ABD ağır darbe aldı: ‘Güvenli kaleler’ maksat oldu! İran’ın elindeki koz değişebilir… 3 kritik seçenek masada

ABD Başkanı Donald Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 81’inci oturumunda yaptığı konuşmada İran’a yönelik sert iletilerini yineledi. İran’ın nükleer silahlara sahip olmasına müsaade vermeyeceğini söyleyen Trump, Tahran’la müzakerelerin sonuçsuz kaldığını savunarak ABD’nin İran’a yönelik askerî operasyonlarını da savundu.

ABD cephesinden gelen bu bildiriler, İran’la gayrette şimdilik askerî baskının sürdürüleceğine işaret ederken, savaşın alandaki sonuçları ABD açısından farklı bir tablo ortaya koyuyor. Zira ABD’nin Orta Doğu’daki askerî üslerinin gördüğü ağır hasar, Washington’ın bölgedeki askerî varlığını ve üs stratejisini yine değerlendirmesine sebep olmuş durumda.

GÜVENLİ KALELER AĞIR HASAR ALDI

New York Times’ta yer alan habere nazaran, İran’ın füze ve insansız hava aracı atakları, Bahreyn başta olmak üzere Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Irak, Umman ve Ürdün’deki ABD tesislerinde önemli hasara yol açtı. Savaşın başlamasından yaklaşık bir ay evvel Bahreyn’deki ABD üssünde denizci kışlalarının milyonlarca dolarlık yenileme çalışmaları başlamıştı.

ABD Donanması’nın bölgedeki kıymetli merkezlerinden biri olan tesisteki çalışmalar, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in de desteklediği yatırımlar arasında yer alıyordu. Ancak 28 Şubat’ta İran tarafından düzenlenen füze ve tek yönlü akın dronu atakları, üssün kritik kısımlarını maksat aldı. Besin, yakıt ve gemi tamir tesislerinin yanı sıra yüksek teknolojiye sahip birtakım komuta merkezleri de hasar gördü. Ömür alanlarının değerli kısmı kullanılamaz hale gelirken, yaklaşık 1500 asker ve aile üyesi bölgeden tahliye edildi.

BAHREYN ÜSSÜNE DÖNÜŞ BELİRSİZ

Saldırıların üzerinden aylar geçmesine karşın Bahreyn’deki tesisin tamamının yine kullanılabilir hale gelmediği bildirildi. ABD Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Daryl Caudle, 31 Ağustos’ta düzenlenen bir toplantıda yerinden edilen işçiye hitaben yaptığı açıklamada, üsse yakın vakitte dönüş beklenmediğini söyledi. Bahreyn’deki durum, İran hücumlarının ABD’nin bölgedeki askerî altyapısında yarattığı meselelerin en dikkat cazibeli örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

Yine New York Times’ın aktardığı değerlendirmelere nazaran, taarruzlar sonucunda ABD askerleri hayatını kaybetti, yaklaşık 800 asker yaralandı. Bölgede vazife yapan binlerce asker ve aile üyesi farklı noktalara sevk edildi. ABD Savunma Bakanlığı müfettişlerinin yayımladığı raporda ise yaklaşık 60 uçak ve diğer askerî ekipmanın kaybedildiği, maddi kaybın yaklaşık 3,7 milyar dolara ulaştığı belirtildi. Yüzlerce binanın da hücumlardan etkilendiği kaydedildi.

ABD’NİN ÜS AĞI YENİ TEHDİTLERLE KARŞI KARŞIYA

Yaşananlar, ABD’nin II. Dünya Savaşı’ndan bu yana kıymetli bir stratejik avantaj olarak kullandığı denizaşırı askerî üs ağının günümüzde birebir ölçüde inançlı olup olmadığı tartışmasını gündeme taşıdı. ABD, dünyanın farklı bölgelerindeki üsleri; asker, silah, mühimmat ve başka askerî materyallerin süratli biçimde sevk edilmesinde lojistik merkezler olarak kullanıyor.

Ancak gelişen insansız hava aracı teknolojileri ve uzun menzilli hassas füzeler, bu tesisleri daha kolay amaç haline getiriyor. Yeniden tıpkı haberde emekli ABD’li General David H. Petraeus, mevcut gelişmelerin sadece üslerin konumlandırılmasının değil, ABD ordusunun gelecekteki operasyon biçiminin de yine değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtti. Rusya, Çin ve Kuzey Kore üzere ülkelerin daha gelişmiş füze sistemlerine sahip olması da ABD’nin denizaşırı askerî tesislerinin savunmasına ait kaygıları artırıyor.

