ABD’den İran’ın petrol satışına süreksiz müsaade

ABD ve İran arasında İsviçre’de yürütülen yüksek seviyeli müzakerelerde, 60 gün içinde son bir muahedeye varılması için yol haritası üzerinde uzlaşı sağlandı.

Bu gelişmeyle eş vakitli olarak ABD Hazine Bakanlığı, İran menşeli ham petrol ile petrokimya eserlerinin üretimi, teslimatı ve satışına 21 Ağustos’a kadar müsaade veren süreksiz bir genel lisans yayımladı.

Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda gerçekleşen görüşmelerde ilerleme kaydedilmesine rağmen, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve Lübnan’daki çatışmalar sebebiyle alanda tansiyon sürüyor.

ABD Hazine Bakanlığının pazartesi günü yayımladığı genel lisans, geçen hafta Washington ile Tahran arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında yürürlüğe girdi.

Söz konusu mutabakat uyarınca ABD; İran menşeli ham petrol, petrol eserleri ve türevlerinin ihracatının yanı sıra bankacılık süreçleri, sigorta ve nakliyat dahil olmak üzere ilgili tüm hizmetlere muafiyet sağlamayı kabul etti.

Pazartesi günü onaylanan süreçler ABD’ye İran menşeli petrol ve petrokimya eserlerinin ithalatını da kapsıyor. Lakin bu lisans, Kuzey Kore yahut Küba ile yapılan süreçleri muafiyet dışında tutuyor.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance düzenlediği basın toplantısında, nükleer müzakereler alanında ilerleme kaydedildiğini doğruladı.

İsviçre’de ABD ve İran heyetleri arasında arabulucuların iştirakiyle gerçekleşen 18 saatlik yoğun görüşmelerin akabinde konuşan Vance, bölgede tansiyonu azaltmak, ateşkesi sağlamak ve Hürmüz Boğazı’nı açık tutmak için bir düzenek oluşturulduğunu açıkladı.

Bölgesel bir ateşkes mutabakatına varmak istediklerini belirten Vance, “Herkesin kendini savunma hakkına sahip olmasını garanti altına almak istiyoruz fakat hiçbir çatışmanın büyümesini istemiyoruz” dedi.

Vance ayrıyeten, Washington’ın İsrail tarafıyla bağlantıda olduğunu ve Lübnan tarafıyla da pazar günü görüşeceklerini ekledi.

Dondurulan İran varlıklarına da değinen Vance, “Herhangi bir İran varlığını hür bırakmamız durumunda, bunun direkt İran halkına ulaşacağından emin olmak istiyoruz” sözlerini kullandı.

İRAN TEKNİK MÜZAKERELERE BAŞLAMAK İÇİN ŞARTLARINI SUNDU

İran Dışişleri Bakanlığı ve müzakere heyeti Sözcüsü İsmail Bekai, görüşmelerin akabinde heyetin Tahran’a döndüğünü belirterek, mutabakat zaptı kararlarının uygulanması hedefiyle teknik çalışma kümeleri kurulduğunu açıkladı.

İran resmi haber ajansı IRNA’ya konuşan Bekai, her iki taraftan teknik heyetlerin çalışmalarına salı gününden itibaren devam edeceğini bildirdi.

Dörtlü toplantıda ABD ve İran heyetlerinin nükleer belgedeki durumlarını sunduklarını fakat bunun resmi bir müzakere çerçevesinde gerçekleşmediğini kaydeden Bekai, son bir muahedeye yönelik müzakerelerin başlamasının, mutabakat zaptının 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerinin uygulanması kuralına bağlı olduğunu vurguladı.

Bekai ayrıyeten, Lübnan’da mutabakatın birinci maddesinin uygulanmasını izlemek üzere bir “çatışma tahlili hücresi” sistemi kurulacağını tabir etti.

Müzakerelerin muvaffakiyetini kıymetlendiren Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İsviçre’deki görüşmelerin olumlu ve yapan bir atmosferde tamamlandığını ve teşvik edici bir ilerlemeyle sonuçlandığını duyurdu.

Şerif, tarafların 60 gün içinde kesin bir mutabakata varmak için yol haritası ve siyasi kontrol sağlayacak üst seviye bir komite kurulması konusunda anlaştığını, ayrıyeten teknik görüşmelerin sürdürülmesinin kararlaştırıldığını belirtti.

Katar ve Pakistan tarafından yapılan ortak açıklamada da İsviçre’deki üst seviye görüşmelerin birinci oturumunun muvaffakiyetle tamamlandığı doğrulanarak, teknik müzakerelerin devamı için düzenek kurulduğu teyit edildi.

HÜRMÜZ’DE DURUM BELİRSİZLİĞİNİ KORUYOR

Müzakerelerdeki diplomatik ilerlemeye karşın, Hürmüz Boğazı’ndaki fiili durum belirsizliğini koruyor. İran İhtilal Muhafızları Ordusunun, İsrail’in Lübnan’a yönelik taarruzlarına reaksiyon olarak boğazı tekrar kapattığını duyurmasının akabinde pazar günü bölgeden geçen gemi sayısı keskin bir düşüş gösterdi.

Kpler data tahlil firmasının sağladığı bilgilere nazaran, cumartesi günü boğazdan geçen gemi sayısı 26 iken, pazar günü bu sayı 5’e geriledi.

Geçiş yapan gemiler arasında Suudi Arabistan’a ilişkin ham petrol ve akaryakıt taşıyan ve biri Japonya’ya giden üç adet çok büyük ham petrol taşıyıcısı (VLCC) yer aldı.

İran, nisan ayındaki ateşkesi uzatmak üzere ABD ile mutabık kalmasının akabinde geçen hafta boğazdaki blokajı kaldırmıştı. ABD ordusu ise ticari gemilerin bölgede faaliyet göstermeye devam ettiğini bildirdi.

Diplomatik gelişmeler global piyasalarda da yankı buldu. ABD ve İran’ın 60 günlük yol haritası üzerinde muahedesinin akabinde petrol fiyatları yüzde 2’ye yakın bedel kaybederek Brent petrolün varil fiyatı 80 doların altına geriledi.

ABD borsalarında vadeli endeksler pazartesi günü yükseliş eğilimi gösterirken, Avrupa borsalarında Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik sebebiyle daha sakin bir seyir izlendi.

Reuters’a konuşan City Index kıdemli piyasa analisti Fiona Cincotta, Hürmüz Boğazı’ndaki duruma ait hala bir ölçü belirsizlik olduğunu belirterek, petrol fiyatlarının varil başına 80 doların altında kalmasının piyasayı nispeten canlı tuttuğunu kaydetti.