Hürmüz Boğazı’nda tarih tekerrür mü ediyor?

İRAN-IRAK SAVAŞI’NIN MİRASI

Tanker Savaşı’nın temelleri, 1980 yılında Irak lideri Saddam Hüseyin’in, Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğindeki İran’ın teokratik devrimci hükümetinden çekinerek doğu komşusuna saldırmasıyla atıldı.

1980’lerin başında her iki tarafın karşılıklı ataklarıyla süren çatışmalar, 1984 yılına gelindiğinde tam bir yıpratma savaşına dönüştü. Bu noktada Saddam Hüseyin, taktik değiştirerek İran’ın petrol tankerlerine saldırmaya karar verdi. Maksadı Tahran iktisadına ziyan vermek ve dünya güçlerini petrol akışını korumak ismine müdahaleye zorlamaktı.

Irak, Harg Adası’ndaki petrol tesislerini vurmak için füzeli jetler kullanırken, İran bu atağa Irak’a lojistik takviye sağlayan tarafsız ticaret gemilerine saldırarak karşılık verdi. Tarihçi Samuel Cox’un belirttiği üzere, Irak’ın Harg Adası’na giden ve oradan dönen tankerleri gaye almasıyla ‘Tanker Savaşı’ resmen başlamış oldu.

Singapur bayraklı 85 bin tonluk Norman Atlantic, 6 Aralık 1987’de Hürmüz Boğazı’na yaklaşırken Umman karasularında bir İran savaş gemisi tarafından akına uğradıktan sonra alevler içinde kaldı.

ABD’NİN MÜDAHALESİ VE USS STARK’A SALDIRI

1986 yılına gelindiğinde atakların sayısı süratle arttı ve gemileri maksat alınan Kuveyt, milletlerarası yardım talebinde bulundu. Birinci yardıma koşan Sovyetler Birliği oldu.

Washington ise bölgedeki nüfuzunu Moskova’ya kaptırmamak için Kuveyt tankerlerini Amerikan bayrağı altına alarak onlara ABD Donanması muhafazası sağlayan bir plan devreye soktu.

1987 yazına gelindiğinde, ABD Donanması ve Kıyı Güvenlik gemileri, Kuveyt tankerlerine eşlik etmek üzere Körfez’e ağır bir halde konuşlanmıştı. Lakin daha eskort vazifeleri tam manasıyla başlamadan, Amerikan denizcileri kendilerini ateş çizgisinde buldu.

17 Mayıs 1987’de USS Stark fırkateyni, bir Irak uçağı tarafından ezkaza amaç alınarak iki Exocet füzesiyle vuruldu. 37 denizcinin hayatını kaybettiği bu olayda mürettebat, geminin batmasını engellemek için yangınlarla gayret etti.

Irak özür diledi lakin olay, savaşın içinde yanlış kararların ne kadar ağır bedelleri olabileceğini tüm dünyaya gösterdi.

Bayrağı yarıya indirilmiş USS Stark, gövdesinde büyük bir delik ile 19 Mayıs 1987 Salı günü Bahreyn’e yanlışsız topallayarak ilerliyor.

BRIDGETON OLAYI VE DONANMANIN İTİBAR KAYBI

‘Earnest Will Operasyonu’ ismi verilen resmi eskort misyonları Temmuz 1987’de başladığında, ABD Donanması hiç beklemediği bir utançla karşılaştı.

22 Temmuz’da, bayrakları değiştirilen iki tanker, beş ABD gemisinin müdafaası altında Birleşik Arap Emirlikleri’nden Kuveyt’e hakikat yola çıktı.

Ancak İran, konvoy hakkında yeterli istihbarata sahipti ve konvoyun geçeceği güzergaha mayın döşemişti.

24 Temmuz’da Bridgeton demirlemiş bir İran mayınına çarptı. Dev gemi mayının gücünü absorbe etti ve açılan deliğin büyüklüğüne karşın tankere kıymetli bir tesiri olmadı. Fakat asıl çarpıcı olan sonrasında yaşananlardı.

Samuel Cox, “Sonuç, ABD denizcilik tarihinin en utanç verici fotoğraflarından biri oldu; fotoğrafta Bridgeton’ın Kuveyt’e varırken, eski ABD refakat gemilerinin onu takip ettiği ve büyük tankeri kendi güvenlikleri için ‘mayın temizleme gemisi’ olarak kullandıkları görülüyordu. Bu olay ABD Donanması için büyük bir utanç kaynağı oldu” dedi.

Bu olay, Pentagon’un bölgedeki mayın temizleme kapasitesinin ne kadar yetersiz olduğunu gözler önüne serdi.

ABD Deniz Piyade Kolordusu’ndan Teğmen Quentin Zimmer, geçen yıl ABD Deniz Enstitüsü için yazdığı bir makalede, Pentagon’un Körfez’e daha fazla mayın temizleme gemisi gönderene kadar refakat operasyonlarını askıya aldığını, fakat bu gemilerin sayısının son derece yetersiz olduğunu ve mayın temizleme gemileri için müttefiklere başvurmak zorunda kaldığını belirtti.

Zimmer, müttefiklerin yardımı ve ABD’nin bölgeye sevk etmek için bir ortaya getirdiği kaynaklara karşın, “mayınlar ve mayın temizleme gemileri ortasındaki güç istikrarı ABD’nin kapasitesini aşmaya devam etti” diye yazdı.

