Fenerbahçe Yüksek Divan Kurulu Üyesi ve Gürsel Turizm Ortağı, Fenerbahçe’nin 27 Yıllık Ulaşım Sponsoru Hürer Fethi Gündüz, yabancı kuralının Sarı-Lacivertliler ile Türk futboluna ziyanına ait bir değerlendirmede bulundu. İşte o kıymetlendirme:
‘F.BAHÇE EN ÇARPICI ÖRNEK’
“Türk futbolunda yabancı kuralını artık sadece sportif açıdan değil, kulüplerin bilançolarına verdiği ziyan üzerinden de tartışmak zorundayız. Fenerbahçe’nin son devirde yaşadığı tablo bunun en çarpıcı örneği. Kulübün sırf bonservis yatırımları ve kaybolan oyuncu kıymetleri üzerinden 70-80 milyon Euro’yu bulan bir ekonomik kayıpla karşı karşıya olduğunu düşünüyorum. Üstelik buna fesih süreçlerinde oluşan maaş ve kontrat yükleri dahil değil. Futbolda bir oyuncu sırf alana çıkan bir sportmen değildir. Birebir vakitte kulübün bilançosundaki kıymetli bir varlıktır. Bonservis ödediğiniz, maaşını karşıladığınız ve yatırım yaptığınız futbolcunun bir piyasa pahası vardır. Hasebiyle federasyonların oluşturduğu düzenlemelerin kulüplerin bu varlıklarının pahasını muhafazası gerekir.”
‘EKONOMİK PROBLEM VAR’
“Bugün Türkiye’de ise tam zıddını yaşayabiliyoruz. Fenerbahçe örneğine bakalım. Cengiz Ünder, Sofyan Amrabat, Diego Carlos ve Anthony Musaba için toplam 45.5 milyon Euro düzeyinde bonservis ve kiralama yatırımı yapıldı. Çağlar Söyüncü ve Becao için de değerli bonservis bedelleri ödendi ve onlarla da yollar ayrıldı. Buna Anderson Talisca’yı da eklemek gerekiyor. Fenerbahçe’ye 44 gollük fevkalâde bir skor katkısı veren bir oyuncudan kelam ediyoruz. Olağan koşullarda böylesine üretken bir futbolcu kulübü için değerli bir ekonomik pahadır. Lakin kontenjan baskısının yarattığı kurallarda Fenerbahçe Talisca’nın mukavelesini feshetmek ve oyuncudan rastgele bir bonservis geliri elde edemeden yollarını ayırmak durumunda kaldı. Ortada çok önemli bir ekonomik sorun var.”
‘PAZARLIK GÜCÜ AZALIYOR’
“Ekonominin en kolay kurallarından biridir: Bir malı yahut varlığı satmak istemeniz öteki, satmak zorunda olduğunuzun piyasa tarafından bilinmesi diğer bir şeydir. Türk kulüplerinin sorunu tam olarak burada başlıyor. Avrupa’daki kulüpler sizin yabancı kontenjanınızı açmak zorunda olduğunuzu biliyor. Transfer periyodunun biteceğini biliyor. Yeni futbolcu kaydedebilmek için elinizdeki oyunculardan birini çıkarmanız gerektiğini biliyor. O halde sebep size gerçek piyasa bedelini ödesin? Bekliyor. Transfer devrinin son günlerine yaklaştıkça pazarlık gücünüz azalıyor. Dün 10 milyon Euro paha biçtiğiniz futbolcu için evvel kiralama teklifleri geliyor. Akabinde bedelsiz kiralama konuşuluyor. Son basamakta ise kontrat feshi gündeme geliyor. İktisat literatüründe buna benzeri durumları “zorunlu satıcı iskontosu” mantığıyla açıklayabiliriz. Alıcı sizin satmak zorunda olduğunuzu biliyorsa fiyatı artık sırf varlığın pahası belirlemez; sizin ne kadar mecbur olduğunuz belirler.”
‘HERKES AYNI PROBLEMİ YAŞIYOR’
“Fenerbahçe’nin yaşadığı sürece bu perspektiften baktığımda ekonomik tesirin 70-80 milyon Euro düzeylerine ulaştığını düşünüyorum. Üstelik burada sadece bonservis yatırımları ve kaybolan potansiyel oyuncu kıymetlerinden kelam ediyorum. Mukavele fesihleri sırasında ödenen yahut üstlenilen maaş yüklerini de hesaba kattığınızda gerçek maliyet daha farklı boyutlara ulaşabilir. Ancak bu sırf Fenerbahçe’nin sorunu değildir. Süper Lig’de takımını tekrar yapılandırmak isteyen birçok kulüp birebir sorunla karşılaşıyor. Bir taraftan sportif rekabet için güçlü takım kurmaya çalışıyorsunuz, öbür taraftan regülasyon sebebiyle elinizdeki ekonomik bedelleri yok değerine çıkarmaya zorlanabiliyorsunuz. Bunun Türk futbol iktisadına yıllık toplam maliyetinin ayrıyeten hesaplanması gerektiğine inanıyorum.”
