Azerbaycan’ın bağımsızlığını yine kazanmasının 35. yılı. Dışişleri Bakanlığı’ndan kutlama bildirisi

Azerbaycan, SSCB’den ayrılarak 18 Ekim 1991’de bağımsızlığını yine duyuru etmişti.

Dışişleri Bakanlığı, Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının 35. yıl dönümünü kutladı.

Bakanlık, NSosyal hesabından, “Kardeş Azerbaycan’ın bağımsızlığının yine tesisinin 35. yıl dönümü kutlu olsun!” paylaşımı yaptı.

18 EKİM 1991’DE TARİH SAHNESİNDE YENİDEN BAĞIMSIZ DEVLET OLARAK YERİNİ ALDI

Azerbaycan’da bağımsızlık, 28 Mayıs 1918’de Mehmet Emin Resulzade başkanlığındaki Milli Şura tarafından duyuru edilmişti. Ülke, iki yıllık kısa dönemin ardından Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmesi sonrası 18 Ekim 1991’de tarih sahnesinde yine bağımsız devlet olarak yerini aldı.

Azerbaycanlılar, 70 yıl Sovyet idaresi altında yaşasalar da bir vakitler Doğu’nun birinci demokratik cumhuriyeti kabul edilen, ırk, din, mezhep ve cinsiyet farkı gözetmeksizin tüm yurttaşlara eşit haklar tanıyan devlete sahip olduklarını unutmadı.

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) ordusunun 20 Ocak 1990’da Bakü ve öteki illerde bayan ve çocuk ayırmadan yaptığı katliam, Azerbaycan halkının SSCB idaresine olan itimadını büsbütün sarsarak ülkenin bağımsızlığına giden süreci hızlandırdı.

Dönemin parlamentosu niteliğindeki Azerbaycan Yüksek Konseyinde 30 Ağustos 1991’de bağımsızlık duyuru edilmesi yönünde bildiri kabul edildi. Eylül 1991’de SSCB’den ayrılarak bağımsızlığın duyuru edilmesinin tartışıldığı oturumlar yapıldı. Yüksek Konseyde, 18 Ekim 1991’de “Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında Anayasa Akti” oy çokluğuyla kabul edildi. Dokümanda Sovyetler işgalci olarak belirtildi ve Azerbaycan’ın, 1918’de kurulan cumhuriyetin varisi olduğu duyuru edildi.

Yüksek Konseyin kararı 29 Aralık 1991’de referanduma götürüldü. Referandumda halkın neredeyse tamamı bağımsızlıktan yana oy kullandı.

Azerbaycan, geçen 35 yılda iktisadını ilerletti, ordusunu güçlendirdi. Kardeş ülke Türkiye ile ilgilerini stratejik işbirliği seviyesine çıkartarak gerçekleştirdiği güç ve ulaştırma projeleriyle bölgesel aktör haline geldi.

Bugün artık ekonomik imkanları kısıtlı, topraklarını kaybeden bir ülke değil, bölgede ve dünyada nüfuzu giderek artan, iktisadı büyüyen, topraklarını işgalden kurtaran güçlü bir Azerbaycan var.

KARABAĞ’IN İŞGAL VE KURTARILIŞ SÜRECİ

Bağımsızlığının birinci yıllarında Azerbaycan, Ermenistan’ın toprak talepleri ve taarruzlarıyla karşı karşıya kaldı.

Azerbaycan’daki siyasi çekişmelerden de faydalanan Ermenistan, 1991-1993’te Karabağ ve civarındaki illeri işgal etti. İşgal sonucu yaklaşık 1 milyon Azerbaycanlı yurtlarını terk etmek zorunda kaldı.

Azerbaycan, sorunun barış yoluyla çözülmesi için eş başkanlığını Rusya, ABD ve Fransa’nın yaptığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Minsk Grubu aracılığıyla yıllarca Ermenistan ile müzakere yürüttü. Müzakerelerden sonuç çıkmaması ve Ermenistan ordusunun da sivil yerleşim ünitelerine akınlarını arttırması üzerine Azerbaycan, milletlerarası hukuktan doğan hakkını kullanma yoluna gitti.

Azerbaycan, Ermeni güçlerinin Azerbaycan’ın sivil yerleşim ünitelerine ateş açması üzerine 27 Eylül 2020’de karşı taarruz operasyonunu başlattı. Bir müddet sonra “vatan savaşına” dönüşen bu operasyonda Azerbaycan ordusu topraklarını kurtararak halkının 30 yıllık hasretine son verdi.

