AB içinde “Made in Europe” hengamesi. Milyarlarca euroluk teşvik kime gidecek?

Avrupa Birliği, kamu kaynaklarını stratejik yerli endüstriyi ayağa kaldırmak gayesiyle kullanmaya hazırlanırken, Brüksel’de “Made in Europe” (Avrupa’da Üretilmiştir) kavramının sonları üzerine şiddetli bir uyuşmazlık yaşanıyor.

Avrupa Komisyonu tarafından Mart ayında sunulan Sanayi Hızlandırma Yasası tasarısı, otomotiv ve pak güç üzere kritik alanlarda kamu ihaleleri, açık artırmalar ve devlet sübvansiyonlarından yararlanmak isteyen şirketlere yerli üretim kaidesi getiriyor.

Plan, AB’nin yıllık 2 trilyon euroyu aşan ve birlik gayrisafi hasılasının yüzde 14’ünü oluşturan dev kamu alım gücünü devreye sokmayı amaçlıyor.

Temel maksat ise Avrupa’daki yüksek güç fiyatları ve sıkı regülasyonlardan muaf olan yabancı rakiplerle çaba etmek ve özellikle güneş paneli bileşenleri üzere pak teknolojilerde global pazara hakim olan Çin’e bağımlılığı azaltmak.

Tasarı, Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin yanı sıra ortak pazarın kesimi olan İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’ten gelen eserleri direkt kapsıyor.

Komisyon, tedarik zincirlerinin kopmasını önlemek ve müttefiklerle ticari bağları korumak emeliyle özgür ticaret muahedeleri, gümrük birlikleri yahut karşılıklı kamu alım mukavelelerine sahip ortak ülkeleri de sisteme dahil etmeyi planlıyor.

Fransa ise bu çerçevenin ziyadesiyle geniş tutulduğu görüşünde.

AFP ajansının aktardığına göre Fransız Sanayi Bakanı Sebastien Martin, Brüksel’deki toplantı öncesinde yaptığı açıklamada, “Avrupalıların kamu parası, Avrupalı personelleri ve Avrupa fabrikalarını desteklemelidir” diyerek hudutların dar tutulmasını istedi.

Buna karşılık Almanya, Belçika ve kimi üye ülkeler “Avrupa ile Üretilmiş” yaklaşımını savunuyor. Almanya Ekonomi Bakanı Katherina Reiche, üretimi Avrupa içinde artırırken İsviçre, Norveç ve Kanada üzere emniyetli ortaklara dayanmayı sürdürmek gerektiğini kaydetti.

Belçika Başbakan Yardımcısı David Clarinval de kurallara uyan ülkeleri içeren açık bir liste talep ettiklerini belirterek İngiltere, Güney Kore, Kanada ve İsviçre’yi örnek gösterdi.

İsveç ve Çekya katı kuralların yatırımları caydırabileceği ve fiyatları tırmandırabileceği ihtarında bulunurken, Almanya Başbakanı Friedrich Merz daha evvel yalnızca Avrupa’yı önceleyen kuralların “son çare” olması gerektiğini lisana getirmişti.

Polonya ismine konuşan Michal Baranowski ise istikrarlı bir yaklaşımı desteklediklerini, kuralların şirketler için “bürokratik bir kabusa” dönüşmemesi gerektiğini, İngiltere, Avustralya, Japonya yahut İsviçre’nin kapsama alınıp alınmayacağını söylemek için şimdi erken olduğunu vurguladı.

Komisyon’un hazırladığı tasarı çelik, alüminyum, çimento, elektrikli araçlar, bataryalar, güneş ve rüzgar gücü, hidrojen teknolojisi ve nükleer güç üzere kritik alanları hedefliyor.

Her kesim için farklı yerlilik ve düşük karbon eşikleri öngörülüyor:

Kamu kaynaklarıyla alınacak elektrikli araçların montajının AB hudutlarında yapılması ve yasa yürürlüğe girdikten altı ay sonra, batarya haricindeki kesimlerinin yüzde 70’inin AB menşeili olması mecburî tutuluyor.

Güneş panellerinde evirici (inverter) ve hücrelerin üç yıl içinde Avrupa’da üretilmesi kaidesi aranıyor.

Alüminyum alımlarında yüzde 25 AB üretimi ve düşük karbon kriteri getirilirken, çelik alımlarında yalnızca yüzde 25 düşük karbon koşulu aranıyor; Avrupa menşei zaruriliği uygulanmıyor.

Öte yandan çelik üreticileri kendi bölümlerinin de yerlilik kapsamına alınması için kulis yürütüyor.

Tasarının getirdiği kurallar, eserlerin Avrupa’da tedarik edilemediği yahut tedarikçi değiştirmenin maliyetleri fahiş biçimde yükselttiği hallerde muafiyet tanıyor.

Tasarı, yabancı yatırımlara yönelik ağır kontrol kararları de içeriyor.

Yatırımcının kendi ülkesinin global üretim kapasitesinin en az yüzde 40’ını elinde tuttuğu stratejik dallarda, 100 milyon euronun üzerindeki direkt yatırımlara özel koşullar getiriliyor.

Reuters’ın haberine nazaran Çin’i gaye aldığı belirtilen bu madde uyarınca; yabancı yatırımcılar Avrupalı bir şirkette çoğunluk payına sahip olamayacak, yüklü olarak Avrupalı emekçileri istihdam edecek ve fikri mülkiyet lisansını AB’deki yatırımın yararına sunacak.

Mevzuatın dışarıda bırakacağı ülkelere dair belirsizlik milletlerarası alanda dertleri artırdı.

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, ülkesinin “güvenilir ortak” sayılması için teşebbüste bulunacağını belirterek, dışlanmanın İngiliz otomotiv kesimine ağır darbe vuracağı ihtarını yaptı.

İngiliz Motorlu Araç Üreticileri ve Tüccarları Derneği (SMMT), Birleşik Krallık’ın kapsam dışı kalmasının 80 milyar euroluk ikili ticaret hacmini ve ortak yatırımları riske atacağını bildirdi.

Japon araba üreticileri de kuralların global tedarik ağlarına ziyan verebileceğine dikkat çekti.

Yıl sonuna kadar AB devir başkanlığını yürüten İrlanda, 27 ülkeyi ortak bir metinde uzlaştırmaya çalışıyor.

Masadaki formüllerden biri, kuralların her kesim ve hatta her eser bazında başka farklı esnetilmesini içeriyor.

Mevzuatın yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve üye devletlerin ortak bir metin üzerinde uzlaşması gerekiyor.

Parlamentoda süreci yönetecek olan Alman raportör Anna Cavazzini ile Fransız parlamenterler Christophe Grudler ve Pierre Jouvet değişiklik önergelerini sunmaya hazırlanırken, son onayın gelecek yıl çıkması hedefleniyor.