‘YAPILMASI GEREKEN BUDUR’
“Elbette Türk futbolcusunun daha fazla oynamasını istiyorum. Türk futbolunun oyuncu yetiştirmesi gerektiğine de sonuna kadar inanıyorum. Fakat yerli oyuncuyu teşvik etmek ile yabancı oyuncuyu sınırlamak tıpkı şey değildir. Avrupa’nın kıymetli futbol tertiplerine baktığımızda bunun farklı modellerini görüyoruz. Premier League’de “home-grown” sistemi uygulanıyor. Oyuncunun pasaportundan fazla futbol eğitimini nerede aldığı ehemmiyet kazanıyor. UEFA da kulüpte ve ülkede yetişmiş futbolcular üzerinden takım kriterleri oluşturuyor. Buradaki temel fikir çok kıymetli: Yabancıyı cezalandırmak yerine oyuncu yetiştireni ödüllendirmek. Türkiye’nin de yapması gereken budur.”
‘YERLİ OYNATANA PARA VERİN’
“Ben olsam sistemi yasaklar üzerinden değil, ekonomik teşvik üzerinden kurarım. Altyapısından oyuncu çıkaran kulübü ödüllendiririm. Türk oyuncuya müddet veren kulübe yayın havuzundan daha fazla hisse veririm. Genç ulusal gruplara futbolcu yetiştiren kulüplere ekonomik avantaj sağlarım. Akademisinden yetiştirdiği oyuncuyu Avrupa’ya ihraç eden kulübün teşviklerini artırırım. O zaman kulüp başkanı hesap makinesini eline aldığında şunu görür: “Türk oyuncu oynatmak bana ekonomik olarak da kazandırıyor.” İşte sürdürülebilir sistem budur. Yasak koyduğunuz vakit kulüp mecbur olduğu için Türk oyuncu oynatır. Teşvik verdiğiniz vakit ise Türk oyuncu yetiştirmek kulübün ekonomik modelinin modülü haline gelir.”
‘FEDERASYONUN GÖREVİ BU’
“Ben sıkıntıya bir spor ekonomisti olarak baktığımda Federasyonun temel misyonlarından birinin Türk futbolunun ekonomik pastasını büyütmek olduğunu düşünüyorum. Yayın gelirini nasıl artıracağız? Üstün Lig’i yurt dışında nasıl daha değerli hale getireceğiz? Yeni sponsorluk modellerini nasıl oluşturacağız? Kulüplerin milletlerarası pazarlama gelirlerini nasıl büyüteceğiz? Türk futbolcusunun ihracat pahasını nasıl yükselteceğiz? Federasyonun gücünün değerli kısmının bu sorulara yönelmesi gerektiğini düşünüyorum. Zira Avrupa’daki rakiplerimizle zati eşit ekonomik kaidelerde uğraş etmiyoruz. Yayın gelirleri farklı, ticari gelirler farklı, kur kaideleri farklı. Bir de kendi oluşturduğumuz düzenlemelerle kulüplerimizin transfer piyasasındaki pazarlık gücünü azaltırsak Avrupa’yla aramızdaki ekonomik arayı kendi elimizle büyütmüş oluruz.”
‘TÜRK FUTBOLUNUN PARASI’
“Fenerbahçe bugün bunun çok çarpıcı bir örneğini yaşadı. Milyonlarca Euro yatırım yaptığınız oyuncuları bonservis geliri elde edemeden göndermek zorunda kalıyorsanız burada sırf transfer muvaffakiyetini yahut başarısızlığını konuşamayız. Sistemi de konuşmak zorundayız. Zira futbol iktisadında sürdürülebilirlik sırf ne kadar para kazandığınızla ilgili değildir. Sahip olduğunuz varlığın kıymetini ne kadar koruyabildiğinizle de ilgilidir. Türk futbolunun muhtaçlığı daha fazla yasak değil. Daha fazla üretim, daha fazla altyapı yatırımı, daha yüksek yayın geliri, daha güçlü pazarlama ve yanlışsız ekonomik teşviklerdir. Türk oyuncusunu değerli hale getirelim. Ancak bunu yaparken Türk kulüplerinin milyonlarca Euro’luk varlıklarını bedelsiz hale getirmeyelim. Zira sonunda buhar olan para Fenerbahçe’nin, Galatasaray’ın, Beşiktaş’ın ya da Trabzonspor’un değil; Türk futbolunun parasıdır.”
