Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Mekke Mutabakatı’yla barışçıl geleceğin inşası için sorumluluk üstlendik”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD’de yayın yapan Newsweek mecmuasının sorularını yanıtladı.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’na ait esas amaçları sorulan Erdoğan, dünyanın önemli kırılmalardan geçtiğini belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Pakistan ve Suudi Arabistan ile imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın “ABD’nin güvenlik garantilerinden bağımsız olarak hem İran’a hem de İsrail’e karşı bölgesel caydırıcılığı tahkim etmeye yönelik bir adım” olarak değerlendirildiği belirtilerek yöneltilen, “Bu mutabakatın verdiği ileti ve stratejik kıymeti nedir? Ayrıyeten muahede, İran’ın yahut Irak ve Yemen’deki müttefiklerinin Suudi Arabistan’a yönelik atakları karşısında Türkiye’nin müdahalede bulunması ihtimalini de beraberinde getiriyor mu?” sorusuna da karşılık verdi.

Erdoğan, “Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı İran’a, İsrail’e yahut rastgele bir üçüncü ülkeye karşı kurulmuş bir ittifak olarak kıymetlendirmek doğru olmaz. Bu mutabakat daha inançlı, barışçıl ve müreffeh bir geleceğin inşası için üstlendiğimiz müşterek sorumluluğun bir tabiridir.” görüşünü paylaştı.

Uzun vakittir bölge sıkıntılarının bölge ülkelerince sahiplenilmesi gerektiğini söylediklerini aktaran Erdoğan, şunları kaydetti:

“Güvenliğimizi tahkim etmek, caydırıcılığımızı artırmak ve bölgemizde kalıcı istikrarı güçlendirmek istiyoruz. Mutabakat, BM Şartı’nın 51’inci maddesindeki legal müdafaa hakkına dayanmaktadır. Muahede üç devletten rastgele birine yönelik silahlı hücumun tüm taraflara yapılmış sayılacağına hükmetmektedir. Burada verilecek karşılığın mahiyeti, taarruza uğrayan ülkenin daveti ve muhtaçlıkları temelinde belirlenebilir. Bu muhtaçlık istihbarat, lojistik yahut mühimmat dayanağı olabilir, tehdidin boyutuna nazaran daha ileri askeri dayanak de gündeme gelebilir. Bunların nasıl hayata geçirileceğine ilgili siyasi ve askeri düzenekler dayanışmalar yoluyla karar verir. Münasebetiyle Irak’ta, Yemen’de yahut diğer bir yerde meydana gelebilecek her hadiseye bugünden otomatik bir askeri senaryo yazmak doğru olmaz.”

“TÜRKİYE-AMERİKA İLİŞKİLERİNİ ÜÇÜNCÜ BİR ÜLKE ÜZERİNDEN TARİF ETMİYORUM”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, “ABD Başkanı Donald Trump’ın kendisinden sık sık övgüyle kelam ettiği ve Türkiye’nin İran çatışmasına müdahil olmamasını da takdir ettiği, buna karşılık başka NATO üyelerini gereğince müdahil olmadıkları gerekçesiyle eleştirdiği” belirtilerek, “Aranızdaki bu alaka, Türkiye-ABD ilgilerini daha ileriye taşımak açısından ne cins fırsatlar sunabilir? Örneğin, Beyaz Saray’ın İran’ın ticaret ortaklarına yönelik yaptırım tehditlerini hayata geçirmesi halinde mevcut tablonun değişebileceği konusunda rastgele bir tasa duyuyor musunuz?” sorusu yöneltildi.

Trump ile direkt ve açık konuşabildiği bir münasebeti olduğunu söz eden Erdoğan, “Bunun Türkiye-Amerika münasebetleri ve hatta bölgemizdeki gelişmeler bakımından kıymetli bir imkan olduğunu düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

Son görüşmede İran sıkıntısından bölgesel güvenliğe, Gazze’den ikili bağlantılara kadar geniş bir gündemi direkt ele aldıklarını bildiren Erdoğan, şöyle devam etti:

“Liderler arasında açık bir bağlantı bulunduğunda, vakit zaman olabilecek görüş farklılıklarının yönetilmesi ve ortak tahlil yollarının üretilmesi de kolaylaşıyor. Türkiye ile ABD arasında uzun yıllara dayanan esaslı ve çok boyutlu müttefiklik münasebetleri bulunuyor. Savunma sanayi, ticaret ve bölgesel güvenlik başta olmak üzere önemli bir işbirliği pratiğimiz ve bunu daha da geliştirme potansiyelimiz bulunuyor. Bu sebeple böylesine güçlü temellere sahip münasebetlerimizi beklenen senaryoları üzerinden konuşmayı da hakikat bulmam. İran’la ABD arasındaki mevcut duruma dair Sayın Trump’la samimi bir diyaloğumuz var ve muhtemel her türlü gelişmeyi de kendisiyle vakti geldiğinde yeniden açık biçimde konuşuruz. Lakin şunu söyleyebilirim ki Türkiye hâkim bir devlet olarak komşularıyla ilgilerini, müttefiklik yükümlülüklerini, bölgesel sorumluluklarını ve ulusal menfaatlerini bugüne kadar olduğu üzere bundan sonra da en istikrarlı ve olması gerektiği halde gözeterek hareket eder.”

Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile de yakın bir bağı bulunduğu anımsatılarak, “Bazı İsrailli yetkililerin Türkiye’yi İran’ın akabinde ‘sıradaki tehdit’ olarak nitelendirmeye başladığı bir devirde, İsrail’in ABD idaresi üzerindeki tesiri konusunda telaş duyuyor musunuz?” sorusu üzerine Erdoğan, “Türkiye-Amerika alakalarını üçüncü bir ülke üzerinden tanım etmiyorum. Washington’daki muhatabımız Amerika Birleşik Devletleri idaresidir. Sayın Trump’la konuşmamız gereken bir bahis olduğunda bunu kendisiyle direkt konuşuyoruz.” cevabını verdi.

İsrail idaresiyle birçok mevzuda önemli görüş ayrılıklarının olduğunun bilindiğini aktaran Erdoğan, “Son devirde İsrail’de Türkiye’yi yeni bir tehdit kaynağı olarak sunmaya dönük yanlışlı bir telaffuz körükleniyor. Bu telaffuzun İsrail’deki iç siyasi süreç ve seçim atmosferiyle kontaklı olduğunu kıymetlendiriyoruz. Bu lisanı bölgesel barışa katkı sağlayan sorumlu bir yaklaşım olarak görmüyoruz. Türkiye’nin İsrail halkıyla yahut rastgele bir toplumla hasımlığı yoktur. İtirazımız, memleketler arası hukuka karşıt gördüğümüz siyasetlere ve bölgemizde istikrarsızlığı derinleştiren adımlaradır.” tabirlerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “İsrail’in son periyotta Suriye’ye yönelik akınları ve İsrail’in Yunanistan ile yaptığı savunma anlaşması üzere sorunlar, İsrail-Türkiye arasındaki rekabette tansiyonu artıran başlıklar olarak öne çıktı. Bu tansiyonların askeri bir çatışmaya dönüşmesi ihtimalini öngörüyor musunuz? Bu türlü bir durum NATO açısından ne manaya gelir?” sorusunu da yanıtladı.

“Türkiye dış siyasetini kaçınılmaz savaş senaryoları üzerinden kurmaz.” sözlerini kullanan Erdoğan, Suriye konusunda yaklaşımlarının net olduğunu belirtti.

“PKK’NIN FESHİ ÖNEMLİ BİR EŞİK”

“Suriye’deki tansiyonlara karşın PKK’nın feshedilmesi de dahil olmak üzere Türkiye’nin çıkarları açısından bu alanda bir dizi olumlu gelişmeye tanıklık ettik. Bu gelişme, Türkiye’nin milli güvenliği açısından ne mana söz ediyor? Ayrıyeten, ABD yahut İsrail’in Kuzey Irak’ta, kimileri PKK ile tarihi bağlara sahip İranlı Kürt muhalif hareketleri desteklemeye yönelik mümkün teşebbüsleri konusunda telaş duyuyor musunuz?” sorusu üzerine Erdoğan, “Terörsüz Türkiye”nin ülke için takvim sıkıntısından öte stratejik bir gaye olduğunun altını çizdi.

