80 yıl ‘Aynı Mavinin Altında’

İstanbul Modern yeni döneme yeni koleksiyon standıyla girdi. Müzenin 10’uncu koleksiyon standı olan ‘Aynı Mavinin Altında’ Türkiye’de çağdaş ve çağdaş sanatın 1940’lardan bugüne geçirdiği dönüşüme tarihî ve tematik bir çerçeveden bakıyor. Türkiye’den ve dünyadan 119 sanatkarın 230 yapıtını İstanbul Modern’in ikinci katındaki Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Koleksiyon Sergi Salonu’nun yanı sıra müzenin farklı katlarında ve kısımlarında görmek mümkün.

Küratörlüğünü İstanbul Modern Artistik Direktörü Çelenk Bafra’yla küratör Deniz Pehlivaner’in üstlendiği stant, ismini farklı vakitleri, coğrafyaları ve tecrübeleri birbirine bağlayan mavi renkten alıyor. Denizi, ufku, aralık ve özgürlüğü çağrıştıran mavi, stantta farklı nesillerden sanatkarları buluşturuyor. Serginin afişindeki renklerse Âbidin Elderoğlu’nun ‘Kompozisyon’ (1969) isimli yapıtından.

Hangi kısımda neler sergileniyor?

Serginin birinci kısmı, 1940’lardan 2000’li yıllara uzanan periyotta Türkiye’de çağdaş ve çağdaş sanatın gelişimini kronolojik bir akış içinde anlatıyor. Soyut sanatın erken örneklerinden figüratif arayışlara, sanatkarların değişen estetik yaklaşımlarından periyodun toplumsal ve kültürel dönüşümlerine uzanan geniş bir panorama sunuluyor. Aliye Berger’in 1960 sonrası ürettiği ‘Soyut Manzara’ resmi de bu kısımda.

2000 sonrası üretimlere ayrılan ikinci kısımdaysa kronoloji yerini tematik müsabakalara bırakıyor. ‘Savaş, Yıkım, Yerinden Edilme’ başlığı altında göç, otorite ve tarihî travmalar ele alınırken ‘Doğa, Motif, Dönüşüm’ insan, hayvan, bitki ve etraf arasındaki alakalara odaklanıyor. ‘Temsil, Anlatı, Gelenek’ kısmında vücut, toplumsal cinsiyet, kimlik, zanaat ve görünmeyen emek öne çıkıyor. ‘Kent, Mekân, Katman’sa kenti hafıza, mimari, hareket ve kültürel dolanım üzerinden yine değerlendirmeye açıyor.

Moran’ın kadrajından

Ersin Alok, Ara Güler, Yıldız Moran ve Sedat Pakay’ın çalışmaları, koleksiyonun fotoğraf alanındaki değerli örneklerinden. Bilhassa Türkiye’nin birinci bayan fotoğrafçısı Yıldız Moran’ın Füreyya Koral’ı pencereden giren gün ışığında seramik çalışırken kadrajladığı kare standın en hoş işlerinden.

Fatoş İrwen’den CANAN’a…

‘Aynı Mavinin Altında’yla ilgili merak uyandıran detaylardan biri de İstanbul Modern koleksiyonundaki 43 yapıtın birinci defa sergilenmesi. Kadın Sanatçılar Fonu aracılığıyla koleksiyona katılan eserler arasında Fatoş İrwen’in ‘Rosa’, Yaşam Şaşmazer’in ‘Karanlığı Ehlileştirmek’, Aslı Çavuşoğlu’nun ‘ANNEX’, Candeğer Furtun’un ‘Alkış’ ve Burçak Bingöl’ün ‘Hatayi’ isimli çalışmaları var. Antonis Donef, Julie Mehretu, Elif Uras, Attila Galatalı, Mirak Jamal ve Gülsün Karamustafa’nın birtakım yapıtları da müzede birinci sefer izleyiciyle buluşuyor.

-Yaşam Şaşmazer’in ‘Karanlığı Ehlileştirmek’ (2013) yapıtı ahşaptan insan figürüyle duvara kömürle çizilmiş canavar gölgesini buluşturuyor. Eser, kaygı, yüzleşme ve dönüşüm arasındaki kırılgan bağlantıyı anlatıyor.

-Aslı Çavuşoğlu’nun ‘ANNEX’i (2020) sanatkarın İstanbul duvarlarında yıllardır belgelediği slogan yazılarından yola çıkıyor. Çavuşoğlu vakit içinde okunmaz hale gelen harfleri yine yorumlayarak
29 kırmızı neon karakterden oluşan yeni bir alfabe yaratmış.

-CANAN’ın ‘Kıymet-i Zatiyye, Merhamet’iyse (2025) sanatkarın feminist bakışını masal, mitoloji ve klâsik kıssalarla buluşturuyor. Yapıt, meleklerle çevrili bayan figürü üzerinden merhametin kaynağını insanın kendi iç dünyasında arıyor.

Falda eşitsizlik çıktı

Sergilenen yapıtların 108’i bayan, 122’si erkek sanatkarların işlerinden oluşuyor. Bu bilgiyi öğrendiğimiz sırada ‘Guerrilla Girls’ün ‘Türk Kadın Sanatçıların Geleceği’ başlıklı yapıtıyla karşılaşıyoruz. Pehlivaner anlatıyor: “Guerrilla Girls 1985’te kurulmuş anonim bir bayan sanatkarlar topluluğu. Kadın sanatkarlarla ilgili duruşu olduğunu söyleyen kurumlara gerilla tipi tenkitler yöneltiyorlar. Yüzlerini göstermeleri gerektiğinde de ‘guerrilla’ sözünün 80’li yıllarda ‘gorilla’ diye anlaşılmasıyla dalga geçerek goril maskeleri takıyorlar. Bu işte dünyanın farklı müzelerindeki bayan ve erkek sanatçı oranlarını Türk kahvesi falı üzerinden anlatıyorlar. Dramatik sayıları gözümüze sokan, kahve falı eşliğinde kurdukları bu anlatım o yüzden çok vurucu.”