‘Kadınların emeğini görünür kılmak istiyorum’

Yeni sanat dönemiyle birlikte İstanbul’da pek çok stant kapılarını açtı. Elif Uras’ın seramik üzerine dantel üzere işlediği kıssalarıyla de evvel İstanbul Modern’in ‘Aynı Mavinin Altında’ koleksiyon standında, akabinde Artweeks Istanbul’da, son olarak Galerist’in ‘Gönül İşi’ standında karşılaştık. 1 Ekim’de Torino’daki Museo d’Arte Orientale’de de sanatseverlerle buluşacak Uras’la yapıtlarındaki kıssaları, sebep bayanların tecrübelerine odaklandığını ve yeni projelerini konuştuk.

◊Seramikle birinci sefer ne vakit yolunuz kesişti?

Sanata fotoğraf ve desenle başladım. Bir müddet sonra tuvalin hudutlarının dışına çıkmak ve fotoğraf yapmak için farklı yüzeyler ararken seramikle tanıştım. İznik’e seramik üzerine fotoğraf yapmak için gitmiştim lakin seramiğin tarihini, geleneğini ve sosyoekonomik boyutlarını araştırdıkça ilgim daha da derinleşti. Vakitle seramik benim için sadece fotoğraf yapabileceğim bir yüzey olmaktan çıkıp heykelle fotoğraf arasında kendi alanımı kurmamı sağladı.

‘KENDİ KARAKTERİ, SÜRPRİZLERİ VAR’

◊Çamurun sizi bu kadar etkileyen yanı neydi?

Çamurun hem fizikî hem de düşünsel açıdan çok güçlü bir materyal olduğunu düşünüyorum. Bir yandan neredeyse insanlık tarihi kadar eski bir materyal, başka yandan her seferinde yeni bir şey keşfetmenize imkan tanıyor. Kendi karakteri, sonları ve sürprizleri var. Biçimlendirirken bu hudutlara hürmet duymak ve
gereçle müzakere etmek durumundasınız.

◊Seramik son derece sağlam bir o kadar da kırılgan. Üzerinde günlerce çalıştığınız bir yapıtın fırından nasıl çıkacağını tam olarak bilememek nasıl bir  Hiç fırından çıktığında sizi şaşırtan ya da hayal kırıklığına uğratan yapıtınız oldu mu?

Seramikte sürecin tamamını denetim edememek çalışmanın tabiatında var. Çamurun kuruması, sırların çamurla etkileşimi ve pişirim şartları sonucu etkiliyor. Örneğin altın yaldızla çalıştığım işlerde, altının yüzeye uygulanabilmesi için daha düşük bir sıcaklıkta farklı bir pişirim gerekiyor. Kimi işlerim bu sebeple üç defa fırına giriyor. Her kademede farklı bir şeyle müsabaka ihtimaliniz var. Bunu sırf bir risk olarak görmüyorum, üretimin imkânlarından biri olduğunu da düşünüyorum. Bazen sonuç başlangıçta tasarladığınızdan farklı gelişiyor ve bu da yeni bir fikre kapı açabiliyor. Elbette emek verdiğiniz bir işin fırından beklediğiniz üzere çıkmaması hayal kırıklığı yaratabilir. Ancak seramikle çalışmak, biraz da belirsizlikle birlikte çalışmayı öğrenmek demek.

◊Brown Üniversitesi’nde iktisat ve memleketler arası bağlantılar, Columbia Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi aldınız. Sonra seyahatiniz nasıl sanata gerçek ilerledi?

Sanata yönelmek benim için bütünüyle ani bir karar değildi, her vakit ilgim vardı ve bu ilgiyi profesyonel bir eğitime dönüştürmeye karar verdim. Evvel New York’taki School of Visual Arts’ta (Görsel Sanatlar Okulu) hoş sanatlar eğitimi aldım, akabinde Columbia Üniversitesi’nde yüksek lisans yaptım. Hukuk ve iktisat eğitimi, toplumu düzenleyen sistemleri, bedel alakalarını ve güç yapılarını anlamama katkı sağladı. Bugün işlerimde bayan emeği, sınıf, temsil ve görünürlük sıkıntılarına odaklanmamda bu geçmişimin de hissesi olabilir. Münasebetiyle bu seyahati bir alandan büsbütün kopup başkasına geçmekten çok, farklı tecrübelerin vakit içinde birbirini beslemesi olarak görüyorum.

