ABD’deki ara seçim sonuçları ne manaya geliyor? Trump’ı ve ABD siyasetini neler bekliyor?

ABD’de evvelki gün yapılan Kongre ara seçimlerinde Demokratlar, hem Senato hem de Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu ele geçirerek ABD Başkanı Donald Trump’a büyük bir darbe indirdi.

İkinci ve son başkanlık periyodunun ortasındaki Trump’ı “topal ördek” pozisyonuna getiren bu hezimetin nedenleri nelerdi?

Görev mühletinin dolmasına iki yıl kala gerçekleşen bu büyük kan kaybı, Trump’ı ve genel olarak ABD iç siyasetini nasıl etkileyecek?

İran savaşı ve ülkenin dış siyaseti nasıl bir sürece girecek?

İran, İsrail, Rusya ve Çin, Trump’ın hezimete uğradığı ara seçim sonuçlarını nasıl yorumladı?

ABD’de federal hükümetin yasama organı olan Kongre, Temsilciler Meclisi ve Senato olarak iki kanattan oluşuyor. ABD’de iki yılda bir, kasım ayının birinci haftası ara seçim yapılıyor. Temsilciler Meclisi’nin tamamı ve Senato’nun üçte biri yenileniyor.

ABD’de liderin misyon müddeti dört, temsilcilerin iki, senatörlerin ise altı yıl. Tıpkı kişi en fazla iki kez başkanlık yapabiliyor.

Temsilciler Meclisi ve Senato, Amerikan Kongresi’nin alt ve üst kanadını oluşturuyor. Eyaletler, Temsilciler Meclisi’ne nüfusları oranında üye gönderiyor. Senato’da ise her eyalet, nüfusuna bakılmaksızın iki sandalyeyle yani eşit olarak temsil ediliyor.

210 milyon kayıtlı seçmen bulunan ABD’de halk, 3 Kasım ara seçimlerinde Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesinin tamamı ve Senato’nun 100 sandalyesinden 35’i için sandık başına gitti.

ABD halkı, Kongre’de yeni nizamın yanı sıra 36 eyalette, eyalet idaresinin en üst makamı olan valileri ve lokal meclisleri belirlemek için sandık başına gitti.

Toplam 50 eyalete sahip ABD’de, 14 eyalette daha evvel seçim yapıldığı için bu seçimde toplam 36 eyalet valiliği için sandık kuruldu.

Kongre ara seçimleri, hala ikinci ve son başkanlık devrinin ortasında bulunan Cumhuriyetçi Donald Trump için, devrinin en kritik yarışıydı ve bu yarıştan büyük bir hezimetle çıktı.

3 Kasım ara seçimlerinde Demokratlar, hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu ele geçirerek Kongre’nin denetimini Cumhuriyetçilerin elinden aldı.

SENATO’DA SON DURUM:

Demokratlar: 54

Cumhuriyetçiler: 44

TEMSİLCİLER MECLİSİ’NDE SON DURUM:

Demokratlar: 240

Cumhuriyetçiler: 147

ABD’DE VALİLİK SEÇİMLERİNDE DEMOKRATLAR BÜYÜK BAŞARI ELDE ETTİ

50 eyaletten oluşan ABD’de, seçim öncesi eyalet valiliği tablosu 26 Cumhuriyetçi, 24 Demokrat validen oluşuyordu.

Sandık kurulan 36 eyaletten 18’inde Demokrat, 18’inde de Cumhuriyetçi valiler vazife yapıyordu.

Açıklanan sonuçlara nazaran ara seçimde Demokratlar, seçim yapılan 36 eyalet valiliğinin 22’sini kazandı.

Böylelikle Demokratlar, ellerindeki 6 eyaletle birlikte eyalet valiliği sayısını 28’e yükselti.

ABD’de 16 yıl sonra birinci defa 50 eyaletin yarısından fazlası olan 28’inde Demokratlar, valilik koltuğunda olacak.

Başta Teksas olmak üzere Cumhuriyetçi Parti kalelerinin Demokratlar tarafından yıkılması, Kongre’de çoğunluğun Demokratlara geçmesi, tekrar Demokrat adaylar arasından olmak üzere birinci defa bir Müslüman’ın senatör seçilmesi ya da ülke tarihinde birinci defa bir siyah bayanın vali olması üzere birçok birincinin gerçekleştiği seçimlerde Trump’ın böylesine bir darbe almasının altında pek çok neden yatıyor.

“PUSULADA BEN VARMIŞIM GİBİ DAVRANIN” DEDİ AMA TERS TEPTİ

Seçim öncesi büyük bir özgüvenle seçmenlerine, “Pusulada ben varmışım üzere davranın.” diye seslenen yapan ancak sandıklar açıldıkça anbean hüsrana uğrayan Trump için adeta bir referandum niteliğindeki bu ara seçimde, Demokratların renginden hareketle “mavi dalga”ya tutunan seçmenler. Trump’ı sandıkta cezalandırdı.

