Srebrenitsa’dan sağ kurtuldu: ‘Bosna Kasabı öldü lakin ruhu Sırbistan’da yaşıyor’

Bosnalı Müslümanların katledildiği Srebrenitsa Soykırımı’nın baş sorumlularından Sırp komutan Ratko Mladiç, Hollanda’nın Lahey kentindeki cezaevinde hayatını kaybetti. “Bosna Kasabı” olarak anılan Mladiç için Sırbistan’ın 7 Eylül’de devlet töreni hazırlığı yapması reaksiyon çekerken, soykırımdan sağ kurtulan Selma Jahic, yaşadıklarını ve Mladiç’in vefatının kendisinde uyandırdığı hisleri anlattı.

“ÇOK AMA ÇOK MUTLU OLDUM”

Srebrenitsa Soykırımı’ndan sağ kurtulan Selma Jahic, CNN Türk’te Serdar Korucu’nun sorularını yanıtladı. Mladiç’in mevt haberini aldığında yaşadığı hisleri anlatan Jahic, komutanın cezaevinde hastalıkla gayret ederek hayatını kaybetmesinden memnuniyet duyduğunu söyledi.

Jahic, “Bu canavarın öldüğünü ve mahpusta hastalıkla boğuştuğunu, ölürken acı çektiğini duyduğumda çok ancak çok keyifli oldum. Ancak sonrasında hislerim birbirine karıştı. Biraz daha uzun yaşamasını, biraz daha uzun mühlet acı çekmesini istedim. Hayatını kaybeden bütün anneleri düşündüm; çocuklarının kemiklerinden tek bir modül bile bulamadan hayatını kaybeden anneleri… Bizim aile üyelerimiz huzur içinde ölmedi. Onun o denli huzur içinde ölme hakkı yoktu” dedi.

“GERÇEK ANLAMDA ADALET SAĞLANMIŞ DEĞİL”

Jahic, Srebrenitsa’da yaşananların sorumluluğunun sadece Mladiç ile hudutlu olmadığını vurguladı. Soykırımın gerçekleştirilmesi için çok geniş bir düzeneğin kullanıldığını belirten Jahic, tüm faillerin cezalandırılmadığını söyledi.

“İnsanların infaz alanlarına götürülmesini sağlayan devasa bir sistem vardı. Toplu mezarları kazan, cesetleri bu mezarlara taşıyan bir mekanizma… Münasebetiyle gerçek manada adalet sağlanmış değil. Birtakım şahıslar hakkında soykırım kabahatinden mahkûmiyet kararı verildi. Lakin soykırım, Bosna-Hersek’in tamamında, Boşnak halkının tümüne karşı işlendi.”

Jahic, Mladiç’in yaptıklarını hata olarak görmediğini de belirterek, “Sırp halkı için uygun bir şey yaptığına inanıyordu” dedi.

SIRBİSTAN’IN MLADİÇ KARARI TEPKİ ÇEKTİ

Sırbistan’ın Mladiç için devlet töreni hazırlığında olmasını da eleştiren Jahic, bu kararın Srebrenitsa’daki sorumluluk açısından kıymetli bir mana taşıdığını savundu.

Jahic, “Sırbistan ve Sırp hükümeti bugüne kadar Srebrenitsa soykırımındaki sorumluluklarına dair her türlü anlatıyı reddediyordu. Bugüne kadar ‘Biz hiçbir şey yapmadık. Orada işlenen savaş hatalarıyla bizim hiçbir ilgimiz yoktu’ diyorlardı. Cürümleri işleyen varsa onların kendi başlarına hareket ettiğini söylüyorlardı. Bir soykırım hatalısını kahraman üzere onurlandırmalarıysa şu manasına geliyor: “Biz de bu soykırımın kabahat ortaklarıydık. Biz de soykırım işledik. Ve evet, biz de failler arasındayız.” tabirlerini kullandı.

