Haritada küçük ehemmiyeti büyük: Tansiyonun yeni adresi! ‘Tüm silahlar devreye girebilir’

Son periyotta Rusya ile NATO arasındaki tansiyon giderek daha farklı bir alana yayılıyor. Baltık Denizi ve Kuzey Avrupa’da artan askerî hareketlilik, NATO’nun bölgedeki hazırlıkları ve Moskova’dan gelen sert açıklamalar, taraflar arasındaki tansiyonun yeni bir boyuta taşındığını gösteriyor.

Özellikle NATO’nun gerçekleştirdiği tatbikatlarda mümkün hava akınları, denizaltı tehditleri ve kritik deniz yollarının güvenliği üzere senaryoları test etmesi de dikkat çekmişti.

NATO’nun kelam konusu hazırlıklarını ve tatbikatın sebep bilhassa bu bölgede gerçekleştirildiğini daha evvelki haberimizde detaylarıyla ele almıştık, detaylara aşağıdaki haberimizden ulaşabilirsiniz.

Bu gelişmelerin akabinde gözler bu sefer Baltık Denizi’ne çevrildi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in son açıklamaları ise Moskova ile NATO arasındaki tansiyonun ne kadar hassas bir noktaya geldiğini ortaya koydu.

KALININGRAD GERİLİMİ ARTIYOR

Putin, geçtiğimiz günlerde Moskova’da düzenlenen Valdai Tartışma Kulübü’nde yaptığı konuşmada, Rusya’nın rastgele bir Avrupa ülkesine saldırma planı olmadığını savundu. Lakin Rusya’ya yönelik direkt bir akın olması halinde karşılık vereceklerini belirten Putin, bilhassa Kaliningrad’a yönelik muhtemel bir hücum konusunda sert bildiriler verdi.

NATO üyesi Polonya ve Litvanya arasında yer alan Kaliningrad’ın Rusya açısından stratejik kıymetine dikkat çeken Putin, bölgeye yönelik rastgele bir akının direkt Rusya Federasyonu’na yönelik bir akın olarak değerlendirileceğini tabir etti.

Putin, Baltık Denizi’nde son periyotta gerçekleştirilen NATO tatbikatlarına ve Rusya’ya ilişkin gemilere yönelik teşebbüslere de reaksiyon gösterdi. Rus başkan, bölgede düzenlenen askerî tatbikatların ve Rus deniz araçlarının hareketlerinin engellenmesine yönelik teşebbüslerin “tırmanma” manasına geldiğini söyledi.

“Eğer Rusya’ya, bu durumda Kaliningrad’a ve muhtemelen öbür birtakım bölgelere direkt bir atak kelam konusu olursa, ülkemizin cephaneliğindeki tüm silahların kullanılması konusu kaçınılmaz ve önlenemez bir halde gündeme gelecektir” diyen Putin, bunun Rusya açısından kaçınılmaz bir karşılık olacağını savundu.

Putin’in bilhassa ‘tüm silahlar’ sözünü kullanması, Ukrayna savaşı sebebiyle aslında yüksek düzeyde seyreden Rusya-Batı geriliminin Baltık Denizi ve Kaliningrad sınırında yeni bir kademeye taşınıp taşınmayacağı sorusunu gündeme getirdi.

‘RUSYA HANGİ ARACIN KULLANILACAĞINI AÇIKÇA BELİRTMEYEREK KARŞI TARAFIN RİSK HESABINI ZORLAŞTIRIYOR’

Peki, Putin’in Kaliningrad’a yönelik muhtemel bir taarruz halinde nükleer silahlar da dahil olmak üzere “tüm silahların” kullanılabileceğini söylemesini nasıl okumak gerekiyor? Bu açıklama, Moskova’nın gerçek bir askerî hazırlığına mı işaret ediyor, yoksa NATO’ya yönelik bir caydırıcılık bildirisi mı?

St. Petersburg Devlet Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler üzerine doktora yapan ve Rusya konusunda araştırmaları olan Buğra Bekir Işılak’a nazaran Putin’in açıklamasını Rusya’nın nükleer silah kullanmaya hazırlandığının göstergesi olarak okumamak gerekiyor. Fakat bunun sıradan bir diplomatik ikaz olmadığı da açık.