Amerikan basını da, dünya basını da bu görüşte birleşti. Hatta Trump bile birinci sonuçlar gelirken yaptığı açıklamada, “Oy pusulasında ben varmışım üzere düşünün dedim lakin seçmen tıpkı fikirde değildi. Birçok durumda adayları beğenmediler.” dedi.

İRAN SAVAŞI, ENFLASYON, HAYAT PAHALILIĞI, DEMOKRATLARIN BAŞARISI…

Bu noktaya gelinmesinde ABD’de artış gösteren enflasyon ve hayat pahalılığı, halktan takviye görmeyen İran savaşı ve sonrasında Hürmüz Boğazı kriziyle fırlayan petrol fiyatları, Trump’ın şahsen desteklediği birtakım radikal adayların başarısızlığı, bilhassa siyahi ve Latin seçmen kümelerinin takviyesindeki büyük düşüş, göçmenlik ve dış siyaset alanlarındaki uygulamalarına yönelik seçmen memnuniyetsizliği, genç seçmen kaybı üzere ögelerin yanı sıra Demokratların bilhassa hayat pahalılığı ve sıhhat hususlarındaki disiplinli bildirileri da tesirli oldu.

Michigan eyaletinden yarışa giren ve ülkenin birinci Müslüman senatörü seçilen Mısır kökenli Abdul el-Sayed’in, “Para, siyasetten çıksın, sizin cebinize girsin.” sloganı da bunun en kıymetli örneklerinden biriydi.

POPÜLARİTESİ DÜŞÜKKEN KENDİNİ MERKEZE KOYMASI KAMPANYAYI DA VURDU

Trump’ın, Cumhuriyetçi seçmenler nezdindeki popülaritesi bile bu kadar düşmüşken, Cumhuriyetçi seçim kampanyasında kendini bu kadar merkeze oturtmasının karşıt teptiği ve tüm kampanyaya ziyan verdiği yorumları yapılıyor.

Seçim hezimetinde şu ana kadar Cumhuriyetçiler tarafından in çok öne sürülen sebep ise İran savaşı. ABD Başkanı Donald Trump’ın seçim sonrası birinci açıklamalarına paralel formda, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de Cumhuriyetçilerin seçimi kaybetme sebebi olarak İran savaşına işaret etti. Trump, Cumhuriyetçilerin kan kaybetmesinin sebebinin İran’a karşı yürütülen savaş olup olmadığı sorusuna, “İran da bunun bir kesimiydi.” karşılığını verdi.

ABD’de liderin partisinin Kongre’nin her iki kanadında da çoğunluğu elinde bulunduramaması durumunda lider için “topal ördek” sözü kullanılıyor. Şu an “topal ördek” pozisyonuna gelen Trump için bu sonuçlar birçok alanda kendisinin elinin kolunun bağlanacağı manasına geliyor fakat tekrar de “veto” üzere bir yetkisi var ve seçim sonrası birinci açıklamalarında, bunu kullanmaktan geri kalmayacağını da açıkça söz etti.

Peki bundan sonra Trump’ı ve ABD siyasetini nasıl bir devir bekliyor?

Anadolu Ajansı’ndaki (AA) değerlendirmeye nazaran, Demokratların hem Senato hem de Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanması, Trump’ın ikinci başkanlık devrinin kalan iki yılında Amerikan iç ve dış siyasetindeki güç istikrarlarını değerli ölçüde değiştirecek.

DAHA GÜÇLÜ BİR KONGRE DENETİMİ: Demokratların, Kongre’nin denetimini ele geçirmesi Trump’ın başkanlık yetkilerini ortadan kaldırmasa da tüm yasama ve bütçe düzenlemelerinde Beyaz Saray daha güçlü bir Kongre kontrolüyle karşı karşıya kalacak.

DEMOKRATLARLA UZLAŞMA ZORUNLULUĞU: Vergi siyasetleri, federal harcamalar, güç düzenlemeleri, sıhhat sistemi ve göçmenlik mevzularında yeni kanunların kabul edilmesi için Trump idaresinin Demokratlarla uzlaşması gerekecek.

Elinde veto yetkisi olduğunu ve bunu kullanacağını vakit zaman lisana getiren Trump, Kongre’de Demokratlarla uzlaşmak zorunda olsa da anayasal yetkileri çerçevesinde başkanlık kararnameleri çıkarmaya, federal kurumların faaliyetlerini yönlendirmeye ve dış siyasette yürütme organına tanınan yetkileri kullanmaya devam edebilecek.

