Putin: NATO tansiyonu tırmandırarak dünyayı uçurumun kenarına itiyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya merkezli fikir kuruluşu Valday Tartışma Kulübü’nün 23. yıllık toplantısında genel şura iştirakçilerine hitap ederek uluslararası güvenlik mimarisi, yapay zeka teknolojileri, Avrasya vizyonu ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana yaşanan jeopolitik kırılmalara ait değerlendirmelerde bulundu.

Toplantıda yaptığı konuşmada ve akabinde gelen soru-cevap oturumunda 1990 yılındaki diplomatik temaslardan şimdiki askeri çatışmalara kadar pek çok başlığı ele alan Devlet Başkanı Vladimir Putin, Batı başşehirlerinin tek taraflı ataklarla İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan dengeyi yok ettiğini lisana getirdi.

Konuşmasının birinci kısmında Sovyetler Birliği’nin son periyodundaki idare takımının yaklaşımlarını eleştiren Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, “Son Sovyet yıllarında ülkenin dümeninde yer alan insanların saflığına, basmakalıp fikirlerine, idealizmine ve muhtemelen dikkatsizliğine dikkat çekmek isterim. Batılı ortaklara körü körüne güvendiler. Muhatabınızın kelamına güvendiğiniz centilmenlik mutabakatlarının kâfi geleceğinden emindiler; bu durum Sovyetler Birliği’ne acımasız bir oyun oynadı” dedi.

Bu yaklaşımın yıkıcı tesirlerine işaret eden Rusya Devlet Başkanı, “Geçmişe dönüp bakıldığında bunun Sovyetler Birliği tarihi ve uzun vadeli dünya istikrarı için ne kadar yıkıcı bir rol oynadığı açıkça görülüyor. Sovyet başkanları Batı’nın kendilerini sevmesini istiyordu, Batılı başkanlar ise dünyayı kendi zevklerine nazaran yine biçimlendirmeyi ve Sovyet mirasının hissesini kesmeyi arzuluyordu. Ne kadar büyük olursa o kadar güzeldi ve işlerin nasıl sonuçlandığını görüyoruz” tabirlerini kullandı.

Sovyetler Birliği’nin dağılma sebeplerine değinen Putin, “Sovyetler Birliği’nin çöküşü iç dengesizliklerin bir birleşiminden kaynaklandı, bu mevzuda dürüst olmalıyız. Ülke idaresinin ardışık jenerasyonları tarafından yapılan yanlışlar, ileri görüşlülükten mahrumluk, pragmatizm yerine dar görüşlü ve kusurlu ideolojik kalıplar, profesyonellikten uzak yaklaşımlar ve bariz sıkıntıların küçümsenmesi tesirli oldu. Bütün bunlar Sovyetler Birliği’nin iç ve dış pozisyonunu adım adım aşındırdı ve çöküşünü getirdi” değerlendirmesini yaptı.

Dünyayı sarsan çatışmaların kökenine işaret eden Devlet Başkanı Putin, “Sonuç olarak, dünyayı büyük ölçüde içine çeken süregiden çatışmalar ve şoklar, 20. yüzyılın sonundaki hem Batı’daki hem de Doğu’daki siyasetçilerin karşı karşıya kaldıkları anıtsal değişimlere önemli ve derinlemesine bakma konusundaki isteksizliklerinin yahut yetersizliklerinin meyvesidir. Bu hatası diğerine atmak değildir, bu bir gerçektir” dedi.

O devirde kimi Avrupalı başkanların riskleri hakikat tahlil ettiğini belirten Vladimir Putin, Almanya Sosyal Demokrat Partisi yönetim kurulu üyesi Egon Bahr’ın temaslarını gündeme getirdi.

Bahr’ın Haziran ve Şubat 1990’da Bonn ve Moskova’da Sovyet liderliğiyle yürüttüğü arşiv kayıtlarını okuduğunda hayrete düştüğünü kaydeden Putin, Bahr’ın öngörülerinin doğrulanmış olduğunu aktardı.

Alman siyasetçinin tasalarını aktaran Rusya Devlet Başkanı, “Bahr’ın en çok kaygı duyduğu mevzu, Almanya birleştikten sonra bile Avrupa’daki cepheleşmenin devam etmesi tehdidiydi ve NATO içinde tüm Avrupa’yı kapsayan işbirliği yoluna girmekten ve bu cepheleşmeye son vermekten çok uzak olan çevrelerin pozisyonlarının güçlenecek olmasıydı” dedi.

Egon Bahr’ın 1990 yılındaki müzakerelerde sarf ettiği kelamlara atıfta bulunan Vladimir Putin, Alman yetkilinin şu değerlendirmesini aktardı:

“Avrupa’nın düşman bloklara bölünmüşlüğünü aşmak için kararlı adımlar atılmadığı takdirde, gelişmeler Sovyetler Birliği’ni memleketler arası tecride mahkum edecek çok elverişsiz bir yöne evrilebilir.”