Işılak, “Moskova Kaliningrad konusunda daha güçlü bir caydırıcılık iletisi veriyor ve muhtemel bir akına verilecek karşılığın sonlarını şuurlu olarak bilinmeyen bırakıyor. Açıklamanın arka planı burada değerli. Rusya’nın Londra Büyükelçiliği, İngiliz basınında NATO’nun Kaliningrad’ı abluka altına alabileceğine ve bölgeye yönelik varsayımsal askerî senaryolara ait tartışmalara reaksiyon göstererek, Rusya topraklarına yönelik muhtemel bir NATO aksiyonuna nükleer silahlar dahil mevcut bütün araçlarla karşılık verilebileceğini açıklamıştı” dedi. Işılak, şöyle devam etti:

— Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise daha sonra bu bildirinin ‘çatışmacı bir açıklama’ olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Nikolay Patruşev de mümkün bir NATO teşebbüsüne ‘hızlı ve uygun’ karşılık verileceğini belirtti. Bu sebeple burada bir nükleer savaş hazırlığından fazla stratejik belirsizlik üzerinden oluşturulan caydırıcılık görüyorum. Moskova hangi kuralda hangi aracın kullanılacağını açıkça belirtmeyerek karşı tarafın risk hesabını zorlaştırıyor. Verilmek istenen temel ileti, ‘Kaliningrad’a yönelik direkt bir müdahalenin sonuçları öngördüğünüz hudutlar içerisinde kalmayabilir’ formunda okunabilir.

— Bu telaffuzun sertleşmesini Baltık’taki askerî dönüşümden başka değerlendirmemek gerekiyor. Finlandiya’nın 2023, İsveç’in 2024 yılında NATO’ya katılmasıyla Rusya dışında Baltık’a kıyısı bulunan ülkelerin tamamı NATO üyesi hâline geldi. NATO, Ocak 2025’te kritik denizaltı altyapısının korunması emeliyle Baltic Sentry faaliyetini başlattı. Haziran 2026’daki BALTOPS 2026 tatbikatına ise 15 NATO ülkesinden yaklaşık 6 bin işçi katıldı.

KALININGRAD NEDEN BU KADAR KIYMETLİ?

Putin’in açıklamaları, NATO’nun Kaliningrad etrafında gerçekleştirdiği askerî tatbikatların akabinde geldi. NATO ve birtakım Avrupa ülkeleri, bu tatbikatları savunma ve caydırıcılık maksadıyla düzenlediklerini belirtirken, Moskova kelam konusu faaliyetlerin Rusya’ya yönelik baskıyı artırdığını savunuyor. 

Gerilim yalnızca Baltık Denizi ile hudutlu değil. NATO üyeleri ve İngiltere, Moskova’yı Ukrayna’ya verilen takviyesi zayıflatmak gayesiyle siber taarruzlar, sabotaj faaliyetleri ve casusluk teşebbüsleri de dahil olmak üzere çeşitli hibrit savaş metotları kullanmakla suçluyor. Rusya ise Batılı ülkelerin Ukrayna’ya verdiği askerî ve ekonomik takviyenin çatışmayı uzattığını savunuyor.

Peki, Kaliningrad sebep bu kadar kritik?

“Kaliningrad küçük bir coğrafya olabilir fakat Avrupa güvenlik haritasındaki yükü yüzölçümünün çok ötesinde” diyen Buğra Bekir Işılak, “Rusya ana karasıyla direkt kara irtibatı bulunmayan bölge, NATO üyeleri Polonya ve Litvanya arasında yer alıyor. Rus Baltık Filosu’nun ana üslerinden Baltiysk’in burada bulunması, bölgedeki füze ve hava savunma kapasitesi Kaliningrad’ı Rusya’nın Baltık stratejisinin kıymetli merkezlerinden biri hâline getiriyor” dedi. Işılak, şu kıymetli bilgilerin altını çizdi:

— Fakat Kaliningrad’ın ehemmiyetini sadece askerî kapasitesi üzerinden açıklamak eksik kalır. Bölge Rusya’nın Avrupa’ya açılan en batıdaki toprağı olmakla birlikte, tıpkı vakitte ana karadan kopuk bir ekslav bölgedir. Bu sebeple Kaliningrad Moskova açısından hem stratejik bir koz hem de stratejik bir kırılganlık. Rusya’ya NATO’nun kuzeydoğu kanadının çabucak yanında kıymetli askerî imkânlar sağlarken, coğrafik pozisyonu kriz periyotlarında bölgenin güvenliğini çok daha hassas hâle getiriyor. 

— Moskova’nın abluka senaryolarına sert reaksiyon göstermesinin arkasında da bu coğrafik gerçeklik bulunuyor. Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılması bu denklemi daha da değiştirdi. Baltık etrafındaki NATO coğrafyası büyük ölçüde bütünleşirken ittifak bölgedeki askerî hazırlığını ve tatbikatlarını artırdı. Bu sebeple vakit zaman kullanılan ‘Baltık NATO denizine dönüştü’ tabirinin arkasında kıymetli bir jeopolitik dönüşüm bulunuyor. Fakat bunu mutlak bir NATO hâkimiyeti biçiminde okumak da yanlışsız değil. Rusya’nın St. Petersburg ve Kaliningrad üzerinden Baltık’a erişimi, Baltık Filosu ve bölgedeki askerî kapasitesi devam ediyor.