Ancak başkanlık kararnamelerinin kapsamının yargı kontrolüne tabi olması ve Kongre’nin federal harcamalar üzerindeki yetkisi, Trump’ın bu formülle gerçekleştirebileceği düzenlemelere kıymetli sonlar getirebilecek.

ÜÇÜNCÜ KEZ AZİL SÜRECİ BAŞLAYABİLİR: Demokratların Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanması, Trump hakkında üçüncü kere azil süreci başlatılması ihtimalini de gündeme getirebilir.

ABD’de azil suçlamalarının kabulü için Temsilciler Meclisi’nde kolay çoğunluk kâfi olurken liderin vazifeden alınması için Senato’da hazır bulunan üyelerin üçte ikisinin dayanağı gerekiyor.

Seçim sonuçlarının en değerli yansımalarından biri olarak, Demokratlar Trump idaresi üzerindeki kontrol yetkilerini genişletebilir.

ABD basınında, Demokratların çoğunluğu kazanmaları halinde Trump ile ailesinin ticari faaliyetleri, Jeffrey Epstein’e ait dokümanların açıklanma süreci ve ABD Savunma Bakanlığının harcamaları hakkında soruşturmalar başlatabilecekleri belirtiliyor.

Kongre komiteleri, üst seviye idare yetkililerini söz vermeye çağırabilecek, resmi dokümanlar talep edebilecek ve Beyaz Saray’ın çeşitli uygulamalarını kamuoyu önünde sorgulayabilecek.

HÜKÜMETİN KAPANMA SÜREÇLERİ YAŞANABİLİR: Demokratların Kongre’de çoğunluğu sağlamasıyla birlikte Trump’ın savunma harcamaları, sınır güvenliği, göçmenlerin hudut dışı edilmesi ve federal kurumların bütçelerine ait taleplerini artık Demokratlarla uzlaşma sağlamadan geçirmesi epeyce güç gözüküyor.

Bu durumda tarafların anlaşamaması halinde hükümetin kapanma süreçlerinin yaşanmasının beklenen olduğu belirtiliyor.

Öte yandan Trump’ın Kongre’den geçen kanunları veto etme yetkisi, Demokratların kendi siyasi gündemlerini hayata geçirmelerini de zorlaştıracak.

Başkanlık vetosunun aşılması için Kongre’nin her iki kanadında üçte iki çoğunluk gerektiğinden, Washington’da karşılıklı siyasi blokajların yaşanması ihtimali bulunuyor.

Bu siyasi tablo altında Trump’ın kalan iki yılına, Beyaz Saray ile Demokratların denetimindeki Kongre arasındaki siyasi güç savaşının damga vurması bekleniyor.

ÜST DÜZEY ATAMALARDA SENATO FRENİ: Senato’da çoğunluğu elde eden Demokratlar, Trump’ın federal idaredeki üst seviye misyonlara yapacağı atamalar üzerinde de tesirli olabilir.

ABD’de kabine üyeleri, büyükelçiler, federal yargıçlar ve Yüksek Mahkeme üyelerinin atanması için Senato’nun onayı gerekiyor.

Demokratlar, Trump’ın aday gösterdiği isimlerin onay süreçlerini geciktirebilir yahut adaylıkları reddedebilir. Bu durum, Beyaz Saray’ın kimi atamalar konusunda Demokratlarla uzlaşmasını gerektirebilir.

İRAN SAVAŞI VE DIŞ POLİTİKA: Seçim sonuçlarının Amerikan dış siyasetine yansımaları açısından en kıymetli başlıklardan birini İran savaşı oluşturuyor.

Trump idaresinin İran’a yönelik askeri siyasetleri ve savaşın Amerikan iktisadına tesirleri, seçim kampanyasında öne çıkan bahisler arasında yer aldı.

Demokratların Kongre’de çoğunluğu ele geçirmesiyle birlikte İran’a yönelik askeri operasyonların kapsamı, savaşın finansmanı ve Amerikan askerlerinin bölgedeki varlığı konusunda Beyaz Saray üzerindeki baskının artması bekleniyor.

Özellikle savaşın güç fiyatları ve enflasyon üzerindeki tesirleri, bu hususu seçim süreci boyunca sıkça gündeme getiren Demokratların denetimindeki Kongre’de kıymetli yer tutacak.

Öte yandan İsrail’e askeri yardımlar, Orta Doğu’daki Amerikan askeri varlığı ve İran’la diplomatik müzakere seçenekleri üzere dış siyaset başlıkları da Kongre’de daha yoğun biçimde tartışma konusu olacak.

Rusya-Ukrayna savaşı, NATO ile münasebetler, Çin siyaseti ve ABD’nin milletlerarası ticaret siyasetleri üzere mevzularda ise Demokratların idareden daha fazla hesap verebilirlik ve şeffaf bilgi paylaşımı talep etmesi bekleniyor.