◊Eserlerinizde bayan vücudu, bayan emeği ve gündelik ömrün görünmeyen tarafları kıymetli bir yer tutuyor. Bayanların öykülerine odaklanmanızın ferdî bir sebebi var mı?

Kadınların tecrübelerine odaklanmam, dünyayı nasıl algıladığım ve tarihe nasıl baktığımla ilgili. Beni bilhassa hangi tecrübelerin değerli kabul edildiği, hangilerinin görünmez kaldığı ilgilendiriyor. Bayanların konutta, atölyelerde, tarlalarda gerçekleştirdiği pek çok faaliyet, toplumsal hayat için vazgeçilmez olduğu halde gereğince karşılık bulmuyor. İznik’te çalışmaya başladığımda tarihî olarak erkeklerle özdeşleştirilmiş seramik üretim süreçlerinin bugün bayanlar tarafından yürütüldüğünü görmek beni çok etkiledi. Bu bayanlar sırf bir geleneği sürdürmüyor, birebir vakitte dönüştürüyorlar. İşlerimde bayan figürlerinin olması ve bayan emeğini merkeze almam, bu görünürlüğü artırma uğraşımın bir modülü.

◊New York ve İznik arasında gidip gelerek üretim yaptığınızı biliyoruz. Farklı kentlerde yaşamak ve çalışmak sanatınızı nasıl etkiliyor?

Üretim sürecim hayli göçebe. İznik’te klâsik olarak kalıpla döküm tekniğiyle çalışıyorum. Amerika’da torna ve elle şekillendirme tekniklerini öğrendim. Farklı yerlerde çalışmak sırf teknik açıdan değil, düşünsel açıdan da ufuk açıcı. Her coğrafyanın kendine mahsus bir üretim kültürü, materyalle kurduğu münasebet ve tarih anlayışı var. Bunlar vakit içinde birbirine karışıyor ve işlerimin lisanını oluşturuyor.

◊Türk seramik sanatı yurtdışında ne kadar tanınıyor?

İznik seramikleri ve Osmanlı çini geleneği memleketler arası alanda zati güçlü bir tarihî tanınırlığa sahip. Metropolitan Sanat Müzesi’yle Victoria ve Albert Müzesi’nin koleksiyonlarında bu geleneğin kıymetli örnekleri var mesela. Çağdaş seramik alanında farklı nesillerden çok değerli sanatçılar yetişti. Füreya Koral, Melike Abasıyanık Kurtiç ve Candeğer Furtun bu alanda öncü isimler. Alev Ebuzziya da hem yapıtlarına hem de bir sanatçı olarak duruşuna hayran olduğum, tanıdığım için kendimi çok şanslı hissettiğim biri. Kendi jenerasyonumdan Yasemin Özcan, Burçak Bingöl, SENA ve Nermin Kura da bu üretimi farklı yönlere taşıyor.

HÜKÜMDARLARIN YERİNE TANRIÇALAR

◊31 Ekim’den itibaren Torino’daki Museo d’Arte Orientale’de (MAO) yeni bir çalışmanız sergilenecek. Birebir devirde Galerist’le katıldığınız Artissima fuarı var. Hangi yapıtlarınızı göreceğiz?

MAO Torino’da, küratör Defne Ayas’la diyalog içinde geliştirdiğim ‘Şamhat’ın Tılsımları’ (Talismans for Shamhat: Gold, Clay and Coins of Care) başlıklı yeni bir yerleştirmem olacak. Yerleştirmemdeki yaklaşık 200 seramik sikke, müzenin 10’uncu ve 13’üncü yüzyıllar arasına tarihlenen ortaçağ seramikleriyle birlikte sergilenecek. Anadolu’nun esaslı sikke geleneğinden ilham alarak; klâsik sikkelerde hükümdarları, iktidar sembollerini ve askeri zaferleri öne çıkaran ikonografiyi yine yorumluyorum. Bunların yerine tanrıçaları, tarihte iz bırakmış bayanları ve gündelik ömrün emek sahnelerini yerleştirerek pahanın, zenginliğin ve tarihî belleğin nasıl temsil edildiğini sorguluyorum. Artissima’da Galerist’in standında, son periyotta ürettiğim heykeller, seramik çanaklar ve tabletler; Nazım Ünal Yılmaz’ın tablolarıyla birlikte iki sanatçılı bir sunum kapsamında gösterilecek.