7 YAŞINDA SOYKIRIMI YAŞADI

Srebrenitsa doğumlu Jahic, 1992-1995 yılları arasında süren savaş boyunca annesi, küçük erkek kardeşi ve öbür akrabalarıyla birlikte bölgede yaşadıklarını anlattı.

“Şehir 1995’te Sırp militanları tarafından ele geçirildiğinde yedi yaşındaydım. Bazen köylere kaçtık bazen kente döndük. Daima yiyecek ve barınak bulmaya, hayatta kalmaya çalışıyorduk. Çok sayıda akrabam öldürüldü. Kimi bombardımanlarda hayatlarını kaybetti kimi yiyecek bulmaya, çocuklarını kurtarmaya çalışırken öldü. Ve sonunda büyük kısmı, Srebrenitsa’dan sürülerek infaz alanlarına götürüldü ve katledildiler.”

Jahic, annesi ve kardeşiyle birlikte Srebrenitsa’dan çıkarılan birinci kümelerden birinde olduğunu belirterek, o günleri şöyle anlattı:

“Annem, kardeşim ve ben, çok sayıda bayan ve çocukla birlikte Srebrenitsa’dan götürülen birinci kümelerden biriydik. Bize, “Kim gitmek istiyor? Bu bölgeden ayrılabilir. Özgürsünüz” dediler. Onlara inandık. Zira savaştan ve açlıktan ötürü büsbütün tükenmiştik. Yalnızca huzur ve sessizlik istiyorduk. Tahminen savaş bitmiştir diye düşündük. Bu yüzden onlara güvendik. Bizi askeri kamyonlara bindirdiler. Ve erkekleri bayanlardan ayırmaya başladıklarını hatırlıyorum. Biz bunun olacağını bilmiyorduk.”

“SENİ BOSNA İLE SIRBİSTAN’I AYIRAN NEHİRDE BULURUZ”

Jahic, bayan ve erkeklerin ayrılması sırasında yaşadığı bir olayı da anlattı. Önlerinde yaşlı bir çift bulunduğunu belirten Jahic, erkeğin eşinden ayrılmak istemediğini söyledi.

“Önümüzde, büyükannem ve büyükbabam yaşlarında yaşlı bir çift vardı. Adamı kenara çektiler ve “Sen hiçbir yere gitmiyorsun. Burada kalacaksın” dediler. Adam yalvardı zira eşi hastaydı. “Lütfen eşimle gitmeme müsaade verin. İnançlı bölgeye ulaşacak kadar güçlü değil. Oraya varamaz” dedi. Onun yüzüne gülerek, “Merak etme. Seni Bosna ile Sırbistan’ı ayıran ırmakta buluruz” dediler.”

Jahic, yaşlı adamın kümeden ayrılmasının akabinde büyükbabası için endişelendiğini söyledi.

“Sonra adamı kenara çektiler ve bayan bizimle birlikte devam etti. O an “Aman Allahım, dedeme ne olacak?” diye düşündüm. Zira büyükannem bizimle bu kamyonlara binecek kadar güçlü değildi. Bu sebeple onlar bir gün daha kalmıştı.”

Tuzla’ya götürüldükten sonra bir mülteci kampına yerleştirildiklerini belirten Jahic, sonraki gün Srebrenitsa’da yaşanan katliama ait haberlerin gelmeye başladığını söyledi.

“Büyükannem sonraki gün yanımıza geldi ve büyükbabamı da götürdüklerini söyledi. Onu bir daha hiç görmedik. Zihinsel pürüzü olan bir amcamı da götürdüler ve kendisinden bir daha haber alamadık. Bu halde çok sayıda akrabam, kuzenim götürüldü.”

Jahic, Birleşmiş Milletler’in bulunduğu bölgede oldukları için inançta olacaklarına inandıklarını belirterek, “Sonunda yapılabilecek en vahim şeyi gerçekleştirdiler.” dedi.