On yıllardır can alan, kaynakları tüketen, Türkiye’nin ve bölgenin kalkınmasının önünde mani oluşturan terör sıkıntısını kalıcı biçimde gündemden çıkarmak istediklerini vurgulayan Erdoğan, şunları kaydetti:

“PKK’nın fesih ve silah bırakma yönünde aldığı kararları bu bakımdan değerli bir eşik olarak görüyoruz lakin asıl olan, alınan kararların alanda eksiksiz uygulanmasıdır. Örgütün bütün ögeleriyle silah bırakması, yasa dışı yapının tasfiye edilmesi ve bu sürecin devletimizin ilgili kurumlarınca tespit ve teyit edilmesi gerekiyor. Suriye’deki gelişmeleri de birebir anlayışla takip ediyoruz. Oradaki bütün silahlı ögelerin merkezi devlet yapısı altında bütünleşmesi, Suriye’nin egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve toplumsal birliğinin tahkimi açısından mecburidir. Bu sürecin eşit vatandaşlık temelinde ilerlemesini, Kürtler dahil bütün Suriye halkının kendisini daha emniyetli, daha özgür ve daha müreffeh hissedeceği bir sistemin kurulmasını destekliyoruz. Suriye’nin birliği güçlendikçe bölgemizin güvenliği de güçlenecektir.

İran’daki gelişmeler sırasında PKK/PJAK’ın ortaya çıkan koşullardan faydalanma teşebbüslerini de yakından takip ediyoruz. İran’ın iç problemleri dış müdahalelerden uzak biçimde, İran halkı tarafından çözülmelidir. Etnik ve mezhebi fay çizgilerinin harekete geçirilmesi, İran’ı ve bütün bölgemizi uzun periyodik bir istikrarsızlığa sürükler. Buna müsaade edilmemelidir.”

“TÜRKİYE’NİN ÖLÇÜSÜ TERÖR, ŞİDDET VE MİLLİ GÜVENLİĞİMİZE YÖNELİK TEHDİTTİR”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Kürtler, bizim kardeşlerimiz. Bin yıldır bir arada, iç içe yaşıyoruz. Sevincimiz de bir. Her vakit söylüyorum: Kürtler, Araplar ve Türkler olarak etle tırnak üzereyiz. Kürt kardeşlerimizin huzurunu, güvenliğini ve refahını terör örgütlerinin yahut dış güçlerin hesaplarından farklı tutuyoruz. Türkiye’nin ölçüsü etnik kimlik değildir, terör, şiddet ve milli güvenliğimize yönelik tehdittir. Bölgemizde hiçbir topluluğun öbür ülkelerin vekalet savaşlarında kullanılmasına müsaade edilmemesi gerektiğine inanıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

“TÜRKİYE MÜZAKERE MASASININ KURULMASINA KATKI SAĞLAMAYA HAZIRDIR”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya-Ukrayna Savaşı hatırlatılarak, “NATO’nun en büyük ikinci ordusunun Başkomutanı olmanızın yanı sıra Başkan Putin ile iletişimi sürdüren bir önder olarak, Avrupa’da daha geniş çaplı bir çatışmaya yanlışsız olası bir tırmanıştan kaygı duyuyor musunuz? Türkiye’nin barışın tesisi için arabuluculuk konusunda hala oynayabileceği bir rol olduğunu düşünüyor musunuz?” sorusu üzerine, bu savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılma riskini göz ardı etmediklerini vurguladı.

Avrupa’da gündeme gelen sabotaj ve hibrit faaliyet argümanlarının da mevcut güvenlik ortamının hassasiyetini artırdığını belirten Erdoğan, “Bu süreçte sağduyuyla hareket etmek, savları dayanıklı kanıtlar üzerinden kıymetlendirmek ve tansiyonu daha da tırmandıracak adımlardan kaçınmak gerekiyor. Türkiye olarak önceliğimiz, savaşın yeni ülkeleri içine çeken bir çatışmaya dönüşmesinin önüne geçmektir.” tabirlerini kullandı.

Türkiye’nin Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki tavrının 4 yılı aşkın müddettir değişmediğine dikkati çeken Erdoğan, şöyle devam etti:

“İstanbul görüşmeleri, Karadeniz Tahıl Girişimi ve esir takasları, her iki tarafla konuşabilmemizin ortaya çıkardığı somut sonuçlardır. Türkiye, NATO’nun güçlü bir müttefikidir. Birebir vakitte Sayın Putin’le ve Ukrayna idaresiyle direkt temas kurabiliyoruz. Bunda bir çelişki görmüyorum. Arabuluculuk yapabilmek için anlaşmazlığın her iki tarafıyla da konuşabilmeniz gerekir. Sayın Putin’le Bişkek’te yaptığımız son görüşmede de barışın sağlanması için Türkiye olarak üzerimize düşeni yapmaya hazır olduğumuzu açık biçimde söz ettim.