Bununla birlikte Trump, diplomatik alakaların yürütülmesi, memleketler arası müzakereler ve başkanlık yetkileri kapsamındaki askeri kararlar üzerinde kıymetli ölçüde denetim sahibi olmaya devam edecek.

Ancak dış yardım paketleri, savunma bütçeleri, yaptırım düzenlemeleri ve Senato onayı gerektiren milletlerarası muahedeler konusunda Demokratların daha faal rol üstlenmesi, Washington’daki dış siyaset karar verme süreçlerini karmaşık hale getirebilir.

İsrail’de Başbakan Binyamin Netanyahu ve ortaklarının, Demokratların zafer elde ettiği ABD ara seçimleri sonrasında yorum yapmaması dikkati çekti.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ise ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Kongre ara seçimlerinde Cumhuriyetçi Partinin hezimete uğramasının sebepleri arasında İsrail ile bağlantıları göstermesine ait, “Bunlar, en büyük dostumuz ve müttefikimizde zati bir müddettir hissedilen, konuşulan niyetler.” tabirini kullandı.

İsrail basını da bu yenilgiyi genel olarak, “ABD ara seçimlerini Demokratların kazanması Trump ve İsrail için ağır darbe” biçiminde yorumladı.

İsrail medyasında “Tek kaybeden Trump değil” ve “seçim sonuçları İsrail’i kaygılandırıyor” yorumları yapılırken, Trump’ın mağlubiyetinin “İsrail’in önüne yeni sınamalar” çıkaracağı değerlendirmesi öne çıktı.

Maariv gazetesi, ABD’nin İsrail’e yaptığı askeri yardımına karşı çıkan ve İsrail’in Gazze siyasetlerini eleştiren ilerici kanattaki Demokrat adayların Kongrede çoğunluk kazandığını belirtti. Gazeteye nazaran bu durum, Washington’ın Tel Aviv siyasetini değiştirmeyi hedefleyen akımı güçlendirdi.

İran lideri Mücteba Hamaney, ABD’deki ara seçim sonuçlarının akabinde Washington’ın Tahran’a yönelik yaklaşımında bir değişim mümkünlüğünü dışlayarak, Amerikan siyasi liderliğindeki veya parti dinamiklerindeki değişikliklerin bu ülkenin “İran’a yönelik düşmanlığını” değiştirmeyeceğini tabir etti.

1979’da ABD’nin Tahran’daki Büyükelçiliğine baskının yıl dönümü olarak anılan “Küresel Emperyalizme Karşı Ulusal Mücadele Günü” vesilesiyle yazılı açıklama yayımlayan Hamaney, bu sonuçların ABD’nin İran’a karşı siyasetlerine tesir etmeyeceğine dikkati çekerken, Washington’ın davranışlarında bir değişiklik bekleyenlerin “derin yanılgı içinde” olduğunu söyledi.

Çin, ABD’de Başkan Donald Trump idaresinde Cumhuriyetçilerin Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu kaybettikleri ara seçimlerinin akabinde Washington idaresiyle çalışmaya hazır olduğunu bildirdi.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Pekin’de düzenlenen basın toplantısında, mevzuyla ilgili değerlendirmede bulundu.

Ara seçimlerin ABD’nin iç işi olduğunu belirten Sözcü Mao, “Çin, ABD ile, iki ülke önderlerinin vardığı mutabakat doğrultusunda iletişimi güçlendirmek, farklılıkları uygun formda yönetmek, işbirliğini genişletmek, hürmet, eşitlik ve karşılıklılık unsurları temelinde yapan ve stratejik olarak istikrarlı Çin-ABD bağlantısını inşa etmek için birlikte çalışmaya hazırdır.” tabirlerini kullandı.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, ABD’deki ara seçimlerin ülkenin iç problemi olduğunu belirterek, “ABD Başkanı Donald Trump’ın barışçıl teşebbüslerini sürdüreceğini umuyoruz.” dedi.

Başkan Trump’ın misyonuna devam ettiğine dikkati çeken Peskov, “Trump’ın barışçıl teşebbüslerini sürdüreceğini umuyoruz. Yakınlarda üçlü müzakereler yapılacak. Melania Trump’ın barışçıl teşebbüsleri başarılı. Tüm bunların devam edeceğini umuyoruz.” formunda konuştu.

Peskov, “Kongre’nin Trump’ın teşebbüslerini engelleyip engellemeyeceği” yönündeki soruya ise “Bu, ABD’nin iç problemi.” cevabını verdi.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov ise Demokrat Parti’nin Rusya’ya yönelik yaklaşımının olumsuz olduğunu belirterek, “Bu yeni bir şey değil.” dedi.