‘EN CİDDİ RİSK, KÜÇÜK BİR ASKERÎ OLAYIN KONTROLDEN ÇIKARAK TIRMANMASI’

“Aslında iki tarafın güvenlik algısı tam bu noktada ayrışıyor” diyen Buğra Bekir Işılak, “NATO, Rusya’nın Ukrayna’daki askerî operasyonunun akabinde doğu kanadındaki caydırıcılığın güçlendirilmesini gerekli görüyor. Rusya ise NATO’nun genişlemesini, askerî altyapısının kendi sonlarına yaklaşmasını ve Baltık’taki faaliyetlerin yoğunlaşmasını kendi güvenlik planlamasında hesaba katılması gereken gelişmeler olarak pahalandırıyor. Tıpkı askerî hareketlilik Brüksel’den bakıldığında savunma, Moskova’dan bakıldığında ise artan stratejik baskı manasına gelebiliyor” sözlerini kullandı.

Kaliningrad’ı tehlikeli hâle getiren de bu iki güvenlik algısının çok dar bir coğrafyada karşı karşıya gelmesi olduğunu söyleyen Işılak, “Burada yaşanabilecek önemli bir kriz Ukrayna savaşından farklı olarak Rusya ile NATO kuvvetlerini direkt karşı karşıya getirebilir. Polonya ve Litvanya NATO’nun 5. madde güvenlik garantisi altında; Kaliningrad ise Rusya Federasyonu’nun hükümran toprağı. Bu sebeple Baltık’taki en önemli risk taraflardan birinin şuurlu biçimde büyük bir savaş başlatmasından çok, küçük bir askerî olayın denetim edilemeyen bir tırmanmaya dönüşmesi” formunda konuştu.

RUSYA’DA SAVAŞIN EKONOMİK ETKİLERİ HİSSEDİLİYOR

Ukrayna’daki savaş beşinci yılına girerken, çatışmanın ekonomik sonuçları ise Rusya’da daha görünür hale geliyor. Ukrayna’nın son devirde Rusya’nın petrol rafinerilerine yönelik insansız hava aracı hücumları, birtakım bölgelerde yakıt tedarikinde meselelere yol açtı.

Rusya’nın büyük kentlerindeki kimi akaryakıt istasyonlarında uzun araç kuyrukları oluşurken, ülkenin büyük çevrimiçi perakende platformlarına yönelik akınlar da aslında baskı altında olan savaş iktisadı üzerindeki yükü artırdı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya topraklarının derinliklerine yönelik Ukrayna insansız hava aracı taarruzlarını ‘uzun menzilli yaptırımlar’ olarak nitelendiriyor. Kiev idaresi, bu taarruzlarla Rusya’nın gelirlerini ve askerî kapasitesini azaltmayı ve Moskova’yı müzakere masasına dönmeye zorlamayı amaçladığını belirtiyor.

Putin ise Ukrayna taarruzlarının Rus iktisadına ziyan verdiğini kabul etti. Rus önder, akınların ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasında yaklaşık yüzde 1’lik kayba yol açtığını söyledi. Putin ayrıyeten Karadeniz’deki çatışmalarda çok sayıda Rus gemisinin etkisiz hale getirildiğini belirterek Ukrayna’ya karşı misilleme akınlarının sürdüğünü söz etti.

PUTİN: RUS EKONOMİSİ GÜVENDE

Putin’in ekonomik kayıplara ait açıklamaları, Rus parlamentosunun alt kanadı Devlet Duması’nın yeni üyelerine ülke iktisadının istikrarlı olduğunu söylemesinden sadece bir gün sonra geldi. Rus başkan, Ukrayna’nın Batılı ülkelerden aldığı mali takviyesi de eleştirdi. Putin, Rusya’nın ekonomik meselelerini çözmek için dış yardıma muhtaçlık duymadığını savunarak ülkenin finansal sisteminin ve iktisadının inançta olduğunu söyledi.

Öte yandan Putin, savaşın sona erdirilmesi için müzakerelere açık olduğu iletisini vermeye de devam ediyor. Fakat Kremlin’in son açıklamaları ve Rusya’nın savunma harcamalarına ait planları, Moskova’nın askerî faaliyetlerini kısa vadede azaltma niyetinde olmadığını gösteriyor.

Bazı haberlerde yer alan bilgilerde bütçe dokümanlarına nazaran Rusya’nın 2027 yılında savunmaya 17,1 trilyon ruble, yaklaşık 205 milyar dolar, ayırması planlanıyor. Bu sayı, başlangıçta bütçelenen ölçünün yaklaşık yüzde 27 üzerinde bulunuyor ve Ukrayna’ya yönelik tam kapsamlı işgalin başlamasından bu yana planlanan en yüksek savunma harcaması düzeyine işaret ediyor.