‘Almanya için şok devam edebilir’

Aşırı sağcı Almanya İçin Alternatif (AfD) partisinin yükselişi geçen hafta Saksonya-Anhalt eyalet seçimlerinde elde ettiği yüzde 43,8’lik rekor oy oranıyla tarihi bir doruğa ulaştı. Tek başına iktidar çoğunluğunu kıl hissesi kaçırıyor fakat bu sonuç klâsik partilerin AfD’ye karşı ördüğü ‘güvenlik duvarını’ (Brandmauer) sarstı. Doğu blokundaki bu sarsıntının çabucak akabinde gözler 20 Eylül’de sandık başına gideacek Berlin Temsilciler Meclisi ve Mecklenburg Vorpommern eyalet seçimlerine çevrildi.

Berlin’de AfD’nin anketlerde yüzde 20 bandına tırmanması göçmenlerdeki gelecek derdini derinleştiriyor. Ayrıyeten lokal zaferler federal hükümet üzerindeki erken seçim baskısını artırıyor. AfD federal anketlerde de birinci parti pozisyonunda. Avrupa’daki aşırı sağın yükselişini gözler önüne seren 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinden sonra Hürriyet Pazar’a bir kıymetlendirme yapan Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi Direktörü Sinan Ülgen, Almanya’da AfD’ye de dikkat çekmişti. Hem Ülgen’le tekrar konuştuk
hem de Almanya’daki Türkleri dinledik…

‘Söylemler sertleşebilir’

Sinan Ülgen, Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi Direktörü

◊2024’teki Avrupa Parlamentosu seçimlerinin akabinde takım arkadaşım Meltem Fıratlı’yla konuşmuştunuz. Ekonominin ve göç siyasetlerinin bu sonuçlarda çok tesirli olduğunu söylemiştiniz. Son seçimlerden anlamamız gereken, iki sene içinde bu problemlerin çözülemediği mi olmalı?

Evet, bu iki sorun çözülemedi. Çözülmesi de zati kısa vadede çok mümkün değil. Sıkıntıları çözebilecek siyasi irade oluşamadı. Zira Hıristiyan Demokrat Birlik (CDU) ve Almanya Sosyal Demokrat Partisi (SPD) bu meselelerin tahliline yönelik bir kalıcı mutabakat sağlayamıyorlar. Oysa bunlar esaslı sıkıntılar ve artık Almanya’nın 2. Dünya Savaşı sonrasındaki ekonomik modelinin yerine bugünün dünyasında daha rekabetçi olabilecek, başta Çin’le rekabet edebilecek diğer bir ekonomik model ikame etmesi lazım.

◊AfD iktidara gelmese bile savundukları telaffuzlar merkez partiler tarafından kabul edilir, savunulur hale gelir mi?

Özellikle göç siyaseti konusunda merkez siyasetini daha fazla etkileyecektir. Zira bu yükselişin arkasında iki temel sebep var: Ekonomik tatminsizlik ve göçmen tersliği. Aslında göçmen tersliğinin bir ekonomik boyutu yok. Zira Almanya, hatta birçok Avrupa ülkesi ek işgücüne muhtaçlık duyuyor. İşgücünü vatandaşlarıyla büyütemeyen ülkeler… Münasebetiyle daha liberal, esnek bir göçmen siyasetine
sahip olmaları gerekiyor. Lakin gelin görün ki kültürel reaksiyonlardan ötürü ve birtakım sağ partilerin bu mevzuyu sahiplenmeleri ve topluma aslında gerçek olmayan ancak kolay tahlillerle, telaffuzlarla hitap etmeleri sebebiyle göçmen siyaseti son tartışmaların merkezinde yer alan bir alan oldu. Ve ister istemez oy kaybetmemek için yahut oy kaybını sınırlamak için göçmen siyaseti konusunda da en azından sağ partilerin, CDU’nun söylemi sertleşebilir önümüzdeki vadede.

◊Türklerin Almanya’daki gelecekleri bu yükselişten nasıl etkilenir? Merkez partilerin AfD’den aldığı bu görüşler orada kemikleşirse iki ülke bağları nasıl seyreder?

Bunun birinci kulvarı göç siyaseti ve vatandaşlık siyaseti üzerinden olacak. Mesela CDU Saksonya-Anhalt’taki sonuç sonrasında vatandaşlık siyasetinde değişiklik yapacağını söylemeye başladı. Mesela ikili vatandaşlık… SPD buna ne der bilmiyoruz.

◊Önümüzdeki seçimlerde bu şok devam edecek mi, yoksa bu şoku atlatabilir mi Alman siyaseti?

