Geçmişindeki ayrıntı dikkat çekiyor: Eski generalin Netanyahu planı! Perde arkasında neler oluyor?

İsrail siyasetinde Netanyahu’ya karşı öne çıkan isimlerden eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, seçim kampanyasını ülkenin geleceği ve liderlik anlayışı üzerine kuruyor. Siyasi telaffuzunda klâsik kampanya metotlarından uzak duran Eisenkot, vaatlerini ve tenkitlerini askerî bir komutanın vazife tarifi yapar üzere direkt lisana getiriyor.

66 yaşındaki isim, Netanyahu idaresinin İsrail’i uzun vadeli savaşlara sürüklediğini, ülkenin memleketler arası prestijini zedelediğini ve bilhassa ABD’deki takviyesini aşındırdığını savunuyor. Netanyahu’yu ülkede otoriter eğilimleri güçlendirmekle ve toplumsal kesitler arasındaki ayrışmayı derinleştirmekle suçlayan Eisenkot, güvenlik siyasetlerinin yanı sıra hukuk, idare ve toplumsal eşitlik alanlarında da değişim gerektiğinin altını çiziyor.

LİDERLİK ANLAYIŞI NETANYAHU’DAN NASIL AYRIŞIYOR?

Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman, Eisenkot’un askerî geçmişinin idare anlayışını ve devlet kurumlarıyla alakalarını direkt etkilediğini belirtti. Eisenkot’un Netanyahu’dan farklı olarak daha hiyerarşik, nizamlı ve kurumsal bir idare anlayışını benimsediğini tabir eden Sakman, iki siyasetçi arasındaki temel ayrımın İsrail’in bölgesel amaçlarından çok bu maksatlara ulaşmak için tercih ettikleri tekniklerde ortaya çıktığını söyledi.

Sakman, “Eisenkot, askerî geçmişi sebebiyle devlet algısı ve kurumlarla alakaları daha hiyerarşik ve tertipli seyreden bir siyasetçi. Bilhassa Netanyahu’nun kurumları birbirine tezat oluşturarak kendisine alan açtığı siyasi tabandan uzak, daha net bir bakış getirmeye çalışıyor ve kurumların da sorumluluk almasından yana. Natürel bu durum, İsrail devlet siyasetinin değişeceği yahut buna alternatif oluşturacağı manasına gelmiyor. İsrail’in bölge siyasetlerinde aşağı yukarı emsal noktalarda olan iki siyasetçi, maksatlara ulaşmak için kullanacakları yollarda ayrışıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Eisenkot’un askerî geçmişinde geliştirdiği doktriner yaklaşımın siyasete de yansıdığını kaydeden Sakman, eski komutanın karar süreçlerini şahsî bağlantılara dayandırmak yerine belli prensipler ve kurumsal düzenekler üzerinden yürütmeyi tercih ettiğini belirtti.

ELEŞTİRİLERİN MERKEZİNDE 7 EKİM GÜVENLİK ZAAFİYETLERİ VAR

New York Times’ta yer alan habere nazaran Eisenkot’un tenkitlerinin merkezinde, 7 Ekim 2023’te Hamas öncülüğünde gerçekleştirilen ataklara yol açan güvenlik zaafiyetleri bulunuyor. Netanyahu’nun bu başarısızlıkların siyasi sorumluluğunu üstlenmediğini savunan Eisenkot, mevcut başbakanın kriz anlarında sorumluluğu diğerlerine bıraktığını ileri sürüyor.

Eski komutan, liderliğin temel ölçütünün muvaffakiyetlerin arkasındaki takımı öne çıkarmak, başarısızlık durumunda ise sorumluluğu üstlenmek olduğunu söz ediyor. Netanyahu’nun bu anlayışın karşıtını temsil ettiğini savunan Eisenkot, seçimi “sorumluluk almak ile sorumluluktan kaçmak” arasında bir tercih olarak tanımlıyor.

Eisenkot, iktidara gelmesi halinde 7 Ekim akınlarına giden süreçteki güvenlik ve idare yanlışlarını araştırmak üzere bağımsız bir devlet soruşturma komitesi kurulmasını vaat ediyor. Soruşturmanın sadece Netanyahu idaresinin kararlarını değil, kendisinin genelkurmay başkanlığı devrindeki kararları da kapsaması gerektiğini belirtiyor.

