Kanser ilacının pasaportu olur mu?

Sonra bir kanser ilacının kıssasını okuyorsunuz:
Molekül Çin’de geliştirilmiş, kimi ülkelerdeki haklarını Amerikalı bir şirket almış. İki taraf birebir buluş için çalışıyor.
Peki, hangisi gerçek?
İkisi de!
12-15 Eylül’de Seul’de düzenlenen Dünya Akciğer Kanseri Kongresi’ni anlamak için yeni ilaçların isimleri kadar bu çelişkiye de bakmak gerekiyor.
Çünkü değişen sadece kanseri tedavi etme biçimimiz değil. Tedaviyi kimin geliştirdiği de değişiyor.

‘Çin malı’ndan Çin buluşuna

Uzun müddet Çin’i dünya iktisadının üretim atölyesi olarak düşünmeye alıştık. İlaç bölümündeki mutabakatlar ise bu bakışın yetersiz kaldığını gösteriyor.
Çinli bir firmanın geliştirdiği ivonescimab bir örnek.
Amerikalı Summit, 2022’de ilacın ABD ve Avrupa dahil belli pazarlardaki geliştirme ve satış hakları için 500 milyon dolarlık başlangıç ödemesini içeren bir muahede yaptı.
Başarı şartlarına bağlı ödemelerle toplam fiyat 5 milyar dolara ulaşabiliyordu.
Amerikalı bir şirket de 2025 yılında Çinli biyoteknoloji şirketiyle bir kanser ilacı adayı için Çin dışındaki hakları kapsayan muahedeyi tamamladı.
Açıklanan başlangıç bedeli 1.25 milyar dolardı.
Burada kıymetli bir ayrım var: Her muahede, Çinli şirketin satın alınması demek değil.
Çoğu vakit alınan, makul bir molekülün makul ülkelerdeki hakları. Manşetlerdeki milyarlar da her vakit peşin ödenmiş para değil bir kısmı gelecekteki muvaffakiyete bağlı.
Yani sadece ilaç değil, risk ve gelecekteki gelir de paylaşılıyor. Bu tablo, siyasi tansiyonun göstermelik olduğunu kanıtlamaz.
Bir ülkeyle yarışırken o ülkede geliştirilen bir buluşa yatırım yapabilirsiniz.
Bunu romantik bir paydaşlık üzere de okumayalım. Ticari beklenti güçlü.
Ama bilimsel ilerlemeyle ticari çıkarın buluşması, hastalar için değerli sonuçlar doğurabilir.

Milyar dolarlık mutabakattan hastanın hayatına

Asıl soru şu:
Bu moleküller nitekim fark yaratıyor mu?
Seul’de sunulan HARMONi-2 tahlili, ivonescimab için dikkat alımlı bir karşılık verdi. Çin’de yürütülen 398 hastalık araştırmada, muhakkak özellikleri taşıyan ileri evre küçük hücreli dışı akciğer kanserinde ortanca hayat mühleti ivonescimabla 30.8 ay, karşılaştırıldığı pembrolizumab ile 22.6 ay bulundu.
Ivonescimab, bağışıklık sisteminin tümöre karşı cevabını ve tümörün damar oluşumuyla alakalı bir yolu birebir molekülle hedefliyor. Önümüzdeki yıllarda daha sık duyacağımız “çift gayeli antikor” yaklaşımının örneklerinden biri.
Sonuçları gerçek okumalıyız. Çalışma Çin’de, seçilmiş bir hasta kümesinde yapıldı, karşılaştırma kemoterapiyle verilen immünoterapiye değil, tek başına pembrolizumaba karşıydı. Buradan “Bütün akciğer kanserlerinde en uygun tedavi bulundu” sonucu çıkmaz.
Ortanca hayat mühleti
ise kümeleri karşılaştıran istatistiksel bir ölçüdür, ferdî bir müddet vaadi değil.

En güç cephede yeni bir kapı

Kongrenin kıymetli haberlerinden biri küçük hücreli akciğer kanserindeydi.
Hızlı ilerleyebilen, başlangıçta tedaviye cevap verse bile sık tekrarlayan bu hastalıkta seçenekler uzun müddet sonlu kaldı.
TAISHAN-302 isimli 451 hastalık araştırmada, hastalığı birinci tedaviden sonra tekrarlayan bireylerde “tam-peli” olarak kısaltılan yeni ilaç adayı, topotekan kemoterapisiyle karşılaştırıldı. Ara tahlilde ortanca hayat mühleti 13.3 aya karşı 9.4 aydı.
Adı tambotatug pelitecan. Ezberlemek zorunda değilsiniz.Önemli olan çalışma biçimi:
Kanser hücresindeki B7-H3 isimli işareti hedefleyen bir antikora hücre öldürücü ilaç yükü bağlanıyor.
Amaç, bu yükü tümöre taşımak. Bunlara “antikor-ilaç konjugatları” deniliyor.
Bunlar yan etkisiz tedaviler değil. Bu çalışmada da önemli yan tesirler görüldü. Üstelik yeni aday, mevcut seçeneklerin hepsiyle karşılaştırılmış değil.
Bir öteki yaklaşımda ise bağışıklık hücresiyle kanser hücresi birbirine yaklaştırılıyor.
DLL3 gayeli tarlatamab, platinli kemoterapi sonrası ilerleyen yaygın evre küçük hücreli akciğer kanserinde geçen yıl ABD’de tam onay aldı. Bu hareketlilik sırf geleceğe ilişkin bir vaat değil.
Çift maksatlı antikorlar, ilaç taşıyan antikorlar, bağışıklık hücrelerini tümöre yönlendiren tedaviler…
Önümüzdeki yılların sözlüğünde bu kavramları daha çok göreceğiz. Lakin kongre başarısı, her ülkede onay ve her hastaya erişim manasına gelmiyor.

Asıl hudut nerede?

Ben Seul’den çıkan kıssayı bir ülkenin oburunu yenmesi olarak okumuyorum.
Bilimsel keşfin tek bir coğrafyanın monopolünde olmadığını gösteren bir değişim olarak görüyorum.
Fakat burada yeni bir soru başlıyor:
Şirketler hudutları aşabilirken hastalar fiyat ve geri ödeme duvarlarının önünde mi kalacak?
Bir molekülün Çin’de bulunması, Amerika’da geliştirilmesi ya da öbür bir ülkede üretilmesi, hastanın asıl sorusunu değiştirmiyor:
“Bana yarayacak mı ve ona ulaşabilecek miyim?”
Kanser ilacının pasaportundan daha değerli olan, hastanın hayatına girip giremediğidir.