Azerbaycanlıların “Vatan Muharebesi” dediği 2. Karabağ Savaşı, 44 gün sürdü ve 10 Kasım 2020’de Ermenistan’ın, yenilgiyi kabul eden bildiriye imza atmasıyla sona erdi.

Azerbaycan ordusu, 44 günde 5 kent, 4 kasaba ve 286 köyü işgalden kurtardı, imzalanan bildiri gereği Ermenistan ordusu Kelbecer, Laçın ve Ağdam illerini terk etmek zorunda kaldı.

Eylül 2023’te Azerbaycan ordusu, Karabağ bölgesinde düzenlediği antiterör operasyonuyla ülke toprakları üzerindeki yasa dışı silahlı güçlerin varlığına son verdi. Böylelikle Azerbaycan, toprak bütünlüğünü büsbütün sağladı ve egemenliğini tüm ülke sathında tesis etti.

Bu sürecin akabinde barış görüşmeleri tekrar ivme kazandı. Washington’daki zirvede taraflar barış anlaşması metnini paraflayarak kalıcı barışa giden yolda değerli adım attı.

AZERBAYCAN’IN PETROL VE DOĞAL GAZ PROJELERİ

Azerbaycan’ın ekonomik gelişiminin temeli, eski Cumhurbaşkanı ve Ulusal Lider merhum Haydar Aliyev’in 7 ülkeden 11 şirketle, ülkenin en büyük petrol yatağı Azeri-Çırak-Güneşli (AÇG) havzasının işletilmesini ve petrolün dünya pazarlarına çıkartılmasını öngören “Asrın Anlaşması”nı imzalamasıyla atıldı.

Azerbaycan, petrolün taşınması için Türkiye ve Gürcistan’la işbirliği yaptı ve Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı inşa edildi.

1990’lı yılların başlarında petrol üretimi yok denilecek kadar azalan Azerbaycan, bugün 30’dan fazla ülkeye petrol ve petrol eserleri satıyor.

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev devrinde ise doğal gaz bölümünde atılım yapıldı. Şahdeniz 2 yatağından çıkarılan doğal gazın Türkiye ve Avrupa’ya iletilmesini sağlayan Güney Kafkasya Boru Hattı, Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) ve Trans-Adriyatik Boru Hattı’ndan (TAP) oluşan Güney Gaz Koridoru inşa edildi. Azerbaycan doğal gazı bugün 16 ülkeye ihraç ediliyor.

TÜRKİYE İLE “BİR MİLLET, İKİ DEVLET” MÜTTEFİKLİĞİ KURULDU

Azerbaycan’ın bağımsızlığını birinci tanıyan devlet Türkiye oldu. Merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in Türkiye ve Azerbaycan için kullandığı “bir millet, iki devlet” sözleri iki ülke arasındaki münasebetlerde temel prensip oldu.

İlişkilerini stratejik müttefiklik üzerine kuran Türkiye ile Azerbaycan, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, TANAP, Bakü-Tiflis-Kars demir yolu çizgisi üzere projelere imza attı.

2. Karabağ Savaşı’nda Türkiye ve Türk halkı Azerbaycan’a siyasi ve manevi takviye verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Azerbaycan yalnız değildir.” açıklaması, üçüncü güçlerin Azerbaycan’ın operasyonuna müdahil olmasını engelledi.

Erdoğan ve Aliyev, 15 Haziran 2021’de Şuşa Beyannamesi’ni imzalayarak iki ülke arasındaki bağları daha üst seviyeye çıkardı.

ULUSLARARASI KURULUŞLARDA AKTİF ROL ALIYOR

Bağımsızlıktan sonra Ermenistan dışında komşu ve yakın tüm ülkelerle uygun ilgiler kuran Azerbaycan, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Bağımsız Devletler Topluluğu, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Bağlantısızlar Hareketi, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ve AGİT üzere milletlerarası kuruluşlarda etkin rol alıyor.

2012-2013 periyodunda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) süreksiz üyesi olan Azerbaycan, 2019-2023 yıllarında Bağlantısızlar Hareketinin periyot başkanlığını yürüttü.

Azerbaycan, 11-22 Kasım 2024’te BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 29. Taraflar Konferansı’na (COP 29) konut sahipliği yaptı.

BM İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat) tarafından düzenlenen 13. Dünya Kentsel Forumu (WUF13) da 17-22 Mayıs 2026’da Bakü’de yapıldı.