Bu noktada değerlendirmelerde bulunan İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, savaşın ABD’nin Körfez’deki üslerine ait tartışmayı başlatmadığını, mevcut tartışmayı somutlaştırdığını belirtti. Toğa, Pentagon Başmüfettişliği’nin 14 Eylül’de yayımladığı rapora dikkat çekerek şu sözleri kullandı:

— Bence savaş bu tartışmayı başlatmadı, sırf sonuçlandırdı. ABD’nin Körfez’deki üs mimarisi esasen uzun yıllardır sorgulanıyordu. Savaş ise bu tartışmayı teorik düzlemden çıkararak somut bir sorun haline getirdi. Pentagon Başmüfettişliği’nin 14 Eylül’de yayımladığı rapor, bu hususta birinci resmî muhasebeyi ortaya koydu. Rapora nazaran İran hücumları, Kuveyt, Bahreyn, Katar, BAE, Suudi Arabistan, Irak, Umman ve Ürdün’deki ABD üslerinde yüzlerce bina ve yapının hasar görmesine ya da yıkılmasına sebep oldu.

— Ancak asıl problem bina ve altyapı kayıpları değil. Bana nazaran raporun en kritik kısmı mühimmat sorununa ait. Raporda, savaşın stratejik envanter açıkları yarattığı ve mühimmat tedarikinde sanayi kaynaklı darboğazları ortaya çıkardığı belirtiliyor. Sorunun özü de burada yatıyor. Bir önleyici füzenin maliyeti, düşürdüğü İHA’nın maliyetinden kat kat yüksek. Bu türlü bir maliyet denkleminde savunan tarafın bunu uzun vadede sürdürebilmesi son derece güç.

BAHREYN’DEKİ HASAR OPERASYONLARI DA ETKİLEDİ

Bahreyn’deki üssün kullanılamaması, bölgedeki ABD Donanması operasyonlarında lojistik meselelere da yol açtı. Hürmüz Boğazı etrafında vazife yapan savaş gemileri, yakıt, yiyecek ve öbür muhtaçlıklarını karşılamak için alternatif merkezlere yönelmek zorunda kaldı. Bu kapsamda, Umman Körfezi’nden uzakta Diego Garcia’daki ABD tesislerinden yararlanıldığı ve ikmal süreçlerinin uzadığı bildirildi.

ABD’nin Abraham Lincoln uçak gemisi de uzun müddet denizde kaldı. Guam ve Umman’daki kısa müddetli duraklamalar dışında 250 günden fazla liman ziyareti gerçekleştirmeyen geminin uzun vadeli vazife mühleti, mürettebatın yaşadığı zorluklarla birlikte ABD kamuoyunda da gündeme geldi.

ÜSLERİN KÜÇÜLTÜLMESİ DE SEÇENEKLER ARASINDA LAKİN…

Ortaya çıkan tablo, ABD’nin denizaşırı askerî varlığının boyutunun ve bu varlığın sürdürülebilirliğinin yine tartışılmasına yol açtı. ABD, dünyanın pek çok ülkesinde askerî üs, liman ve havaalanını kullanıyor. Ancak bu geniş askerî ağın işletilmesi ve korunması her yıl 10 milyarlarca dolarlık maliyet oluşturuyor.

Emekli Korgeneral Ben Hodges, ABD’nin askerî tesislerini daha düşük maliyetli önleyici füze sistemleriyle güçlendirmesi gerektiğini savundu. Hodges ayrıyeten askerî ekipmanların yer altında korunmasını ve kritik yapıların insansız hava aracı ataklarına karşı daha sağlam hale getirilmesini önerdi.

Oral Toğa ise ABD’nin bundan sonra nasıl bir üs ve kuvvet konuşlanması modeline yönelebileceğine ait üç seçeneğin öne çıktığını belirtti:

— Bazı tahlillere nazaran Pentagon istese dahi Bahreyn, Katar ve Kuveyt’teki üslerin savunulabilir olmadığını söylüyor. Bu üsler yine inşa edilse bile tekrar vurulma riskleri yüksek. Diğer bir sözle, bu koşullarda üsleri yine inşa etmek birebir vakitte gayeleri de yine inşa etmek manasına geliyor.

— Peki bundan sonra ne değişebilir? Bana nazaran üç seçenek gerçekçi görünüyor. Birincisi, kuvvetlerin dağıtılması. Yani birkaç büyük üs yerine daha küçük ve daha düşük değerli noktalara yayılmış bir konuşlanma modeli. İkincisi, ufuk ötesi konuşlanma. Burada kalıcı kara üslerinden çok deniz gücü ve rotasyonlu askeri varlık öne çıkıyor. Üçüncüsü ise bölgede kalacak tesislerin daha fazla sertleştirilmesi ve korunması.Buna karşılık tam bir çekilmenin gerçekçi olduğunu da düşünmüyorum. Çünkü Hürmüz Boğazı açık tutulacaksa ABD’nin bölgedeki erişim muhtaçlığı devam edecektir.