Bugün üzerinde hassasiyetle durduğumuz sıkıntılardan biri Karadeniz’in güvenliğidir. Sivil deniz nakliyatının, ticaret yollarının ve güç altyapısının savaşın dışında tutulması için taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz. Karadeniz’de ticari deniz nakliyatının güvenliğini kalıcı biçimde sağlayacak bir sisteme muhtaçlık olduğuna inanıyorum. Savaş uzadıkça insani, ekonomik ve siyasi maliyet büyüyor. Gerekli siyasi irade ortaya konulduğunda Türkiye, yine müzakere masasının kurulmasına ve barışın önünün açılmasına katkı sağlamaya hazırdır.”

“TÜRKİYE’YE TERCİH DAYATMASINI DOĞRU BULMUYORUZ”

“Jeopolitik eğilimlerin de değişmesiyle birlikte, yeni güç merkezlerinin ortaya çıktığı, giderek daha çok kutuplu hale gelen bir dünyanın doğuşuna tanıklık ediyoruz. Türkiye’yi bu yeni devirde nasıl yönlendirmeyi, Çin de dahil olmak üzere Batılı ve Doğulu güçlerle bağlantılarda nasıl bir istikrar gözetmeyi ve ülkenizin bölgede ve ötesinde istikrarlı ve tesirli bir pozisyona sahip olmasını nasıl sağlamayı planlıyorsunuz?” sorusuna Erdoğan, “Türkiye’ye ‘Batı mı, Doğu mu?’ formunda bir tercih dayatılmasını hakikat bulmuyoruz.” cevabını verdi.

NATO Ankara Zirvesi’ne mesken sahipliği yaptıklarını anımsatan Erdoğan, “NATO’daki güçlü pozisyonumuzu tahkim ederken Türk Devletleri Teşkilatındaki işbirliğimizi derinleştiriyor, İslam İşbirliği Teşkilatında faal sorumluluk üstleniyor, diyalog ortağı olduğumuz Şanghay İşbirliği Örgütüyle bağlantılarımızı ilerletiyor, G20, D-8 ve öbür çok taraflı platformlarda da etkinliğimizi artırıyoruz. Gerçekten bunun son örneği olarak ASEAN’la işbirliğimizi ‘Diyalog Ortaklığı’ düzeyine yükselttik.” tabirlerini kullandı.

Bunun yanında bölgesel sahiplenme anlayışı temelinde tesis ettikleri yeni işbirliği sistemleriyle, başka ülkelerle ilgileri daha da geliştirerek hem coğrafyada istikrar ve refahı teşvik ettiklerini hem de ortak güvenliği ve caydırıcılık kapasitelerini tahkim ettiklerini belirten Erdoğan, “Hakeza Mekke Ortak Savunma Anlaşması da bölge ülkeleriyle ortaklaşa biçimde hayata geçirmekte olduğumuz bu vizyonumuzun yakın vakitteki en eşsiz örneğini teşkil etmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

“TÜRKİYE’NİN KONUMU ÇOK YÖNLÜ DIŞ POLİTİKA YÜRÜTMEMİZİ TABİİ KILIYOR”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin ile ticareti, yatırımları ve bağlantısallığı geliştirmek istediklerini vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Bu doğrultuda Türkiye, Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridor’un global lojistik ve ticarette daha büyük bir rol üstlenmesini önemsemekte ve TRIPP üzere hem bölge açısından stratejik vizyon sunan hem de Orta Koridoru daha da kuvvetli kılacak teşebbüsleri desteklemektedir. Tıpkı vakitte Basra Körfezi’ni Türkiye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak olan Kalkınma Yolu Projesi’ni Irak’la birlikte hayata geçirmekte, bir yandan da Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan’a yeni bir demir yolu ve kara yolu bağlantısallık vizyonunu ortaya koymaktadır.

Türkiye’nin Doğu ile Batı arasındaki eşsiz pozisyonu, çok boyutlu ve çok yönlü bir dış siyaset yürütmemizi olağan kılıyor. Biz, ulusal menfaatlerimizi, bölgesel istikrarı ve global barışı birlikte gözetiyor, esaslı ittifaklarımızı koruma ederken yeni paydaşlıklar kuruyor, gerektiğinde farklı güç merkezlerini tıpkı masa etrafında buluşturuyoruz. Türkiye’nin istikameti açıktır: Kendi iradesiyle hareket eden, bölgesinde istikrarı tahkim eden ve global problemlerde kelam ve sorumluluk sahibi güçlü bir ülke olarak bu çizgiyi kararlılıkla sürdürmek.”