Ege’de ‘sakin sular’ sebep bulandı

Türkiye ile Yunanistan arasındaki bağlantılarda tansiyonun yine yükselmesi üzerine “sakin sular politikası” bulanıklaşırken, yıllardır Ege’de süren uyuşmazlıkların en hassas başlıklarından biri olarak gösterilen “Yunanistan’ın Doğu Ege Adalarının gayriaskeri statüsünü ihlal etmesi” konusu tekrar gündeme oturdu. Ankara, Yunanistan’ın Doğu Ege Adalarındaki askeri varlığının milletlerarası mutabakatlara alışılmamış olduğunu savunurken Atina ise Türkiye’den kaynaklandığını öne sürdüğü güvenlik tehdidini münasebet göstererek adaların savunma hakkını öne çıkarıyor. 1960’larda ortaya çıkan bu anlaşmazlık hem Türk-Yunan ilgilerinde, hem de NATO içinde önemli bir sıkıntı olarak gösteriliyor. Pekala bu husus sebep şimdi yine gündemin merkezine oturdu? Ankara ve Atina arasında kriz yaratabilecek başlıklar hangileri?

GERİLİM NEDEN YÜKSELDİ

– Atina-Tel Aviv yakınlaşmasının askeri ittifaka evrilmesi:

Atina’nın İsrail’den yaklaşık 3 milyar euro bedelle satın aldığı “Aşil Kalkanı” hava savunma sisteminin, Türkiye’ye yakın Ege adaları ile Batı Trakya’yı da kapsayacak biçimde konuşlandırılması planı, Ankara’nın adaların silahlandırılmasına itirazlarını tekrar gündeme taşıdı.

– Yunanistan’da yaklaşan seçimler:

Ülkede gelecek yılın birinci yarısında yapılması beklenen genel seçimler öncesinde, Türkiye ile ilgilerin konusunun, iç siyaset gereci olarak öne çıkartılması, Türkiye’yi birinci gündem maddelerinden biri haline getirdi. 

– Askeri yığınak:

Yunanistan’ın son yıllarda savunma kapasitesini artırması ve Ege adalarındaki askeri altyapıyı güçlendirmesi, Ankara’nın “gayriaskeri tüzel statünün ihlali” itirazlarını daha görünür hale getiriyor.

– Karşılıklı tehdit algısı:

Atina, tıpkı ittifak üyesi olmasına karşın, Türkiye’nin askeri kapasitesinin yanı sıra, TBMM’nin 1995’te, Yunanistan’ın karasularını 12 mile çıkarması halinde hükümete “her türlü önlemi alma” yetkisi veren ve böylelikle bu genişletmeyi kabul etmeyeceğini duyuran açıklamasını, adaların savunulması için münasebet gösteriyor. Atina, “casus belli” yani savaş sebebi olarak isimlendirdiği mevzuyu, son periyotta memleketler arası platformlarda taşımaya başladı. Hatta TBMM’nin bu açıklamasını münasebet göstererek, AB’nin SAFE ismi verilen savunma fonlarına Ankara’nın erişimini veto ediyor. Ankara ise Atina’nın bu münasebetlerinin temelsiz olduğunu ve milletlerarası mutabakatlardaki yükümlülükleri ortadan kaldırmayacağını savunuyor. Atina sorunun Uluslararası Adalet Divanı’na götürülmesini de istemiyor. Divan’ın bu bahisteki yargı yetkisini tanımıyor.

ADALAR İÇİN HUKUK SAVAŞI

Oniki Ada’nın gayriaskeri statüsü, 1947 Paris Barış Antlaşması, Orta ve Kuzey Ege adalarınınki ise 1923 Lozan Barış Antlaşması ile düzenlendi. Atina, 1960’lardan itibaren adaları silahlandırmaya başlarken, 1970’lere kadar bunu reddetti. Yunanistan 1970’lerden sonra ise adaların silahlandırılmasını Türkiye’den kaynaklandığını öne sürdüğü güvenlik tehdidi ve yasal müdafaa mazeretiyle savunmaya başladı. Mevzuyu NATO’ya da taşıyan Atina, adaların İttifak’ın askeri savunma planlarına dahil edilmesini isterken, Ankara gayriaskeri statülerini münasebet göstererek buna karşı çıkıyor. İki ülke, uyuşmazlığı karşılıklı mektuplarla Birleşmiş Milletler’e de taşıdı.

DÖRT KRİZ BAŞLIĞI

– Deniz parkları:

Yunanistan’ın Ege ve İyon Denizi’nde duyuru ettiği deniz parklarına Türkiye reaksiyon gösterirken, Ankara’nın Kuzey Ege ve Akdeniz’de karşılık olarak kendi deniz parklarını duyuru etmesi yeni bir tansiyon yarattı.

– Deniz yetki alanları yasası:

Türkiye’nin ekim ayında deniz yetki alanlarına ait yeni bir yasal düzenleme yapacağı yönündeki haberler Atina’da yakından izleniyor ve yeni bir tansiyon başlığına dönüşebilir.

– Yunanistan-Güney Kıbrıs elektrik kontağı:

Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasında planlanan Great Sea Interconnector (GSI) denizaltı elektrik kablosu projesi, Ankara’nın itiraz ettiği başlıklardan biri. Projenin çoğunluk payının Fransız Meridiam şirketine devredilmesinin akabinde Atina, Fransa’nın dayanağıyla ilerleme sağlamaya çalışıyor. Ankara ise Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları ve milletlerarası hukuk temelinde “Türk onayı” kuralını masaya koyarak projeye yönelik jeopolitik ve hukuksal sonları hatırlatıyor.

– 12 mil tartışması:

Atina idaresinin son günlerde Girit’in güneyindeki kara sularını 12 mile çıkaracağına dair haberleri sızdırması ve Ege’de de karasularını 12 mile çıkarma hakkını gündemde tutması tansiyonu arttırıyor. Ankara, bu türlü bir adımın, Ege’deki mevcut istikrarları değiştirebileceğini bu denizi büsbütün Türkiye’ye kapatabileceğini pahalandırıyor. Atina’nın bu yönde adımları, ipleri daha da gerebilir. Ankara, Girit etrafındaki muhtemel bir 12 mil atılımının Ege ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları istikrarını bozarak adım adım Ege’ye sıçrayabileceği görüşünde.

Bu tartışmanın tarihî ve türel tabanında, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) 8 Haziran 1995 tarihinde oy birliğiyle kabul ettiği bildiri yatıyor. Yunanistan’ın Ege’deki kara sularını 6 milin üzerine çıkarması, Türkiye’nin yaşamsal çıkarlarına direkt tecavüz olarak tanımlanmış ve bu durum bir savaş nedeni sayılmıştı.

SAHADA HAREKETLENME

– İsrail-Yunanistan askeri tatbikatı:

Yunanistan ve İsrail donanmalarının evvelki gün Doğu Akdeniz’de düzenlediği ortak tatbikata iki fırkateyn ve iki füze botu katıldı. Tatbikatın, Türkiye’nin İsrail ve Yunanistan’a yönelik telaffuzlarının arttığı bir devirde yapılması dikkat çekti.

– Türkiye’nin Denizkurdu tatbikatı:

Yarın başlayacak ve 24 Eylül’e kadar sürecek; Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’de düzenlenecek Denizkurdu tatbikatı da Atina tarafından yakından izleniyor. Yunan Ta Nea gazetesi, tatbikat münasebetiyle Genelkurmay’ın birlikleri yüksek alarma geçirdiğini tez etti.

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et