81 yaşında tarihe geçti

İngiliz müellif M. John Harrison, kıyamet sonrası İngiltere’yi karanlık bir hiciv lisanıyla ele aldığı ve yapay zekaya ait tasaları işlediği “The End of Everything” (Her Şeyin Sonu) isimli romanıyla Booker Ödülü’nü kazandı.

Londra’da düzenlenen merasimle açıklanan ödül, 81 yaşındaki Harrison’ı edebiyat dünyasının bu itibarlı unvanını elde eden en yaşlı muharrir pozisyonuna getirdi.

Kazanan müellife yaklaşık 67 bin dolar para ödülünün yanı sıra memleketler arası alanda görünürlük ve satış artışı sağlayan Booker Ödülü, bu yıl yapay zeka tartışmalarının gölgesinde belirlendi.

İngiliz bilim kurgu edebiyatının deneyimli isimleri arasında yer alan Harrison, eleştirmenlerin aday gösterilmekte geç kaldığını savunduğu Booker Ödülü kısa listesine mesleğinde birinci defa girdi.

Harrison ödül sürecinde; Marlon James, Douglas Stuart, Elizabeth Strout, Luke Kennard ve Rebecca Perry üzere muharrirlerin yer aldığı kısa listedeki rakiplerini geride bıraktı.

Aday gösterilen eserler arasında 1980’lerin Kingston kentinde geçen bir destandan çağdaş Londra’daki bir yerleşke hicvine kadar uzanan farklı çalışmalar vardı.

Jüri heyeti, bir yıl süren kıymetlendirme sürecinde müracaat yapan 163 yapıtı eleyerek altı kitaplık bir kısa liste oluşturdu.

Jüri Başkanı Mary Beard, düzenlediği basın toplantısında, Harrison’ın yapıtının “olağanüstü uzman yazımı ve tıpkı vakitte devasa tutkusu” sayesinde öne çıktığını bildirdi.

Harrison’ın 13’üncü romanı olan eser, yakın gelecekte, rüzgarlı bir İngiliz kıyısında kumsal toplayıcılığı yapan Phillip Tennent ile demans hastası, özgür ruhlu teyzesi Marnie’nin kıssasını mevzu alıyor.

Eserde olaylar, insanların “iGhetti” olarak isimlendirdiği gizemli objelerin kıyısı işgal etmesiyle gelişiyor.

Kitapta yer alan meçhul bir felaket, karakterleri Avrupa kıtasının ortadan kaybolmuş göründüğü tekinsiz bir kıyamet sonrası ortama sürüklüyor.

İnsanları taklit edebilen iGhetti objelerinin gelişi, yapıtta yapay zeka ile kurulan etkileşimleri çağrıştırıyor.

Jüri Başkanı Beard, esere ilişkin “Kitabın temel vurgularından biri, bu türlü bir kıyametin gelmesi halinde bunun anlaşılamaz olacağıdır” yorumunu yaptı.

Romanın günümüzün gerçeklerine hitap ettiğini belirten Beard, “Bu, geleceğin merceğinden bakılan şimdiki vaktin siyasetidir” sözünü kullandı.

Toplam 198 sayfadan oluşan roman, hayal gibisi kısımlar aracılığıyla Brexit sürecine, Kovid-19 salgınına ve teknolojinin günlük ömrü istila etmesine göndermeler yapıyor.

Harrison’ın cinsler arasındaki hudutları kaldıran özgün anlatısında olay örgüsünün atmosferin gerisinde kaldığı ve muharririn şiirsel üslubunun basamaklı çöküş hissini güçlendirdiği görülüyor.

Romanını anlatan muharrir Harrison, “Temaları ve hicvi aktüel olaylar belirledi. Dünyaya dair tüm beklentilerimiz ve açıklamalarımız süregelen bir felakete dönüştüğünde, buna karşın bir hayat kurmak zorunda kaldığımızda ne olur?” tabirlerini kullandı.

Yazar, daha evvel yaptığı bir açıklamada ise 2008 yılındaki finansal krizden etkilendiğini ve toplumdaki “açıklama yetersizliği” üzerine bir roman yazmak istediğini belirtmişti.

İngiltere’nin Rugby kentinde 1945 yılında doğan Harrison, bilim kurgu alanında 1971-1984 yıllarını kapsayan Viriconium serisi ve The Kefahuchi Tract üçlemesinin birinci cildi olan 2002 tarihli “Light” isimli yapıtıyla biliniyor.

Bilim kurgu etrafları dışında geniş okur kitlesi tarafından az tanınan Harrison’ın kısa listeye kalması, İngiliz The Telegraph gazetesi tarafından “Nihayet hak ettiğini alıyor.” yorumuyla karşılandı.

Yapay zeka başlığı, seçim sürecinde heyetin gündeminde yer aldı.

Beard, romandaki objeye değinerek, “Phillip bu objeye sahip ve bu objenin ne derece şuur taşıdığı bilinmeyen. Ne olduğu tam olarak bilinmiyor” dedi.

Jüri Başkanı Beard, AFP’ye yaptığı açıklamada, edebiyat mükafatı veren heyetlerin ilerleyen yıllarda yapay zekanın yayıncılık ve müelliflik kesimindeki tesirini ele almak zorunda kalacağını lisana getirdi.

Beard bahse ait, “Gelecekte bunun gündeme gelmesi kaçınılmaz görünüyor. Bu bahiste başınızı kuma gömemezsiniz” diye konuştu.

Jüri heyetindeki öbür üyeler de kısa listeyi oluştururken yapay zeka tarafından taklit edilemeyecek, besbelli biçimde insan elinden çıkmış yapıtları seçmek istediklerini kaydetti.

Herhangi bir ülkeden muharrirlerin İngilizce kaleme aldığı ve geride kalan bir yılda yayımlanan kurgu yapıtları ödüllendiren Booker Ödülü’nü geçen yıl “Flesh” isimli romanıyla Macar asıllı İngiliz müellif David Szalay kazanmıştı.