BÜYÜKBABASININ KALINTILARINA 2007’DE ULAŞILDI

Jahic, büyükbabasına ilişkin kalıntılara fakat 2007 yılında ulaşabildiklerini söyledi. Bu haberin kendileri için ikinci bir kayıp manasına geldiğini belirten Jahic, yaşadığı acıyı şu sözlerle anlattı:

“O kişiyi ikinci defa kaybediyorsunuz. Kızılhaç’tan gelen mektup öncesinde ister istemez aklınızda bir düzmece umut, bir yanılsama yaratıyorsunuz. “Belki hayatta kalmıştır. Tahminen bizimle bağlantıya geçemiyordur” diye düşünüyorsunuz. Hayatta kaldığına dair her türlü olumlu ihtimali hayal ediyorsunuz. Sonra o mektubu aldığınızda her şey paramparça oluyor. Zira o mektupta büyükbabamın kalıntılarının fotoğrafları vardı. Ve bu sebeple biz tıpkı cehennemi ikinci kere, yine yaşadık.”

Srebrenitsa’da hayatını kaybedenlerin kalıntılarının farklı toplu mezarlara dağıtıldığını belirten Jahic, ailelerin yıllar boyunca yakınlarına ilişkin kemik kesimlerini aramak zorunda kaldığını söyledi.

“Öte yandan Srebrenitsa annelerinin her yıl çocuklarına ilişkin bir diğer kemiği, bir diğer parçayı, tahminen bir parmağını bulup gömmesinin nasıl bir şey olduğunu hayal bile edemiyorum. Zira kalıntılar çok sayıda toplu mezara dağıtılmıştı. Her yıl yeniden yine bunu yaşamak, bize bunun yaşatılması müthiş bir şey. Bitmeyen bir dehşet.”

BOŞNAKLARA NEDEN “TÜRK” DEDİLER?

Jahic, savaş sırasında Bosnalı Müslümanların Sırp milliyetçileri tarafından “Türk” olarak isimlendirildiğini söyledi. Bu telaffuzun Sırp milliyetçi ideolojisindeki tarihî anlayıştan kaynaklandığını belirten Jahic, İslam’a geçişin “kanın kirletilmesi” formunda görüldüğünü tabir etti.

“Bizleri “Türk” olarak isimlendirmenin Sırp mitolojisinde kökleri var. Bir manada Osmanlı İmparatorluğu’ndan intikam alma niyeti hâlâ devam ediyor. Bu pek çok beşere son derece saçma gelebilir. Evet saçma ancak birtakım milliyetçilere nazaran, bizler, Osmanlı İmparatorluğu periyodunda İslam’ı kabul ederek onlara nazaran kanımızı kirlettik.”

Jahic, bu anlayışın savaş sırasında Boşnaklara yönelik nefret telaffuzuna ve cinsel şiddete dönüştüğünü belirtti.

“İslam’a geçerek DNA’larını kirlettiğimize inanıyorlar. İşte bu yüzden de bize nefretle “Türkler” diyorlardı. Bunu insan değilimişiz de “insan altı varlıklarmışız” üzere kullanıyorlardı. Sırp milliyetçilerindeki “Kanınızı İslam’la kirlettiniz” anlayışı savaş sırasında cinsel şiddete dönüştü. Boşnak bayanlara bu sebeple tecavüz ettiler.”

Jahic, bu fikrin kendisine nazaran “gerçekten çok iğrenç bir ideoloji” olduğunu söyledi.

“HİÇBİR ŞEY DEĞİŞMEDİ”

Birleşmiş Milletler’e ve milletlerarası topluma güvenmediğini belirten Jahic, günümüzde farklı bölgelerde yaşanan çatışmalara dikkat çekti.

“Bugün Filistin’de soykırım işlendiğini görüyoruz. Sudan, Yemen, Rohingya var. Dünyanın dört bir yanında soykırım işleniyor. Yani hiçbir şey değişmedi” dedi.

Jahic, Türkiye’nin Bosna Hersek’e verdiği dayanak sebebiyle de teşekkürlerini lisana getirdi.

“Türklerin bizim acımızı kendi acıları üzere hissettiklerini düşünüyorum” diye konuştu.