Bahr’ın tahlil teklifini paylaşan Putin, “Peki bunun yerine ne öneriyordu? Gerçekten varsayımları sonunda hakikat çıktı. Bunun yerine ne önerilmişti? Hem ABD’nin hem de Sovyetler Birliği’nin iştirakiyle geniş yetkilerle donatılmış bir Avrupa Konseyi kurulması önerisi vardı. Orta ve Doğu Avrupa’nın neredeyse tamamını kapsaması öngörülüyordu. Lakin Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra Batı, Egon Bahr’a nazaran tüm Avrupa’yı kapsayan işbirliği yoluna girmekten çok uzak olan bu güçlerin zaferine şahit oldu” dedi.

Rusya’nın izlediği dış siyasetin Batı’da gördüğü karşılığı eleştiren Rus başkan, “Rusya’nın kelamda Batı medeniyetinin bir kesimi olma yönündeki uzun yıllara yayılan uğraşlarına karşın, pratikte bu çevrelerin Rusya’yı tecrit etmek ve Rusya Federasyonu’nun dağıtılmasını tamamlamak için ellerinden geleni yaptıklarını vurgulamak isterim. Zira Rusya içinde meydana gelen tüm değişikliklere rağmen onu tarihî Rus İmparatorluğu’nun kilit bir kesimi olarak gördüler. Hâlâ farklı etkinliklerde, farklı toplantılarda ‘Rusya’nın dağıtılmasını tamamlamalıyız’ diyorlar. Bütün bunlar Avrupa’nın ve dünyanın karşı karşıya kaldığı mevcut tehlikeli durumu yarattı” sözlerine yer verdi.

Tarihsel şuurun devlet varlığındaki rolünü vurgulayan Vladimir Putin, “Büyük ve eşsiz bir ülke inşa eden atalarımızın mirası güçlendirilmeli ve zenginleştirilmelidir. Tarihî temel olmadan, geleneklere hürmet duyulmadan hiçbir toplum varlığını sürdüremez. Lakin bunun aykırısı de birebir derecede geçerlidir: Gelecek olmadan geçmiş manasını yitirir” dedi.

Geleceğe dair belirsizliklere karşın stratejik bir çerçeve çizilmesi gerektiğini belirten Rusya Devlet Başkanı, “Gelecek söz konusu olduğunda, pek çok öge değişken ve meçhul olduğu için geleceğin büyük kısmı sahiden belirsizlikle örtülüdür. Rusya kendisi için bu türlü bir yol haritası inşa ediyor fakat dünya için de benzeri bir yol haritası üzerinde başka ülkelerle ve halklarla birlikte çalışmaya hazırdır” tabirlerini kullandı.

Küresel tansiyonların ulaştığı düzeye dikkat çeken Putin, “Gerilimi tırmandırma mantığının kibir ve kendine aşırı itimattan kaynaklandığı ve bizi uçurumun kenarına iten şeyin bu olduğu ortaya çıkacaktır. Şu anda dünyanın önde gelen ülkelerinin elinde tüm ömrü silebilecek ya da en azından yeryüzünü felaket boyutundaki sonuçlara sürükleyebilecek silahlar yer alıyor. Bu silahların asla kullanılmayacağından emin olabilir miyiz? Ne yazık ki emin olamayız” değerlendirmesinde bulundu.

Tiyatro sahnelerine ait klasik kuralı hatırlatan Vladimir Putin, “Bilirsiniz, meşhur bir kelam vardır: Oyunun başında duvarda asılı bir silah varsa, oyunun sonunda kesinlikle ateş alır. Hasebiyle karşı hareketler ne kadar uzlaşmaz olursa, stratejik mağlubiyet maksadı ne kadar açıkça duyuru edilirse, çatışmanın en şiddetli evreye girme mümkünlüğü o kadar artar. Zira hayatta kalma uğraşı yalnızca tabiatta değil, insanların bağımsızlıklarını, onurlarını ve varlıklarını kaybetme ihtimaliyle karşı karşıya kaldıkları toplumsal alanlarda da cereyan eder” dedi.

Teknolojik gelişmelerin güvenlik istikrarlarına tesirini pahalandıran Vladimir Putin, yapay zeka sistemlerinin askeri alandaki kullanımına odaklandı.

Dünyada yapay zeka araştırmalarının insan denetiminden çıkmasını engellemek ismine yavaşlatılması tartışmalarının yürütüldüğünü belirten Putin, teknik ilerlemenin önünün kesilemeyeceğini lakin sonuçlarının kavranması gerektiğini kaydetti.

Yapay zekanın sivil ve askeri alanlarda kendi kararlarını alma potansiyeline değinen Devlet Başkanı Putin, “İnsanlar makinelerin anında karar verme ve tahlil kapasitesiyle yarışamaz. Fakat insanların sezgi, kalıpların dışında düşünebilme ve yanlışsız tahlili üretebilme üzere öteki meziyetleri var” sözlerini kullandı.