Dr. Tolga Sakman’a nazaran 7 Ekim akınları ve sonrasındaki sürecin araştırılması talebi, Eisenkot’un siyasi anlayışında öne çıkan değişim başlıklarının başında geliyor. Bu teşebbüsün sadece geçmişteki güvenlik zaaflarının araştırılmasıyla sonlu olmadığını belirten Sakman, soruşturmanın İsrail ordusunun ve devlet kurumlarının yine yapılandırılması için de bir araç olarak görüldüğünü tabir etti.

“Netanyahu’nun ısrarla kaçındığı bu soruşturma, Eisenkot için hem İsrail ordusunu hem de İsrail devletini tekrar şekillendirme aracı olarak görülüyor. Zira Netanyahu devrinde kurumsal kapasitenin aşındığını söylüyor. Bu sebeple bir toplumsal mutabakat da aradığını görüyoruz. Yani daha şeffaf olma kelamı veriyor” diyen Sakman, hesap verebilirlik telaffuzunun İsrail toplumunun yanı sıra yurt dışındaki İsrail yanlısı lobilere de hitap ettiğini belirtti.

ASKERÎ GEÇMİŞİ VE DİSİPLİNLİ YÖNETİM ANLAYIŞI

Meslek hayatını İsrail ordusunda geçiren Gadi Eisenkot, ülkesinde disiplinli ve stratejik yaklaşımıyla biliniyor. Vazife yaptığı devirlerde askerî disiplin ihlallerine karşı sert tavrıyla öne çıkmış durumda. 2003 yılında Batı Şeria’daki misyonunda, Filistinlilere karşı yürütülen operasyonların yanı sıra İsrail ile Batı Şeria arasındaki ayırma duvarının inşasının hızlandırılmasında faal rol oynadı.

Özellikle Filistinlilere yönelik toplu cezalandırma davetlerine karşı çıkması ve siyasi müzakerelerin değerini vurgulamasıyla da ayrıştı. Hizbullah konusunda ise daha sert bir caydırıcılık anlayışını savunan Eisenkot, 2008 yılında hücumlara yıkıcı karşılık verilmesini öngören ve ‘Dahiye Doktrini’ olarak bilinen yaklaşımı ortaya koydu. Bu doktrin, İsrail’in karşı taraf üzerinde caydırıcılık oluşturmak hedefiyle ağır askerî güç kullanmasını öngörüyordu.

NETANYAHU YÖNETİMİNDEN AYRILDI, YENİ PARTİ KURDU

Eisenkot, 7 Ekim taarruzlarından beş gün sonra Beni Gantz ile birlikte Netanyahu’nun savaş kabinesine katıldı. Lakin Gazze’de kesin zafer elde edilmesi söylemi ile rehinelerin özgür bırakılmasını sağlayacak bir mutabakata varılması arasındaki görüş ayrılıkları, hükümetle arasındaki arayı artırdı.

Haziran 2024’te hükümetten ayrılan Eisenkot, 2025 yılında Yashar isimli siyasi partisini kurdu. İbranice “dürüst” yahut “doğru” anlamına gelen parti ismi, Eisenkot’un siyasi telaffuzunda öne çıkardığı şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik vurgusuyla örtüşüyor.

Eisenkot’un kurumsal ıslahat yaklaşımının ABD ile alakalara de yansıyabileceğini belirten Dr. Tolga Sakman, eski Genelkurmay Başkanı’nın Netanyahu periyodunda şekillenen münasebet biçimi yerine klâsik devletler arası sistemleri güçlendirmeye çalışabileceğini söyledi:

“Amerika ile bağlantılarda Netanyahu’nun kurduğu düzlemde değil, ondan evvel var olan devletler arası bağlantılar nezdinde yine kurumsallaşmaya çalışacak. Böylelikle Amerika içerisinde bu lobilerin daha tesirli olabileceği, Amerika’nın da İsrail ile münasebetlerde tekrar çift taraflı yarar prensibine döneceği algısı var.” 

Askerî ve istihbarat kurumları ile siyasi liderlik arasındaki alakanın tekrar düzenlenmesinin de bu dönüşümün temelini oluşturacağını kaydeden Sakman, karar alma süreçlerinin daha kurumsal hale getirilmesinin Eisenkot’un idare anlayışındaki belirleyici ögelerden biri olacağını vurguladı.

