Zehir denilen kemoterapi kaç bayanın hayatını kurtardı?

O halde kemoterapiye “zehir” demek haksız mı?
Bu sert söz, tedavinin gerçek yan tesirlerini hatırlatıyor, saç dökülmesi, bulantı, yorgunluk, enfeksiyon riski…
Bunlar küçümsenemez.
Fakat onkolojide karar, “Bu ilaç zararsız mı” diye değil, “Bu hastada beklenen fayda muhtemel ziyandan fazla mı” diye verilir.
Ekim ayı göğüs kanserini konuşma ayı.
Pembe kurdelelerin yanında kemoterapi düşmanlığını da sık duyuyoruz.
Oysa asıl soru şu:
Bu ilaçlar kaç bayanın hayatını kurtardı?
Tek bir kesin sayı yok. Zira bir bayanın hayatını sadece kemoterapiye bağlamak mümkün değil.
Tarama, cerrahi, hormon tedavisi, amaca yönelik ilaçlar ve kemoterapi birçok vakit tıpkı muvaffakiyet hikayesinin kesimleri.
Bazı hastalarda ameliyat sonrası görünmeyen kanser hücrelerinin nüks oluşturma riskini azaltırken, kimilerinde hastalığı denetim altına almaya yardımcı oluyor.
Yine de elimizde değerli bir hesap var.
ABD’de 1975-2020 arasını inceleyen, nüfus datalarına dayalı bir model, göğüs kanserinden yaklaşık 1 milyon 30 bin ömür kaybını önlendiğini varsayım ediyor.
Bunun 770 bini, tarama olmasaydı tedavideki ilerlemelerle, 260 bini ise tedavi imkanları varken taramayla önlenmiş olarak hesaplanıyor.
Fakat 770 binin tamamı kemoterapinin yapıtı değil.
Hesaba hormon ve HER2 gayeli tedaviler de dahil.
Bu, ABD’ye ilişkin model kestirimi, dünyadaki bayanlar için tutulmuş bir sayaç değil.
Kemoterapinin kendi hissesini tek bir toplamla söyleyemiyoruz ancak tesirini klinik çalışmalarda ölçebiliyoruz.
100 binden fazla bayanı kapsayan 123 randomize çalışmanın tahlilinde, uygun kemoterapi rejimleri göğüs kanserine bağlı hayat kaybı riskini yaklaşık üçte bir azalttı.
Bu izafi azalma, her 100 bayandan 33’ünün kurtulduğu manasına gelmiyor.
Bir bayanın elde edeceği mutlak fayda, tümörün özelliklerine ve başlangıçtaki riskine nazaran değişiyor.
Bilim bugün kemoterapiyi herkese vermekten uzaklaşıyor.
TAILORx çalışmasında, en sık görülen erken evre göğüs kanseri kümesindeki bayanların yaklaşık yüzde 70’inde genetik test sonuçları kemoterapiden kaçınmaya yardımcı oldu.
Doğru hastada kemoterapiyi es geçmek de nitekim fayda görecek hastaya önermek kadar bilimsel bir muvaffakiyet.
Üstelik yeni biyoteknoloji, kemoterapiyi bir gecede tarihe kaldırmadı onu daha amaçlı kullanmanın yollarını arıyor.
Antikor-ilaç konjugatlarında antikor kanser hücresini buluyor, ona bağlı hücre öldürücü ilacı taşıyor.
Yani en yeni tedavilerin kimilerinde bile kemoterapinin güçlü molekülleri, biyolojik hedeflemeyle buluşuyor.
Kemoterapi elbette yan etkisiz değil “zehir” kelamı de yaşanan zorluğu küçümsemiyor.
Ama kaygı, tedavi kararının yerine geçmemeli.
Kanıta nazaran hakikat hastaya, yanlışsız vakitte verilen kemoterapi hâlâ hayat kurtarıyor.
Bugünün onkolojisi onu herkese vermek değil; kimin sahiden muhtaçlığı olduğunu giderek daha yeterli bulmak üzerine konseyi.