MAYIN TEHLİKESİ 2026’DA YİNE GÜNDEMDE

Günümüzde Hürmüz Boğazı’ndaki mayın tehlikesi gizemini müdafaaya devam ediyor. İran’ın Körfez’de şu anda döşediği mayınların boyutu bilinmiyor.

ABD’li yetkililer Tahran’ın boğaza mayın döşediğine inansa da şimdi bir hasar rapor edilmedi. Lakin geçmişteki derslere karşın ABD’nin bölgedeki mayın tarama kapasitesi hala sorgulanıyor.

Körfez’deki ABD mayın temizleme gemilerinin sayısı çok az, hatta yok denecek kadar az. Orada konuşlanmış dört özel mayın temizleme gemisi geçen yıl hizmet dışı bırakıldı. Donanma, vazifelerini devralması gereken üç kıyı muharebe gemisinden ikisinin bu hafta ‘lojistik duraklar’ için Malezya’da olduğunu söyledi.

Başkan Trump, Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasına yardımcı olmak için müttefiklerden mayın temizleme gemileri göndermelerini isterken, şu ana kadar hiçbir ülke donanım konusunda yardım teklifinde bulunmadı. Perşembe günü yapılan ortak açıklamada, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Japonya ve Kanada, “boğazdan inançlı geçişi sağlamak için uygun eforlara katkıda bulunacaklarını” taahhüt ettiler, fakat bu uğraşların ne olabileceğini belirtmediler.

CNN’de yer alan habere nazaran uzmanlar, mayınların operasyonlar üzerinde yalnızca fizikî değil, tıpkı vakitte caydırıcı bir ruhsal tesiri olduğunu vurguluyor.

ABD Pasifik Komutanlığı Ortak İstihbarat Merkezi’nin eski operasyon yöneticisi Carl Schuster’a nazaran, mayın korkusu ABD gemilerinin hareket alanını kısıtlayarak muhtemel füze akınlarının aktifliğini azaltıyor. Tarih tekerrür ederken, müttefiklerin bu bahiste dayanak vermesi beklense de şimdi somut bir donanım dayanağı gelmiş değil.

PRAYING MANTIS OPERASYONU: ABD SAVAŞ GEMİSİ NEREDEYSE İKİYE AYRILDI

Cox’un belirttiğine nazaran, Bridgeton’a yapılan ataktan sonraki 24 refakat vazifesinde hiçbir ziyan yaşanmadı. Ta ki 25. vazifesini şimdi tamamlamış olan ABD gemisi USS Samuel B Roberts fırkateynine kadar…

Cox’un açıklamasına nazaran, 14 Nisan 1988’de fırkateyn bir sonraki refakat misyonu öncesinde ikmal için ilerlerken, İran tarafından bir gece evvel döşenmiş bir mayın tarlasına rastladı.

USS Samuel B. Roberts fırkateyninin bir İran mayınıyla neredeyse ikiye bölünmesi, ABD’nin sabrını taşıran son damla oldu. Washington, misilleme olarak ‘Praying Mantis Operasyonu’nu başlattı.

İlk defa gemiden gemiye füze düellolarının yaşandığı bu çatışmalarda ABD, İran’ın petrol platformlarını ve fırkateynlerini imha etti.

Denizcilik tarihçisi Craig Symonds operasyonu, ABD tarihinin en değerli beş deniz muharebesinden biri olarak nitelendirdi.

Symonds, bu operasyonun ABD’yi dünyanın tartışmasız üstün gücü haline getirdiğini, binlerce kilometre uzaktan gerçek vakitli savaş alanı kararları alabilme, yalnızca elektronik olarak görebildikleri gemileri vurabilecek füzeleri isabetli bir formda ateşleyebilme ve ordunun tüm kollarını uyumlu bir makineye entegre edebilme yeteneği kazandırdığını söyledi.

Symonds’ın yazdığına nazaran, bu savaş ABD ordusunun “sadece yeryüzündeki en büyük askeri güç değil, tıpkı vakitte dünyanın gördüğü en büyük askeri güç” haline gelmesini sağlayacak teknolojiyi bir ortaya getirdiğini gösterdi. Bu, Trump’ın Körfez’deki mevcut savaş hakkında konuşurken de sık sık kullandığı bir tabir.

Ancak analistler ve uzmanlar, 2026 yılında şartların değiştiğini belirtiyor.

DEĞİŞEN TEHDİTLER VE GELECEK KAYGISI

2026 yılına gelindiğinde, teknolojik üstünlük hala ABD’nin elinde olsa da koşullar artık çok daha karmaşık.

Uzmanlar, İran’ın artık yalnızca klasik savaş gemileriyle değil, gökyüzünde ve denizde sürü halinde hareket eden ucuz dronlarla tehdit oluşturduğuna dikkat çekiyor.

Üstelik İran’ın dikkati bu sefer bir Irak savaşıyla dağılmış durumda değil.

Uzmanlar, ABD’nin su üstü savaşlarındaki muvaffakiyetinin, füze savaşlarının bilakis yavaş ve titiz bir süreç olan mayın karşı önlemlerini ihmal etmesine yol açmış olabileceğini düşünüyor.

Carl Schuster, “ABD Donanmasının mayın temizleme kapasitesi çok sonlu. Bütçe kesintilerinde her vakit birinci ortadan kaldırılan şey bu oluyor zira klâsik olarak bu misyon için müttefiklerimize güveniyoruz” dedi.

Tarih, Hürmüz’ün sıcak sularında bir sefer daha tekerrür ederken, geçmişin derslerinin günümüzün çağdaş tehditleri karşısında ne kadar tesirli olacağı merak konusu olmaya devam ediyor.