SİYASİ REFORM VE TOPLUMSAL NORMALLEŞME VAADİ

Eisenkot’un seçim programı, güvenlik siyasetlerinin ötesinde İsrail’in idare yapısında kapsamlı değişiklikler de öngörüyor. Başbakanlar için misyon müddeti sonu getirilmesini, ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik yükümlülüğüne dahil edilmesini ve dinî okullarda matematik, İngilizce ve fen bilimleri derslerinin mecburî hale getirilmesini istiyor.

Bu vaatlerle ülkedeki siyasi kutuplaşmayı azaltmayı, kamu kurumlarına itimadı yine tesis etmeyi ve toplumsal kısımlar arasındaki tansiyonu hafifletmeyi hedefliyor. Netanyahu ise Eisenkot’un siyasetlerinin sağ seçmeni endişelendireceğini, Batı Şeria konusunda geri adım atılmasına sebep olabileceğini ileri sürüyor. Ayrıyeten en değerlisi Eisenkot’un siyasi tecrübesinin sonlu olduğunu savunuyor.

EİSENKOT’UN İRAN POLİTİKASINDA NE BEKLENİYOR?

Eisenkot’un iktidara gelmesi durumunda İsrail’in İran siyasetinde esaslı bir yumuşama yaşanmayacağını düşünen Dr. Tolga Sakman, eski Genelkurmay Başkanı’nın askerî doktrinlerinden yararlanarak baskı siyasetini sürdürebileceğini tabir etti. Sakman’a nazaran, İsrail’in İran karşısındaki yaklaşımında asıl belirleyici öge mevcut güvenlik gayelerinden vazgeçilmesinden çok bu maksatların hangi prosedürlerle uygulanacağı ve ABD ile ne ölçüde uyum sağlanacağı olacak.

Sakman, “İran Savaşı’nda Eisenkot’un askerî doktrinlerinden faydalanma ihtimali var. Yani devamlı baskı ve hatalı olabilecek isimlerin elimine edilmesi bir strateji olarak kullanılabilir. Bu durum, İsrail’in İran ile münasebetlerinin yumuşayacağı yahut gevşeyeceği fikrinin tam aksi bir durum” değerlendirmesinde bulundu.

İsrail’in İran siyasetinin genel gayelerinin büyük ölçüde süreklilik gösterdiğine, uygulamaların ise Washington ile münasebetler doğrultusunda şekillendiğine dikkati çeken Sakman, Eisenkot’un yaklaşımının bu çerçevede kıymetlendirilmesi gerektiğini belirtti:

“Bugüne kadar İran siyaseti İsrail’de çok fazla değişmezken uygulamalar Amerika ile bağlar üzerinden tanımlanıyor.” 

SEÇİM YARIŞINDA EN BÜYÜK SINAVI: SEÇMENİ HAREKETE GEÇİRMEK

Gadi Eisenkot’un kampanyasının en kıymetli meselelerinden biri, seçmenlere ulaşma biçimi olarak görülüyor. Büyük ve coşkulu mitinglerden fazla birebir görüşmeleri tercih eden, sakin ve ölçülü bir üslup kullanan eski general, bazı seçmenler tarafından sağlam ve önemli bir önder olarak değerlendirilirken kimileri tarafından gereğince tesirli bulunmuyor.

New York Times’ta yer alan haberde Hayfa’daki bir mitinge katılan kimi seçmenler, Eisenkot’un kampanyasının fazla sessiz ilerlediğini ve Netanyahu karşısında daha kararlı bir siyasi uğraş yürütmesi gerektiğini savunuyor. Öteki seçmenler ise ülkenin gereksiniminin sert siyasi telaffuzlardan çok dürüst, bahadır ve sorumluluk sahibi bir başkan olduğunu düşünüyor.

Eisenkot’un Netanyahu karşısındaki şu anlık avantajının artması, seçim yarışının sırf iki önderin siyasetleri üzerinden değil, liderlik usulleri ve seçmenlerle kurdukları alaka üzerinden de şekillendiğini gösteriyor. Eski Genelkurmay Başkanı, İsrail’in yaşadığı krizden çıkışın Netanyahu’nun iktidardan ayrılmasıyla mümkün olacağını savunuyor. Lakin askerî disiplin ve doğrudan iletişim üzerine kurulu yaklaşımının, ülkenin en üst siyasi makamını kazanmak için kâfi olup olmayacağı seçimlerin belirleyici sorularından biri olarak öne çıkıyor.