Meta ve Snapchat sanık sandalyesinde. İki genç teknoloji devlerini mahkemeye verdi

Çocuk yaşta ellerine aldıkları akıllı telefonların ekranları başında saatlerce kaybolan iki genç, teknoloji devlerini mahkeme salonunda sanık sandalyesine oturtuyor.

Instagram ve Facebook’un sahibi Meta ile Snapchat’in çatı şirketi Snap, platformlarını bile isteye bağımlılık yapacak biçimde tasarlayarak gençlerin ruh sıhhatini bozdukları suçlamasıyla ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Los Angeles’ta heyet karşısına çıkıyor.

Reuters ajansının haberine nazaran dava belgelerinde isimleri zımnî tutulan iki davacıdan biri, Illinois’ten şimdi 16 yaşındaki S.J., başkası ise Mississippi’den 18 yaşındaki K.D.B. Şimdi 3-4 yaşlarında YouTube izlemeye başladıklarını, 9 yaş civarında da öteki toplumsal ağlara adım attıklarını belirten gençler, bitmek bilmeyen akışlar ve otomatik görüntü oynatma üzere özelliklerin kendilerini birer kompulsif kullanıcıya dönüştürdüğünü söylüyor.

İddialara nazaran bu dijital bağımlılık, gençlerde depresyon, şiddetli telaş ve yeme bozukluğu üzere ağır ruhsal yaralar açtı.

Birkaç hafta sürmesi öngörülen davada direkt Silikon Vadisi’nin zirve isimleri tabir verecek.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri ve Snap CEO’su Evan Spiegel’in şahsen şahit kürsüsüne çıkması bekleniyor.

Aslında süreç dört büyük platformu gaye alarak başlamıştı.

Gençler başlangıçta Meta ve Snap’in yanına TikTok ile Google bünyesindeki YouTube’u da eklemişti.

Ancak yargılama kademesine geçilmeden TikTok ve YouTube taraflarla uzlaşma yolunu seçti; 16 yaşındaki S.J. ise Meta ile olan belgesini da mutabakatla kapattı.

Böylece Los Angeles’taki duruşmada iki genç kızın Snap’e yönelik suçlamalarıyla Mississippi’den K.D.B.’nin Meta’ya yönelttiği argümanlar ele alınıyor.

Meta ve Snap duruşma öncesinde Los Angeles Yüksek Mahkemesi Yargıcı Carolyn Kuhl’a başvurarak iki davanın birbirinden ayrılmasını talep etti.

Şirketler iki farklı olayın tek potada eritilmesinin heyetin kafasını karıştıracağını ve kanıtları birbirine düşüreceğini savunsa da Yargıç Kuhl şimdi bu talep hakkında son bir karar vermedi.

Şirket cephesinde ise suçlamaların tamamına itiraz var.

Reuters’a konuşan ve ismi belirtilmeyen bir Meta sözcüsü, gençlerin ruh sıhhatini şekillendiren sayısız etken olduğuna işaret ederek platformlarında on yılı aşkın müddettir gözetici önlemler aldıklarını belirtti.

Sözcü, Mississippi’den davacı olan genç bayanın vaktini Instagram ya da Facebook’tan çok TikTok’ta geçirdiğini, yaşadığı ruhsal sıkıntılarda kendi ferdî kaidelerinin belirleyici rol oynadığını söyledi.

Snap sözcüsü de savunmasında Snapchat mimarisinin klasik toplumsal ağlardan büsbütün farklı olduğunu öne sürdü.

Platformun kullanıcının karşısına direkt bir akış ya da diğerlerinin paylaşımlarını puanlayan bir sıralama çıkarmadığını kaydeden sözcü, topluluk güvenliğini her şeyin önüne koyduklarını ve savların platformun çalışma mantığını çarpıttığını lisana getirdi.

Genç davacılardan K.D.B.’nin avukatı Emily Jeffcott ise mahkeme salonuna çok net bir stratejiyle giriyor.

Jeffcott, sonu gelmeyen içerik akışlarının, art arda açılan görüntülerin ve Snapchat’teki “streak” üzere arkadaşlık zinciri özelliklerinin gençlerin zihninde yarattığı hasarı heyete tek tek anlatacaklarını vurguladı.

İlk davalarını 2023 yılında açan iki genç, ekran karşısında sabahladıklarını, okulda dersi dinleyemez hale geldiklerini ve sosyal medyada gördükleri görüntüler üzerinden kendilerine fizikî ziyan verdiklerini anlatıyor.

Gençler teknoloji şirketlerinden tazminat talep ediyor.

Bu dava tekil bir çaba olmaktan çok uzak. Los Angeles Yüksek Mahkemesi bünyesinde birleştirilen ve misal suçlamaları taşıyan 3 binden fazla dava var.

Görülmeye başlanan bu duruşma ise ABD yargı pratiğinde “bellwether” olarak isimlendirilen bir pilot dava niteliği taşıyor.

Buradan çıkacak karar, teknoloji devlerinin geri kalan binlerce davada uzlaşmaya gidip gitmeyeceğini yahut ne boyutta bedeller ödeyeceğini belirleyecek.

Sosyal medya şirketlerinin en büyük türel kalkanı, 1996 tarihli İletişim Ahlakı Yasası’nın 230’uncu maddesiydi.

Bu federal madde, platformları kullanıcıların yüklediği içeriklerin tüzel sorumluluğundan muaf tutuyor.

Ancak mahkeme yargıcı, suçlamanın direkt içeriklere değil platformların özellikle bağımlılık yaratacak formda tasarlanmasına dayandığını belirterek şirketlerin 230’uncu madde zırhını bu evrakta geçersiz saydı.

Süreç şirketler ismine birinci hezimet değil. Mart ayında Los Angeles’ta karara bağlanan emsal nitelikteki birinci davada heyet, Meta ve YouTube’u kusurlu bularak Kaley G.M. adlı genç bayana 6 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmetmişti.

O karardan sonra şirketler pek çok evrakta heyet karşısına çıkmaktansa davacılarla kapalı mutabakatlar yaparak uzlaşmayı seçti.

Bireysel müracaatların dışında Kaliforniya federal mahkemelerinde bekleyen, eyalet idareleri ve okul bölgeleri tarafından açılmış 3 bin 800’ü aşkın dava daha yer alıyor.

Meta, gençlerin ruh sıhhatini bozduğu gerekçesiyle neredeyse bütün ABD eyalet ve bölgeleriyle ağustos ayında 18 milyar dolara varan dev bir uzlaşmaya imza altmış, karşılığında gençlerin Instagram ve Facebook’a erişim kaidelerini değiştirmeyi kabul etmişti.

Meta’nın kıdemli hukuk takımı, eyalet idarelerinin açtığı davalara kıyasla kişisel müracaatları ve okul bölgelerinin tezlerini mahkemede çürütmenin daha kolay olduğunu pahalandırıyor.

Şirkete nazaran kişisel davacıların ruhsal meseleleriyle platformlar arasında direkt illiyet bağı kurması epey güç bir imtihan niteliğinde.

Teknoloji devi öte yandan mart ayında kaybettiği 6 milyon dolarlık cezayı da temyize taşıdı. Meta, 230’uncu maddenin bu çeşit suçlamaları bütünüyle engellemesi gerektiğini savunuyor.

Hukuk uzmanları, temyiz mahkemesinden Meta lehine çıkacak bir kararın gençlerin ruh sıhhatine dayanan binlerce davayı bir anda çökertebileceğini, aksi durumda şirketin geleceğini sarsacak milyarlarca dolarlık tazminat faturalarının kapıda olduğunu kaydediyor.