NATO’dan devrim! Yeni bir çağın kapıları aralanıyor… Türkiye’nin masadaki rolü ne?

Askerî teknolojilerin artık yıllar içinde değil; aylar, haftalar hatta saatler içinde kabuk değiştirdiği radikal bir periyottan geçiyoruz. Ukrayna ve Orta Doğu’daki çatışmaların çağdaş harp doktrinlerini kalıcı olarak dönüştürdüğü günümüzde, Kuzey Atlantik İttifakı (NATO) tarihindeki en süratli adaptasyon süreçlerinden birini alana taşıyor. Baltık hudutlarında senaryolaştırılan ve yapay zekâ odaklı otonom sistemlerin yarıştığı son tatbikat, sadece bir savunma provası değil; geleceğin savaşlarına verilecek cevabın ve dijital omurganın birinci büyük testi olarak kayıtlara geçiyor.

RİGA HATTINDA ÜÇ KATMANLI SAVUNMA

NATO’nun 5. Madde senaryosu kapsamında Letonya’nın Ādaži Askerî Üssü’nde gerçekleştirilen tatbikatta; Litvanya, Letonya ve Estonya’yı maksat alan üç kollu bir zırhlı taarruz simüle edildi. Riga Uluslararası Havalimanı’na hakikat ilerleyen düşman sınırlarına karşı NATO Müttefik Dönüşüm Komutanlığı (ACT), değişen harp ortamına ahengi test etmek maksadıyla üç temel savunma konseptini alana indirdi: NATO dijital omurgası, katmanlı karşı-İHA sistemi ve yeni kuşak hedefleme teknolojileri.

Birinci katman: Leopard 2 tankları savunma sınırı kurarken radarlar, sensörler ve zeplinlerden gelen datalar komuta yazılımına iletildi. Yapay zekâ dayanaklı sistemler sayesinde tespit edilen dron amaçlarına otonom makineli tüfeklerle anında ateş açıldı.

İkinci katman (elektromanyetik karartma): Yaklaşan İHA kümelerinin pilot ve uçuş denetim kontakları, özel antenlerle donatılmış küçük elektromanyetik karartma kutularıyla kesildi. Dronlar imha edilmeden, çok düşük maliyetle etkisiz hâle getirildi. Bu sırada otonom kara araçları ön sınırlara kesintisiz mühimmat taşıdı.

Üçüncü katman (otonom önleme): Saatte 400 km sürate ulaşan yapay zekâ denetimindeki dost tedbire dronları ve insan pilotlu İHA’lar yardımıyla Şahid tipi intihar araçları havada imha edildi.

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ HEDEFLEME VE YENİ HARP DOKTRİNİ

Düşmanın lojistik zincirini kesmeyi hedefleyen ‘kırma’ evresinde yapay zekâ dayanaklı hedefleme yazılımları devreye girdi. İstihbaratı saniyeler içinde tahlil eden sistem, en uygun silahı seçip komutan onayına sundu; derin çizgilerdeki düşman ögelerine yalnızca bir dakika içinde nokta atışı dron saldırısı düzenlendi. Farklı üye ülkelerin yazılımlarını bağlayan yapay zekâ casusları ise dost ateş riskini azaltarak tam durum farkındalığı sağladı.

F-16’lar, tank topçuları ve ağır makineli tüfeklerin yapay zekâ tahliliyle eş güdümlü müdahalesi düşman zırhlı kolunu mağlup etti. NATO Müttefik Dönüşüm Yüksek Komutanı Amiral Pierre Vandier, milyonlarca dronun kullanıldığı çağdaş harp alanında yapay zekâ ve robotik sistemlerin entegrasyonunun kaçınılmaz olduğunu, bu canlı tatbikatların müttefik kuvvetlerin harp doktrinlerini baştan aşağı yenileme sürecine girdiğini vurguladı.

