Körüklü efe çizmesi tarih olmak üzere. 65 yıllık son usta çırak bulamıyor

Kuvayı Milliye kahramanı Efeler ile Yörük Türkmenlerinin kültürel mirası olan körüklü çizme geleneğini yaşatan 76 yaşındaki Hasan Hüseyin Öter, 65 yıldır deriye biçim veriyor.

Dünyada akordeon çapraz körük tekniğiyle çizme üreten son usta olduğu belirtilen Öter, mesleğini devredecek bir çırak bulamamaktan keder duyarken, yaptığı çizmelerden birinin Cumhurbaşkanlığı Müzesi’nde sergilenmesinin gururunu yaşıyor.

İzmir’in Tire ilçesine bağlı kırsal Karateke Mahallesi’nde yaşayan Hasan Hüseyin Öter, 1961 yılında başladığı çizmecilik mesleğini yarım asrı aşkın müddettir sürdürüyor.

Geleneksel Türk el sanatlarının değerli örneklerinden körüklü çizmeyi kendine mahsus tekniklerle üreten Öter, üretimi büyük ustalık gerektiren akordeon çapraz körük modelini dünyada uygulayan tek usta olarak gösteriliyor. Öter, yıllardır ürettiği çizmelerle Efeler ve Yörük Türkmenlerinin kültürel mirasını yaşatmaya çalışıyor.

Mesleğe başlama kıssasını anlatan Hasan Hüseyin Öter, ayakkabıcılık serüveninin nasıl başladığına ait, “1961 yılında babam beni potin yapan bir ustanın yanına götürdü. İçeri girdik, dışarısı buz üzere soğuk, içeride ise sıcacık bir mangal yanıyordu. Babama ‘Ben burada çırak olurum’ dedim. Ustam da babama ‘Bu oğlanın isteği var, kalsın’ dedi. 1969’a kadar 8 yıl ustanın yanında piştikten sonra askerliğimi yaptım. 1970’te kendi dükkanımı açtım. O devir Ahilik geleneği vardı; dükkan açacak genci ustalar topluca imtihandan geçirir, icazet verirse ‘olur’ diploması verirlerdi” dedi.

Körüklü çizmenin tarihte 34 farklı çeşidi bulunduğunu belirten Öter, günümüzdeki akordeon körük modelini 1950 yılında ustası Elvan Kahya’nın icat ettiğini söz etti. Gerçek körüklü çizmenin en büyük özelliğinin yürürken çıkardığı ses olduğunu vurgulayan Öter, “Kaliteli deri katmanlarının ve özel körük kıvrımlarının her adımda birbiriyle teması sonucu oluşan bu ses, giyene başka bir heybet, asaletin ve varlığın simgesi olan tok bir duruş kazandırır” dedi. Başka yörelerde ahşap bloklar üzerinde kalıplarla taklit körükler yapıldığını ve vakitle halinin bozulduğunu aktaran Öter, kendi tekniğinde derinin kendi formuyla işlenerek hem sesini hem de halini ömür uzunluğu koruduğunu lisana getirdi.

Geçmişte zenginlik ve asaletin sembolü olan çizmeler, günümüzde Antalya, İstanbul ve Ege bölgelerinde düzenlenen Yörük-Türkmen şenliklerinde özel sipariş üzerine üretiliyor.

Dana ve keçi derisini hassasiyetle işleyen Öter, zanaatın geleceğine ait ise şunları kaydetti: “Bu iş yalnızca parayla yapılmaz, çizme yapmayı yürekten sevmek gerekir. Ne yazık ki benden sonra bu tekniği sürdürecek, arkamdan gelecek bir usta kalmadı. Lakin emeğimin en zirve noktada kıymet görmesi benim en büyük tesellim; ürettiğim çizmelerden biri Sayın Cumhurbaşkanımızın müzesine kaldırıldı. Bu sanat ölse de yapıtımız tarihteki yerini aldı.”