Tarihten bir olayı hatırlatan Rusya Devlet Başkanı, “Eylül 1983’teki Sovyet devrinden bir kıssayı anımsatmak isterim. Yarbay Stanislav Petrov nöbetçi subaydı ve erken ikaz sisteminden bir alarm aldı. Alarm beş Amerikan kıtalararası balistik füzesinin fırlatıldığı yönündeydi. Rastgele bir algoritma bunu bir karşı akın için münasebet olarak görürdü. Fakat bu subay tecrübeliydi, ihtarın doğruluğundan kuşku etti, sistemde bir arıza olduğunu düşündü ve haklı çıktı. Onun yerinde bir yapay zeka yer alsaydı durum çok farklı sonuçlanabilirdi” dedi.

Askeri teknolojilerdeki otomasyonun risklerine işaret eden Vladimir Putin, “Yapay zeka savaşın aktifliğini artırıyor, bu da çatışmaların yıkıcılığını beraberinde getiriyor. Muhtaçlığımız olan şey çağdaş savaş üzerine tarafsız, profesyonel bir milletlerarası tartışmadır. Askeri operasyonların otomatikleşmesi ve dijitalleşmesi onun oyunlaştırılmasına yol açıyor; kan dökülmesinin ve insan hayatı kaybının bir bilgisayar oyununa dönüştüğü görülüyor. Açık konuşalım, bu durum insanlığın gerilemesine ve barbarlığa sürüklenmesine sebep oluyor” kelamlarını kaydetti.

Rusya’nın 1899 Lahey Konferansı’nın öncülerinden biri olduğunu anımsatan Putin, insani normlara hürmetin mesleksel bir mecburilik olduğunu belirterek Rus ordusunun hasmın askeri altyapısıyla direkt ilgisi olmayan tesisleri birinci maksat alan taraf olmadığını kaydetti.

Jeopolitik kutuplaşmanın iklim krizi, etraf, yoksulluk ve eşitsizlik üzere global problemlerin tahlilini gölgelediğini belirten Putin, global seviyede ortak hissede sağlanamıyorsa bölgesel işbirliklerine odaklanılması gerektiğini söz etti.

Avrasya coğrafyasının ehemmiyetine işaret eden Putin, “Artan global istikrarsızlığın ortasında, geçmişte Rusya tarafından önerilen Büyük Avrasya Ortaklığı fikri yeni bir kıymet kazanıyor. Askeri ve siyasi cepheleşme dünyanın birbirine bağlılığını zedeliyor. Tedarik zincirleri, ulaştırma ağları ve yerleşik ticaret yolları tehdit altına giriyor. Avrasya ülkelerinin misyonu ve sorumluluğu bu alanı global risklerden ve yıkıcı sonuçlarından korumaktır” dedi.

Gelecek kuşaklara aktarılacak mirasa değinen Putin, “Tarih kitaplarında 21. yüzyılın ikinci çeyreğinin bir dönüm noktası olarak yer almasını isterim. İnsanlığın varoluşsal zorlukları kavrayıp hırslarını bir kenara bıraktığı, teknolojik devrimi fırsata çevirdiği, askeri cepheleşmenin geleceği olmadığını anlayarak yeni ve istikrarlı bir dünya tertibi kurmaya başladığı yazılmalıdır. Zira bu gerçekleşmezse, bu ders kitaplarını okuyacak kimse kalmayabilir ve o kitaplar asla yazılamaz” dedi.

Rusya’nın global siyasetteki vizyonunu şekillendiren ve dış dünyaya duyuru ettiği en itibarlı entelektüel platformlardan biri olan Valday Uluslararası Tartışma Kulübü, birinci kere 2004 yılında kapılarını açtı.

Adını, birinci toplantıların gerçekleştirildiği Valday Gölü yakınlarındaki Novgorod bölgesinden alan bu niyet kuruluşu, vakit içinde Rusya’nın global sıkıntılara bakışını dünyaya duyurduğu ana merkezlerden birine dönüştü.

Kurulduğu devirden itibaren dünyanın dört bir yanından önde gelen akademisyenleri, analistleri, gazetecileri ve diplomatları bünyesinde toplamayı başardı.

Kulüp, Doğu ile Batı arasındaki entelektüel köprüleri kurma savıyla yola çıkmış ve global krizlerin derinlemesine masaya yatırıldığı üst seviye bir forum niteliği kazazandı.

Valday Kulübü’nü milletlerarası kamuoyunun odak noktası haline getiren en kıymetli öge ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yıllık genel oturumlara şahsen katılması oldu. Putin; Rusya’nın askeri doktrinlerini, güç stratejilerini ve Batı dünyasıyla olan tansiyonlarına dair en kritik ve sert bildirilerini yıllar boyunca daima bu kürsüden vermeyi tercih ediyor.