarafların karşı karşıya gelmesi sebebiyle ortak bir bildiri yayımlanamamasını akıllara getirdi.

Mayıs ayında Delhi’de düzenlenen o toplantıda BAE, İran’ın savlarını kesin bir lisanla reddetmiş ve 40 günlük savaş sırasında İran’ın akınlarına maruz kaldığını bildirmişti.

Dönemin BAE Devlet Bakanı Khalifa Shaheen Al Marar, “BAE, İran’ın argümanlarını kesin bir lisanla reddetmektedir. BAE, her türlü tehdit, sav yahut düşmanca aksiyona karşılık vermek için tam egemenlik, hukuksal, diplomatik ve askeri haklarını gizli tutar” açıklamasını yapmıştı.

Genişleyen BRICS kümesinin yeni üyeleri İran ve BAE arasındaki son tartışma, Orta Doğu krizi konusunda küme içindeki derin bölünmeleri bir sefer daha ortaya koydu.

Tüm taraflarla bağlantılarını sürdüren mesken sahibi Yeni Delhi, Hürmüz Boğazı üzere kritik geçiş noktalarında inançlı deniz trafiği daveti yaptı.

Başlangıçta Güney Afrika’yı içermeyen “BRIC” kısaltması, 2001’de İngiliz ekonomist Jim O’Neill tarafından Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in büyüme potansiyelini vurgulayan bir makalede kullanılarak literatüre girmişti.

Birliğin kuruluşu ise Rusya’nın teşebbüsleriyle ABD ve Batılı ülkelerin global hakimiyetini dengeleyecek gayriresmi bir platform olarak 2009’a dayanıyor. Güney Afrika’nın da bir yıl sonra davet edilmesiyle birlik bugünkü BRICS ismini aldı.

Bu yıl 4 yeni ülkenin katılmasıyla toplam üye sayısı 9’a yükselen BRICS, dünya iktisadında de değerli bir yere sahip.

Uluslararası Para Fonu (IMF) datalarına nazaran, Çin, 18,5 trilyon dolarlık iktisadıyla birliğin bu alanda açık ara lideri konumunda. Hindistan 4,1 trilyon dolar, Brezilya 2,2 trilyon dolar, Rusya 1,9 trilyon dolar trilyon dolar, Güney Afrika ise 373 milyar dolar büyüklükteki ekonomileriyle Çin’i takip ediyor.

Üye ülkeler tıpkı vakitte dünyadaki toplam toprakların yaklaşık yüzde 30’una, nüfusunun yaklaşık yüzde 45’ine ve petrol üretiminin de yaklaşık yüzde 45’ine sahip pozisyonda.

Dünyadaki mal ticaretinin de yaklaşık dörtte biri BRICS ülkeleri tarafından gerçekleştiriliyor.