Şokun devam edeceğine dair sinyaller var. Zira AfD’nin bu başarısı yalnızca eyaletle sonlu değil. Almanya’nın geneli için bu kadar yüksek bir orana sahip değil ama hâlâ birinci parti olma potansiyeli var. Önümüzdeki seçimlere damgasını vurabilir. Lakin bu, AfD önümüzdeki seçimlerde birinci parti olsa bile Almanya’da iktidara gelecek demek değil. Zira Almanya’da hâlâ anlaşılabilir sebeplerle, tarihi sebeplerle AfD üzere bir partiyle işbirliği yapmak istemeyen birçok siyasi parti var. “Ne kadar oy alırsa alsın ancak iktidara gelmesin, bununla bir koalisyon kurmayalım ve seçmen de ‘Oy boşa gidiyor’ deyip klâsik partilere yönelsin” fikri…

ALMANYA’DAKİ TÜRKLER NE DİYOR?

‘Ciddi bir gelecek tasası…’

Yasemin Arkın (40)

◊AfD’nin en yüksek oy oranlarına Doğu Almanya’da ulaşması tesadüf değil; iki Almanya’nın birleşme sürecinin sancıları hâlâ hissediliyor. İş imkânlarının daralmasıyla başlayan süreç göçmen kültürüne alışık olmayan bu bölgede ekonomik hoşnutsuzluğun direkt yabancı tersliğine dönüşmesine taban hazırladı.

◊Berlin üzere kozmopolit merkezlerde günlük hayatta direkt bir tansiyon hissedilmese de anketlerde ve sokakta aşırı sağın görünürlüğünün artması göçmen topluluklarında önemli bir gelecek korkusuna ve anksiyeteye yol açıyor. AfD’nin Berlin’deki merkezinin Türklerin kentteki değerli duraklarından Bavul Cafe’nin yakınlarına taşınacak olması protesto ediliyor mesela. Berlin’deki Türk toplumu için ‘C planı’ arayışları konuşuluyor. Başka göçmenler de gitmekten bahsediyor. “15 yıldır Berlin’deyim ama…” diyenler var. Almanya’nın Filistin konusundaki hali da tesirli oldu. AfD konusunda Almanlar da telaşlı. Federal hükümet yıkılırsa ve erken genel seçim olursa sonucun ne olacağını kimse bilmiyor.

◊Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası gündeme gelen yurtdışı çıkışlarında askerlik şubesine bildirim mecburiliği ve ordunun güçlendirilmesi yönündeki adımlar bir güvenlik tehdidi psikolojisi yaratmış durumda. Bu hava, ekonomik krizle birleştiğinde seçmenin otoriter ve radikal telaffuzlara yönelmesini kolaylaştırıyor.

‘Kimler kendini bu ülkeye ilişkin hissedecek?’

Metin Uyar (38)

◊AfD’nin yükselişinin bende bıraktığı en güçlü iz sokakta yaşadığım direkt bir tansiyondan fazla etrafımdaki insanların verdiği reaksiyonlar oldu. Yalnızca Türkler değil; öbür ülkelerden arkadaşlarım da misal bir gelecek derdini lisana getiriyordu.
“Biz Almancayı sebep öğreniyoruz öyleyse” diye paylaşım yapan arkadaşlarım oldu. Bunlar birkaç espri üzere görülebilir fakat bence altında çok daha önemli bir soru var: “Bu toplumun modülü olmak için gösterdiğim bütün bu uğraşın sonunda bu toplum beni sahiden kendisinden biri olarak görecek mi?”

◊AfD’nin yükselişinin yarattığı tesirin sırf seçim sandığındaki sayılarla ölçülemeyeceğini düşünüyorum. Bir beşerden topluma entegre olmasını beklerken birebir beşere o toplumda istenmediğini hissettirirseniz entegrasyon için en temel motivasyonlardan birini de zedelersiniz.

◊Bu dert sadece Almanya’ya sonradan göç etmiş beşerlerle hudutlu değil. Almanya’da doğmuş ve Alman vatandaşı olmuş Türklerden toplumun çok farklı kısımlarına kadar birçoklarının AfD’nin yükselişinden dert duyduğunu görüyoruz. Hasebiyle sıkıntıyı “Göçmenler hudut dışı edilmekten korkuyor” biçiminde okumak çok eksik kalıyor. Daha büyük soru şu: Geleceğin Almanya’sında kimler kendini hakikaten bu ülkeye ilişkin hissedebilecek?