UZMAN GÖZÜYLE: ADAŽİ DENEYLERİ VE JEOPOLİTİK YANSIMALAR

İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Öğretim Üyesi Dr. Murat Jane, tatbikatın teknik sonuçlarının ötesinde, bu dönüşümün stratejik, tüzel ve jeopolitik boyutlarını şu dört temel başlıkta kıymetlendiriyor:

CAYDIRICILIK VE HUKUKÎ BOYUT

Faaliyetin bir tatbikattan fazla deney olduğunu belirten Dr. Jane, bunun NATO’nun Baltık’taki cezalandırma yoluyla caydırıcılık siyasetini test ettiğini söz ediyor. ABD’nin Avrupa’dan asker çekme tartışmaları sürerken, 5. maddenin işlerliği için yapay zekâ entegrasyonu kritik kıymet taşıyor. Tüzel düzlemde ise Rusya’nın kriz tırmandırma ataklarının 5. madde eşiğine çok yakın seyrettiği; mümkün yanlışlı bilgi akışlarında sorumluluk ve orantılılık prensiplerinin denetlenmesinin müttefikler arası itimadı sınayabileceği vurgulanıyor.

F-35/PATRİOT SİSTEMLERİ VE ABD-AVRUPA ÇATLAĞI

F-35 ve Patriot üzere gelişmiş sistemlerden atılan binlerce dolarlık füzelerin ucuz dronları düşürmesinin ekonomik olarak sürdürülemez olduğunu belirten Dr. Jane, hibrit bir modele geçişin kaide olduğunu söylüyor. Yazılım altyapısının büyük ölçüde ABD’de bulunması ise Avrupa’nın Washington’a olan bağımlılığını sürdürmesine yol açıyor.

RUSYA’NIN TEPKİSİ VE KALİNİNGRAD-LİTVANYA GERİLİMİ

Rusya’nın bu deneyleri direkt bir tehdit teyidi olarak okuduğunu tabir eden Dr. Jane; Kaliningrad’a yönelik mümkün yalıtma adımlarına nükleer karşılık verilebileceği ihtarına ve Litvanya’nın nükleer yasağı kaldırmasına dikkat çekiyor. Cevabın konvansiyonel savaştan çok hibrit usullerle verileceği ve krizin savaş eşiğinin altında kalan kalıcı bir tansiyon platosuna evrileceği öngörülüyor.

TÜRKİYE’NİN STRATEJİK AĞIRLIĞI VE MASADAKİ ROLÜ

Dr. Öğretim Üyesi Murat Jane, Türkiye’nin alanda sınanmış deneyimi, üretim ölçeği ve maliyet aktifliği ile NATO’nun en güçlü aktörlerinden biri olduğunu vurguluyor. Türk insansız hava araçlarının (özellikle TB2 Bayraktar), Libya, Karabağ ve Ukrayna üzere farklı çatışma alanlarında muvaffakiyetle test edildiğini belirten Jane, bu durumun güçlü hava şartlarında dahi Baltık Denizi’nde kendisini gösteren TCG Anadolu’dan kalkan TB3’ler üzere ögelerle pekiştiğini söylüyor.

İKİNCİ BÜYÜK GÜÇ VE DİPLOMASİ MASASI

Amerika Birleşik Devletleri’nden sonra NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip olan Türkiye, ABD’nin Avrupa’daki tesirinin azaldığı bu periyotta ittifak içerisindeki yükünü artırıyor. Lakin Dr. Jane, “Amerika’nın boşluğunu Türkiye doldurur” demenin argümanlı olacağını, lakin teknolojik altyapı ve askerî büyüklük olarak Türkiye’nin tesirinin kaçınılmaz olarak yükseldiğini vurguluyor.

Ukrayna’daki yoğun elektronik savaş ortamının TB2 üzere platformların tesir alanını bir ölçüde sınırladığına dikkat çeken Dr. Jane, yeni dönemde güç uğraşının yalnızca ‘üretmekle’ değil; ağ, yazılım ve karşı-İHA katmanlarında standartların belirlendiği diplomatik masada yer almakla kazanılabileceğinin altını çiziyor. Jane, bu tabloyu şu sözlerle özetliyor:

“Türkiye’nin NATO üyesi olmasına karşın Rusya ve Ukrayna ile tıpkı masada oturabilen az aktörlerden biri olması, kriz idaresi ve ittifakın diplomatik kanalları açısından eşsiz bir paha taşımaktadır.”