Üslerin geleceğine ait değerlendirmesinde siyasi boyuta da dikkat çeken Oral Toğa, alınacak kararın savaşın nasıl sona ereceğiyle yakından irtibatlı olduğunu belirtti. Toğa, bölgedeki mesken sahibi ülkelerin de ABD’nin askerî varlığı açısından daha belirleyici hale geldiğini tabir ederek kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Buradaki temel kısıtın askerî olmaktan çok siyasi olduğunu düşünüyorum. Ateş altında gerçekleştirilen bir çekilme, mağlubiyet olarak yorumlanabilir. Bu sebeple alınacak karar büyük ölçüde savaşın nasıl sona ereceğine bağlı olacak. Ayrıyeten artık mesken sahibi ülkelerin de bu denklemde çok daha belirleyici bir kelam hakkı bulunuyor. Hakikaten Suudi Arabistan mayıs ayında kendi üslerinin ve hava alanının kullanılmasına müsaade vermedi.”

ABD’NİN ÜSLERİNİ KÜÇÜLTMESİ İRAN’IN BÖLGESEL KONUMUNU NASIL TESİRLER?

ABD’nin askerî üslerini küçültmesi yahut bölgedeki askerî varlığını daha fazla dağıtmasının İran’ın bölgesel güç istikrarı ve müzakere durumuna mümkün tesirlerini de pahalandıran Oral Toğa, “Kısa vadede Tahran bunu bir zafer olarak duyuru edecektir ve belli ölçüde bunu yapmasının münasebetleri de var. Ancak bana nazaran genel tablo, birinci bakışta göründüğü kadar İran lehine değil. Bu mevzuda üç temel itirazım var” dedi ve şöyle devam etti:

— Birincisi, Amerikan kuvvetlerinin dağıtılması ile bölgeden çekilmesi tıpkı şey değil. İran’ın mevcut askerî kaldıracı, Amerikan varlığının yoğunlaşmış olmasından kaynaklanıyor. Yani kısa menzilli füzelerin erişebildiği aralarda bulunan büyük ve sabit üslerden kelam ediyoruz. Şayet ABD deniz yüklü ve rotasyon asıllı bir yapıya geçerse, İran’ın füze kapasitesi açısından mevcut maksat seti değerli ölçüde daralacak. Münasebetiyle akla yatkın planlanmış bir küçülme İran’ın hareket alanını genişletmek yerine tam aksine daraltabilir. İkinci sıkıntı müzakere durumuyla ilgili. Bugün Tahran’ın elinde iki temel koz bulunuyor: Hürmüz Boğazı ve Amerikan üslerini vurabilme yeteneği. Şayet bu üsler boşalırsa İran’ın elinde temel olarak tek bir koz kalacak. Bu da müzakere alanının genişlemesi değil, stratejinin tek bir karta bağlanması manasına gelir.

— Üçüncü ve bana nazaran en değerli bahis ise ortaya çıkacak boşluğu kimin dolduracağı. Mekke Anlaşması’nın 7 Ağustos’ta imzalanmasının temel sebeplerinden biri de buydu. Körfez ülkeleri Amerikan güvenlik garantisinin sağlam olmadığı sonucuna vardı. Ancak bu ülkelerin güvenlik siyasetlerini çeşitlendirmeleri, otomatik olarak İran’a yakınlaşacakları manasına gelmiyor. Daha çok bölge devletlerinin kendi askerî yeteneklerini geliştirmeleri ve kendi koalisyon yapılarını oluşturmaları manasına geliyor ki ABD tesirinin ve varlığının şu konjonktürde büsbütün silineceğini düşünmek de yanlışsız değil.

“Askerî açıdan daha fazla kendi kendine yetebilen ve siyasi açıdan İran’a uzaklığını koruyan bir Körfez, Tahran açısından uzaktaki bir işverene bağımlı Körfez’den daha güç bir stratejik etraf yaratabilir” diyen Toğa, “Dolayısıyla İran sembolik savaşı kazanırken, daha yapısal nitelikteki çabayı kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir. Bir de sorunun iç siyaset boyutu bulunuyor ve bunu küçümsememek gerekir. Rehberini bir suikast sonucunda kaybetmiş, halefi altı aydır ortada olmayan ve savaş iktisadını yönetmek zorunda kalan bir siyasi liderlik açısından, ‘Amerikalıları bölgeden çıkardık’ anlatısı son derece değerli bir siyasi araç. Hatta tahminen de İran açısından asıl kazanım burada yatıyor” tabirlerini kullandı.