İran’dan savaşı durdurma planı: ABD’ye 7 günlük kurallı teklif

New York Times gazetesinin haberine nazaran, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu marjında basın toplantısı düzenleyen İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Tahran idaresinin çatışmaları durdurmak, Hürmüz Boğazı’nı trafiğe açmak ve akabinde kapsamlı nükleer müzakerelere başlamak üzere Washington’a yedi günlük bir plan önerdiğini söyledi.

Erakçi, kelam konusu teklifin, haziran ayında ABD ile İran arasında varılan lakin kısa müddette çöken mutabakat zaptındaki taahhütlerle büyük benzerlik taşıdığını ve Washington’un kabul etmesi durumunda derhal uygulamaya konulmaya hazır olduğunu söz ederek, şunları aktardı:

“Arabulucular aracılığıyla ABD’ye, muhakkak şartlar yerine getirildiği takdirde Hürmüz Boğazı’nın yedinci günün sonunda açılacağı ve görüşmelerin yine başlayacağı yönünde bir plan sunduk.”

Son olarak Erakçi, mutabakatın ABD ara seçimlerinden evvel sağlanmasının daha güzel olacağını kelamlarına ekledi.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan Amerikalı bir yetkili, idarenin arabulucular aracılığıyla olumlu ve yapan temaslar yürüttüğünü fakat ABD’nin bir mutabakat için ivedi etmeyeceğini savundu.

İRAN’IN 12 MİLYAR DOLAR DEĞERİNDEKİ DONDURULAN FONLARININ SERBEST BIRAKILMASINI İSTEDİĞİ ÖNE SÜRÜLDÜ

Haberde, İran’ın bu önerisinin, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın BM kürsüsünden karşılıklı sert iletiler verdiği bir süreçte gündeme geldiğine işaret edildi.

Gazetenin haberinde, Trump’ın muahede olmaması halinde İran’ı “yok etmekle” tehdit ettiği, Pezeşkiyan’ın ise ülkesine zorbalık yapılamayacağını söylediği anımsatıldı.

Plana ait kurallar kapsamında; yedi gün boyunca Lübnan dahil tüm çatışmaların durması, ABD’nin İran’a ilişkin en az 12 milyar dolar olduğu iddia edilen dondurulmuş fonları özgür bırakması, İran petrolü üzerindeki yaptırımları kaldırması ve deniz ablukasına son vermesi gerektiği argüman edildi.

Haberde, bu adımların akabinde son gün Hürmüz Boğazı’nın açılacağı ve derhal nükleer müzakerelere başlanacağı öne sürüldü.

Trump’ın ise birincil amacının İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engellemek olduğunu, bunu ya diplomatik bir uzlaşıyla ya da yeni akınlarla sağlayacağını söylediği aktarıldı.

Haberde, iki ülkenin yaklaşık yedi aydır savaş halinde olduğuna işaret edildi. Savaşın şubat ayı sonlarında ABD ve İsrail’in İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve askeri komuta kademesini öldüren hava taarruzlarıyla başladığı, Trump’ın birinci etapta savaşın birkaç hafta süreceğini söylediği lakin savaşın global seviyede petrol, güç ve besin fiyatları üzerinde geniş çaplı tesirler oluşturduğu hatırlatıldı.

Diplomatik temaslara ait açıklama yapan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen üç saatlik toplantının bir uzlaşıyla sonuçlanmadığını bildirmişti.

Buna rağmen, temaslarını 28 Eylül’e kadar New York’ta sürdürecek olan İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 22 Eylül’de ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Katar üzerinden bildiri teatisi gerçekleştirmişti. Görüşmeyi “verimli” olarak nitelendiren Erakçi’nin ardından, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de yeni temasların kapıda olduğunu açıklamıştı.

“AKILLICA HAMLE” VURGUSU

Haberde; yaptırımlar, temel besinde artan enflasyon, ilaç badiresi ve ticari aksamalar sebebiyle İran iktisadının ağır bir baskı altında olduğuna dikkat çekildi.

Analistlere nazaran Trump, ara seçimler öncesinde savaşı sonlandırmanın getireceği siyasi kazanım ile Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı korumak arasında bir istikrar kurmak zorunda.

Crisis Group İran Projesi Direktörü ve Başkan Danışmanı Ali Vaez, teklifi “akıllıca bir hamle” olarak nitelendirdi.

Vaez, planın kamuoyunda takviye bulmayan bir savaşı sonlandırıp ara seçimler öncesi güç fiyatlarını düşüreceği için Trump açısından cazip olduğunu, tıpkı vakitte İran’ın lehine olan koşulları geri getirdiğini vurguladı.

Vaez ayrıyeten, nükleer müzakerelere giden takvimin daraltılmasının Trump için cazibeli bir seçenek sunduğunu kaydetti.